Sukuma Stories

131. MTEMI NG’HWAYA

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Olihoi Ntemi uyo agabhinha bhanhu bhakwe mitihani kugiki gubhapandika abho bhalinikujo (masala). Imitihani yiniyo yaliibhalolile abhang’wi noi bha walwa, (bhalevi) na abhaduti (bhabehi) bha Njemu. Bhuli igele agalinha ng’ombe iyoilinda.

Untemi agabhawila, “Nang’winhaga ng’ombe iyoilinda bhuliigele. Mlinawiyabhi bho gwita umomutogelilwe ahigulwa ya ng’ombe iyo nang’winhaga.”

Iligele lya bhalevi bhali bhanhu mpungati. Bhagayomba, “UNtemi udinhaga ng’ombe. Duyibhulagagi ing’ombe yiniyo kugiki dulye nyama.” Nghana bhagayibhulaga ing’ombe yiniyo na bhagamfunya ung’wana (indama) bhiyiigwa gwandya guyocha indama yiniyo na yufuada gochiwa inyama yose.

Abhalevi bhenabho bhalibhazunya giki, Untemi agulilumba iligele kulwa guilya inyama yose bho nduhu gulilekeela ipande lyose lyose lya nyama yiniyo. Kunamna yiniyi iligele ligwendelea chiza noi. Nghana bhagayilya ing’ombe ngima nu ng’wana oyo. UNtemi oliabhalolile duhu kugiki abhone nani alina  masala.

Abhabehi bha njemu bhali bhatano, bhagayomba, “Dinhiwagwa ng’ombe yiyi nu Ntemi na ilinda nhale noi. Dudizuyibhulaga, duyilekagi mpaga ibyale tamu.”

Abhabehi bha njemu bhenabho bhagizunilija giko. Hanuma yaho, ing’ombe igabyala ndama. Jubhiza lulu ng’ombe ibhili, ninayo ni ndama.

Abhabehi wa njemu bhagayomba, “Dujijinje ing’ombe jiniji bho gujikabhanya na mbuli. Ulu dulajipandike imbuli, dugudula gugabhanha umubhise. Bhagadula ugukabhanya na mbuli inne.

Untemi Ng’hwaya agayomba, “Abhabehi bha njemu bhalina masala kulebha abhalevi bha walwa, ku nguno bhadayibhulagile ing’ombe iyoyalinda. Uguyibhulaga ing’ombe iyo ilinda, ilisawa na gujibhulaga ng’ombe ibhili.”

KISWAHILI: MFALME NG’HWAYA

Kulikuwepo na Mfalme (Mtemi) aliyewapa watu wake mitihani ili kuwapata wale wenye busara. Mitihani hiyo ililengwa kwa walevi na wavuta bangi. Kila kundi alilipatia ng’ombe mwenye mimba.

Mtemi aliwaambia,  “Nimewapa ng’ombe mmoja mwenye mimba kila kundi. Muko huru kufanya mpendavyo kuhusu ng’ombe niliyowakabidhi.”

Kundi la walevi lilikuwa na watu saba. Wakasema,  “Mtemi ametupatia ng’ombe. Tumwue ng’ombe huyo ili tule nyama.” Kweli walimwua yule ng’ombe na kumtoa yule mtoto (ndama). Wakakubaliana kuanza kumchoma yule ndama na ikafuatia kuchomwa nyama yote.

Walevi hao waliamini kwamba, mtemi atakishukuru kikundi, kwa kula nyama yote bila kubakiza sehemu nyingine ya mnyama huyo. Kwa jinsi hii kikundi kitaendelea vizuri zaidi. Kweli walimla ng’ombe mzima na mtoto wake. Mtemi alikuwa amewatazama tu ili aone nani ana akili.

Wavuta bangi walikuwa watano, wakasema, “Tumepewa ng’ombe huyu na Mtemi na ana mimba kubwa sana. Tusimwue, tumwache hadi azae kwanza.” Wavuta bangi hao wakakubaliana hivyo. Baadaye ng’ombe akazaa ndama. Wakawa sasa ng’ombe wawili, mama na ndama.

Wavuta bangi wakasema “Tuwauze ng’ombe hao kwa kubadilishana na mbuzi. Tukisha wapata mbuzi, tutaweza kugawana baina yetu. Walifanikiwa kubadilishana na mbuzi wanne.

Mtemi Ng’hwaya alisema, “Wavuta bangi wana akili kupita walevi wa pombe, kwa sababu hawakumwua ng’ombe mwenye mimba. Kumwua ng’ombe mwenye mimba, ni sawa na kuwaua ng’ombe wawili.”

130. JIGANO JA NG’WA ZAKARIA

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Alihoi munhu umo nzunya uyo oliobhatijiwa kale, ilina lwakwe Zakaria Shikolo. Olinsuluja. Amiganiko gakwe pye galigalolile kubhusuluja bhokwe duhu.

Nulu lushiku ulomfungo uwei UShikolo adapandile uwasa ubho guja gujusalila. Abhazunya bhiye ahobhashika gumshauri asalile, adabhadililile nulu hadoo. Agabhashokeja, “Unene Nadina wasa imilimo iliminghi, hangi nadizile aha gutangaja nhulu jawiza, (injili) gubheja lina, uwikaji bhuli sabho duhu.”

Nose UShikolo agapandika sabho ninghi kufumila umo bhusuluja bhokwe. Agiyangula gulima lingunda lya bhulubha. Kubahati ya wiza, UShikalo agapona noi gubhitilija.

Nanghwe uigimba gubhitilija. Agayomba, “Ihaha,  nahilile nali mhola gete, nali ngosha namala makoye. Ihaha nahilile.” Inhungulume uluiguta, igahilaga. Naise bhanhu uludupandika dugahilaga, dugigimbaga, dugadosoga kubhitilija mpaga nulu gung’wibha UMulungu, ihaha nahilile.

Aliyo UMulungu agang’wila, “Ubhebhe uli mbuuli gubhitilija ali? Lelo bhujiku inholo yako igusolwa. Ighinhu jinijo ijo wikumingila gigubhiza ja ng’wanani?” Ukujileka jibhunile fungo, utuja najo.

KISWAHILI: HADITHI YA ZAKARIA

Alikuwepo mtu mmoja mkristu aliyebatizwa zamani, jina lake Zakaria Shikolo, alikuwa mfanya biashara mawazo yake yote yalielekea kwenye biashara yake tu. Hata siku za jumapili yeye Shikolo hakupata nafasi ya kwenda kusali.

Wakristo wenzake walipo fika kwake ili kumshauri asali, hakuwajali hata kidogo, akawajibu, “Mimi sina nafasi shughuli ni nyingi, tena sikuja hapa kutangaza injili (kubeja lina) maisha ni mali tu.”

Sasa mwishowe Shikolo alipata mali nyingi kutokana na hiyo biashara yake. Akaamua kulima shamba la pamba, kwa bahati nzuri Shikolo akavuna mno kupita kiasi.

Naye akajivuna mno kupita kiasi, akasema, “Sasa nimewika, ni mzima kabisa, nimwamume nimemaliza matatizo.” Sasa nimewika, jogoo akishiba anawika, hata sisi watu tukipata tunawika, tunajigamba, tunajivuna kupita kiasi hata kumsahau Mungu, (Ihaha nahilile) Sasa nimewika.

Lakini Mungu akamwambia, ‘Wewe ni mjinga wa kiasi gani? Leo usiku roho yako itachukuliwa na vitu vile vyote ulivyojikusanyia vitakuwa vya nani?’ Utaviacha vikiwa vimezidisha uzito wake kwenye vining’iniza vyakula, hutaenda navyo.

 

129. NG’WANIKI MARIA

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Olihoi ng’waniki umo ilina lwakwe, Maria, uyo olina miaka ikumi nitandatu. Agikala musi ya Misri. Umo wikaji bhokwe olina nhungwa mbi noi ya bhulamba. Agabhiza agubhalondejaga bhanajeshi bhuli kwene uko bhajaga.

Nhangala ninghi witanagwa nu Mulungu anshokele aliyo kulwa gutongelwa na wikumbwa bhokwe bhubhi agaduuma.

Lushugu lumo agaja kuliKelesiya lwa Yerusalemu mulikanisa lwa ng’wa ntakatifu Ana. Ahoogema hangi na hangi ugunshindeka umunanyango kulo nguzu aliyo hei! Yalihoi nguzu iyo yanemejaga ugwingila.

Aho obhona giki odumaga ugwingila umu likelesia, agaja kusanamu ya ng’wa Bikira Maria, iyo yalibihi nu wei. Utuja mazwi na gulomba wambilijiwe kugiki apandike gugalucha inhungwa jakwe ijabhubhi.

Agagaluka nghana. Agandya gulila kunguno ya shibhi jakwe. Gwandija lushiku lunulo, ugwigwa moto go bhutogwa bho ng’wa Yesu umugati yakwe.

Agajileka ishibhi jakwe, na agandamiila Yesu Kristo. Agaja mulibambasi gujiluhya na gusalila.

Agabhiza Ntakatifu na aginhiwa jipaji ja gubhatongela bhanhu higulya ya gwikala wikaji bhutakatifu. Bhamsenyele na bha Badri bhagaja gujumona na gundegeleka. Agang’wizuka Yesu.

Bhuli lushiku isala yakwe, yali Yesu! Yesu! Yesu! Niyabhiza bhuyegi ile duligwe Ililaka lwako.

KISWAHILI: MCHANA MARIA

Alikuwepo msichana mmoja jina lake Maria, mwenye umri wa miaka kumi na sita. Aliishi katika nchi ya Misri. Katika maisha yake alikuwa na tabia mbaya sana ya umalaya. Akawa anawafuata wanajeshi kila mahali wanapokwenda.

Mara nyingi aliitwa na Mungu kutubu na kumrudia, lakini kwa sababu ya kutawaliwa na tamaa mbaya alishindwa. Siku moja alikwenda Yerusalemu kwenye kanisa la Mtakatifu Anna.

Alipofika kwenye mlango wa kanisa hilo, alijaribu kuingia lakini alishindwa. Alijaribu tena na tena kuusukuma mlango kwa nguvu lakini wapi! Kulikuwepo na nguvu iliyomzuia kuingia. Alipoona ameshindwa kuingia kanisani, akaenda kwenye sanamu ya Bikira Maria, iliyokuwa karibu naye, akapiga magoti na kumwomba msaada ili apate kubadili tabia yake mbaya.

Alibadilika kweli, akaanza kulia kwa sababu ya dhambi zake. Tangu siku hiyo, aliusikia moto wa upendo wa Yesu ndani yake. Akaziacha dhambi zake, na akamng’ang’ania Yesu  Kristo.

Akaenda jangwani kujitesa kwa kufunga na kusali. Akawa mtakatifu na akapewa kipaji cha kuwaongoza watu namna ya kuishi maisha ya Utakatifu. Maaskofu na mapadri walikwenda kumwona na kumsikiliza. Alimkumbuka Yesu. Kila  siku sala yake ilikuwa Yesu! Yesu! Yesu! Ingekuwa heri leo tusikie sauti yako.

 

128. NAMHALA NGUGU

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Myaka minghi yabhitaga ihaha. Olihoi namhala umo uyo olingugu noi. Akanamhala akagugu kenoko kagazumalika umusi. Agachalwa kumoto kulwa nguno ya bhugugu bhokwe.

Ahenaho UMulungu na bhamalaika abhalindi bha namhala ng’wunuyo bhagachola ulu lilihoi lyito limo ilyawiiza ilo akanamhala akagugu kagapandika gulyita umubhulamu bhokene.

Bhagabhulucha giki lushigu lumo umu wikaji bhokwe agang’winha munhu nhabhi nti go jitungulu jimo jaguhamba bho nduhu gulomba ja gulipwa. Mulungu agantuma malaika asole nti gojitungulu kugiki gung’hilija unamhala ungugu ukumoto kugiki adimile na gwipija gwinga mumoto.

Umalaika agatimija giko, nu namhala ungugu ng’wunuyo agipija umumoto. Gashinaga abhangi ukumoto kunuko aho bhabhona wasa bhunubho bhogwipija, bhagidamilija kukanamhala.

Ahenaho ubhugugu bhokene bhugang’wiziila hangi. Witingisha na gubhapanda bho magulu abhangi mpaga bhakije ugubhupandika uwasa bhunubho ubho gugudima unti ugojitungulu na bhakije ugwiningeleja ukuliwei.

Kulwa nguno ya witingisha bho namhala ungugu, unti gugatinika na bhose bhagagwa hangi mumoto. Ubhukamu bho ng’wa malaika bhugabhiza bhule gete. Unamhala ungugu adadulile ugupila.

UYesu agaduhugula dubhize na nholo ya gwilekeja. “Mudizulamula, naying’we mudulamulwa, mudizusaila, naying’we mudusailwa, lekelaji, naying’we mugukelwa, bhinhagi abhanhu ghinhu, naying’we mugwinhiwa…kulwa nguno, ingele iyo mulibhagelekela hiiyo mlagelekelelwa.”

Dimana aise ulu dugekelelwa ingele iise iya wimi nholo, na whiilu na bhukolwa! Dudadulile ugupila. Kuyiniyo, makanza gose dizuke, uMulungu adaladulekeja aise uludukije ugubhalekeja abhadugu bhise bho nholo.

KISWAHILI: KIZEE BAHILI

Miaka mingi imepita sasa kulikuwa na mzee mmoja aliyekuwa bahili sana. Kizee huyo Bahili alifariki dunia, akapelekwa motoni  kwa sababu ya ubahili wake.

Hapo Mungu na  malaika mlinzi wa mzee huyo walitafuta kama kuna tendo moja jema ambalo mzee bahili alipata kulitenda wakati wa uhai wake. Waligundua kwamba siku moja katika maisha yake alimpa maskini mche wa kitunguu bila ya kudai malipo.

Mungu akamtuma malaika achukue mche wa kitunguu ili kumnyoshea mzee bahili kule motoni ili akishike na kujiokoa kutoka motoni. Malaika akatekelaza hivyo, na yule mzee bahili akajiokoa katika moto.

Kumbe wengine huko motoni walipoiona nafasi hii ya kuokoka, wakajibandika kwa mzee. Hapo ubahili wake ukamjia tena. Akajitikisa na kuwakanyaga kwa miguu hata wengine wasipate nafasi ya kushika ule mche wa kitunguu wala kujishikiza kwake.

Kwa sababu ya  mtikisiko wa mzee bahili, ule mche ulikatika na wote wakaanguka tena motoni. Bidii ya malaika ilikuwa ni bure kabisa. Mzee bahili hakuweza kuokoka.

Yesu anatuonya kuwa na moyo wa kusameheana: Msihukumu, nanyi hamtahukumiwa, msilaumu, nanyi hamtalaumiwa, acheni, nanyi mtaachiliwa, wapeni watu vitu, nanyi mtapewa….. kwa kuwa  kipimo kile kile mpimacho ndicho mtakachopimiwa.

Ole wetu tukipimiwa kipimo chetu cha uchoyo, na wivu na chuki! Hatuwezi kuokoka. Kwa hiyo daima tukumbuke, Mungu hatatusamehe sisi tusipowasamehe ndugu zetu  kwa moyo.

 

127. MUNHU UYOAGAGULA BHASKELI

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Olihoi munhu umo uyoagasumba lugendo lo gujugula bhasikeli ng’widuka lya Nyanga. Aho oshiga ukunuko agagula Bhasikeli. Hanuma ya henaho agagula na ginhu jinghi; Isandiko, miguto ya gwikumba idatu, supana ibhili ja ligogoteni lyakwe, supana ya gwegeleja, na supana nhale ya jijerumani.

Aho omala ugugula iginhi jose ijo, agagaiwa ubhusafiri ubhogushoka ikaya. Kulwa nguno ibhasi yaliyabhachala bhatuji bha mpila ku nkoa gungi.

Agiyangula gushoka kaya bho gutumila bhasikeli yakwe imhya. Makanza ga sa kenda ya limi agandya lugendo. Aho yashika saa ikumi na ibhili ya mhindi, agabhona giki niadadujije ugushika ikaya.

Agiyangula guja gujulala kulindugu okwe uyo uli bhukule bho kilomita makumi adatu. Gashinaga aho adinashiga ukulindugu okwe, agavamilwa na masambo adatu ayo galinajilanga ja aina nyingi. Amasambo gagantula noi na guntaja ibhasikeli ni lisandiko.

 Bahati ya wiza agafyaduka aho alina chupi na sokisi umumagulu, upela nhambo mpaga kuchalo jilebhe ijo agashiga koyi mu saa sita ya bhujiku, ugota moto uyo gulihanze ni numba.

Agiyangula gwingila mu jibhanda ijo jali ng’waje, aliyo adadulile ugulala kulwa nguno ya gwiigwa umili gulisata kulwa gutulwa na malonda ayogagenhelejiwa na majambazi.

Agakeyula wigashije na gwisendamija handugu. Oganoga wigwa jilaka ja bhanhu abhobhahayaga nabho gwiza ahenaho njini. Ahoobhasula, agabhabhona bhalina bhasikeli ni isandiko ijo jali sabho jakwe ijo gansojaga amasambo gene.

  Bhagapiga hodi mu imo ya numba jinijo. Lidakulile ikanza saabho omasambo gene ugalugulila unyango na gufuma hanze. Usaabho agabhabhuja, “Ee, ng’wapandika kiyi na kiyi?”

 Abhana bhagashosha, “Dapandika bhasikeli iyi mhya na ni sandiko ili.” “Ee, umugati ya lisandiko jilihoi kiyi?” Agabhuja usaabho. “Dudina likundula dutali,” abhana bhunshokeja usaabho.  Ibhasikeli na lisandiko linilo bhagajituula mu numba iyo yaliyagubhisila isabho jabho na gugulugala unyango bholigufuri.

Umunhu ng’wunuyo agadegeleka pye imihayo. Gung’wizila miganiko ga kuja gujulomba wambilijiwa kukaya ya ng’wa bhalozi. Aho oshiga akaya imo, bhagampinihalila, bhung’winha ng’wenda, surubhale na ngwanda na bhung’olekeja ukulibhalozi.

Aho oshika ahakaya ya ng’wa bhalozi, aganomela yose iyo yaliyampandika. Ubhalozi agayomba, “dujagi kujituo ja polisi, dugafunye mbhola.” Abhapolisi bhagawilwa nu ojikolo giki agatajiwa bhasikeli mhya ni sandiko. Hangi bhulomela iginhu jose ijobhajituula umugati ya lisandiko linilo. Agolekeja ulufungulo ni lisiti ya gugulila isabho jinijo.

Abhapolisi bhagasola loli na guja gujivamila ikaya iniyo. Aho bhashika ukunuko bhagagadima amasambo gene, saabho ni sabho jinijo ijawibhi. Bhagasombwa na guchalwa kujituo ja polisi gujandikisha na gulugulilwa bhushidakiwa. Aho bhashishiwa ahaibhanza, bhagalamulwa jifungo ja miaka itano mujela na milimo midimu.

KISWAHILI: MTU ALIYENUNUA BAISKELI

Kulikuwa na mtu mmoja aliyefunga safari kwenda kununua baiskeli katika duka la Nyanga. Alipofika huko, alinunua baiskeli. Halafu akanunua vitu vingine; Sanduku, shuka tatu, spana mbili za mkokoteni wake, spana ya sogeza, spana kubwa kutoka Ujerumani.

Baada ya kumaliza kununua vitu hivyo vyote, alikosa usafiri wa kurudi nao nyumbani. Maana basi liliwapeleka wachezaji wa mpira katika mkoa mwingine. Akaamua kurudi nyumbani kwa kutumia baiskeli yake mpya.

Mnamo saa tisa alasiri, alianza safari. Ilipofika saa kumi na mbili ya jioni, aliona kuwa asingefaulu kufika nyumbani. Akaamua kwenda kulala kwa ndugu yake umbali wa kilometa thelathini.

Kumbe kabla hajafika nyumbani kwa ndugu yake, alivamiwa na majambazi watatu wakiwa na siraha mbalimbali. Majambazi walimpiga sana na kumnyang’anya baiskeli na sanduku.

Bahati nzuri alifyatuka akiwa na chupi na soksi miguuni, akakimbia mbio hadi kijiji fulani ambako alifika huko yapata saa sita usiku, akaota moto uliokuwa ukiwaka nje ya nyumba.

Aliamua kuingia kwenye kibanda kilichokuwa wazi, lakini hakuweza kulala kwa sababu ya maumivu ya kipigo na majeraha yaliyo yapata toka kwa majambazi.

Akakesha huku ameketi na kuegemea ukuta. Baadaye alisikia sauti za watu waliotarajia pia kuja hapo kijijini. Alipowachungulia, akawaona wana baiskeli na sanduku ambavyo ni mali ile ile waliyomnyang’anya majambazi.

Walibisha hodi kwenye moja ya nyumba zile. Mara baba yao hao majambazi alifungua mlango na kutoka nje. Baba akawauliza, “Je, mmepata nini na nini?” Watoto wakajibu, “Tumepata baiskeli hii mpya na sanduku hili.” “Je, ndani ya sanduku  kuna nini?” baba alidadisi. “Hatujalifungua bado,” watoto walimjibu baba yao. Baiskeli na lile sanduku wakahifadhi katika  nyumba maalumu ya kuficha mali zao na kuufunga mlango kwa kufuri.

Yule mtu alisikiliza mazungumzo yote. Yakamjia mawazo ya kwenda kuomba msaada nyumbani  kwa balozi. Alipofika kwenye nyumba moja, walimhurumia, wakampa nguo, suruali na shati na wakamwonesha nyumbani  kwa balozi. Alipofika nyumbani kwa balozi, alimweleza yote yaliyompata. Balozi akasema, “Twende kituo cha polisi, tukatoe taarifa.” Polisi walielezwa na mwenye mali kuwa alinyang’anywa baiskeli mpya na sanduku. Pia alifafanua vitu vyote alivyoviweka ndani ya sanduku hilo. Akaonesha funguo na risiti ya kununulia mali zile.

Polisi walichukua gari na kwenda kuuvamia mji ule. Walipofika huko wakawakamata wale majambazi, baba na zile mali za wizi. Walichukuliwa na kupelekwa kituo cha polisi kuandikisha na kufunguliwa mashitaka. Baadaye walipofikishwa mahakamani, walihukumiwa kifungo cha miaka mitano jela na kazi ngumu.

126. KATEKISTA SEBASTIANI

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Olihoi ng’walimu o dini ya kanisa katoliki, katekista, o Sanungu, ilina lyakwe Sebastiani. Aho adinabhatijiwa oliadazunije igiki bhulihoi bhupanga bho bhulunga kele. Oliazunije giki duhui bhulihoi bhupanga bho mili duhui. Ulufu lulingelelo ya wikaji. Jilinduhui ginhu jinghi aha baada lufu.

Ighinhu ija dini jili ja bhuhala duhui, gitumo Maduhu, agayombela, “Ighinhu ijasolobho jili ng’ombe, bhutale, walwa, gupona bhusiga, gubyala bhana.”

 Bhanoga abha badri bhuzenga jigango umu chalo ijo wikalaga uSebastiani na bhuntuma ng’walimu o dini, katekista moi. Nalulu aho ukatekista agulangaga higulya ya dini, USebastiani adamanile nulu hadoo, aliyo ubhulingisilo bhokwe yali gwilanga gusoma duhui.

 Mieji mingi igabhita, umhayo go ng’wa Mulungu gugandya gwingila mumoyo gokwe. Uwiza bho ng’wa Mulungu, isungu lwakwe, nu bhutengeke bhokwe, agandya gubhudebha.

Huna USebastiani agandya gumana iki bhulihoi bhupanga bhunghi ubho bhudashilaga, ubho bhudina nhalikilo. Ubhupanga bhunubho alidinha Mulungu ku nzila ya ng’wa Sebha wise Yesu Kristo.

Ubhulangwa bhunubhu bhuganyeja noi. Bhugingila mugati ya moyo gokwe gete. Ubhulondeja kubhulingisilo bhumo ubhushikanile, mpaga ubhiza ng’walimu o dini, nulu Katekista.

 KISWAHILI: KATEKISTA SEBASTIANI

Alikuwepo katekista mmoja wa Sanungu, jina lake Sebastiani. Kabla ya kubatizwa hakuwa na uhakika hata kidogo kwamba kuna uzima wa milele. Aliamini kuwa kuna uzima wa mwili tu, na kifo ni mwisho wa maisha. Hakuna kitu kingine baada ya kifo.

Mambo ya dini ni upuuzi tu, kama alivyosema Maduhu, “mambo ya maana ni ng’ombe, cheo madaraka, pombe, kupona busiga kubyala bana.”

Baadaye, mapadri walijenga kigango katika kijiji alichoishi Sebastiani na wakamtuma katekista. Basi katekista alipokuwa  akifundisha mambo ya dini, Sebastiani hakuelewa hata kidogo, ila akawa na nia ya kujifunza kusoma tu.

Miezi mingi ilipopita, Neno la Mungu lilianza kuingia moyoni  mwake, akauelewa wema wa Mungu, huruma yake, na haki yake.

Ndipo Sebastiani akaanza kufahamu kwamba kuna uzima mwingine ambao hauishi (haumaliziki, hauna mwisho, hauna kikomo.) Anatupa Mungu kwa njia ya Bwana wetu Yesu Kristo.

Mafundisho haya yalimfurahisha mno, yakaingia ndani ya moyo wake kabisa. Akayafuata kwa nia moja thabiti, hata akawa katekista.

 

 

124. JIGANO JA NG’WA MATAYO NJINJA O WALWA

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Olihoi munhu umo ilina lyakwe Matayo uyowikalaga Bhulaya. Olina miaka ikumi ni bhili. Agandya gutumama nimo ng’widuka go gujinja walwa. Ahenaho agilanga gung’wa walwa haho adinashisha imiaka ikumi ni tandatu.

Agabhiza ng’wi nkomezu o walwa. Makanza gose agaigela alinanota ya gung’wa walwa. Giko bhuli makanza agabhiza agucholaga gubhiza na hela. Agajijinja ijilatu jakwe kugiki apandike hela ja gung’wela walwa. Uwikaji bhokwe bhugabhiza walwa duhu.

Ginhu jimo jigilonga aho olinamiaka makumi abhili na nhinane. Agabhiza adina sentí nulu ndoo. Agayulindila hanze ya jilabhu agwilombelejaga hela kubhanwani bhakwe bhangulile walwa.

Aliyohei, bhagalema na gunsega. Agajinjimala. Ginhu jinijo jigaminya noi bhiganika umung’holo, “gashi unene nadinabhanwani. Unwani one ali Mulungu duhu, atiho ungi.”

Gwandija lushugu lunulo agiyangula kumshokela Mulungu na gulumbwa ishibhi yakwe aliyomba, “Mulungu one, Mulungu unene nina shibhi, uludanambilijije nadudula uguleka ugung’wa uwalwa, ehe b’ab’a unambilije umubhulebhu bhone unikulilwe.”

Kunguzu ja ng’wa Mulungu umatayo agadula ugubhuleka uwalwa gete. Aliyo umhayo gunuyo goligudigunogu ukuliwei. Bholi bhulugu bhokwe uwei nuuguileka inhumbu ya gung’wa walwa. Agatumila makanza agusalilaga habhutongi ya nsalabha bho nduhu ugulala.

UMatayo adishokelile ihali yakwe ya kale, nulu adabhukumije hangi uwalwa. Ahoozumalika umusi, olina miaka makumi atandatu na kenda. Bhanhu bhingi bhagajiyelela ijigila jakwe kunguno bhagamana igiki ali Ntagatifu.

KISWAHILI: HADITHI YA MATAYO MUUZA POMBE

Alikuwapo mtu mmoja jina lake Matayo ambaye aliishi Ulaya. Alipokuwa na umri wa miaka kumi na mbili alianza kufanya kazi katika duka la kuuza pombe.

Hapo alijifunza kunywa pombe hata kabla  hajafikisha umri wa miaka kumi na sita. Alikuwa hodari sana wa kunywa pombe. Daima alionekana kuwa na kiu ya kunywa pombe, hivyo kila wakati alihitaji kuwa na pesa. Aliuza viatu vyake ili apate pesa ya kununulia pombe. Kwa ujumla maisha yake yakawa ni pombe tu.

Jambo moja lilitokea alipokuwa na umri wa miaka ishirini na nane. Alikuwa hana senti hata kidogo. Alingoja nje ya kilabu akiwaomba marafiki  zake wamnunulie pombe.

Lakini wapi walikataa na kumcheka. Akapigwa  na butwaa. Jambo hilo lilimchoma sana akawaza moyoni, “kumbe mimi sina marafiki. Rafiki yangu ni Mungu tu hakuna mwingine.”

Tangu siku ile aliamua kumrudia Mungu kwa kukiri makosa yake akisema, “Mungu wangu, “Mungu mimi ni mwenye dhambi, bila msaada kutoka kwako siwezi kuacha kunywa pombe, Ee Baba unisaidie katika udhaifu wangu unihurumie.”

Kwa nguvu ya Mungu Matayo alifaulu kuacha kunywa pombe kabisa. Lakini jambo hilo halikuwa rahisi kwake. Ilikuwa ni vita kati yake na hamu ya kwenda kunywa pombe.  Alitumia muda  mwingi bila ya kulala akisali mbele ya msalaba.

Matayo kamwe hakurudia hali yake ya hapo awali, wala hakugusa pombe tena. Alipofariki dunia, akiwa na umri wa miaka sitini na tisa, watu wengi walilitembelea kaburi lake kwani walimtambua kuwa ni mtakatifu.