Folklore

175. BHUYANGI BHO NGOKO BHUDIPANDIKAGA IFUNGWE

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Imbuki ya kahayile kenako ililola ngoko iyo ilina bhana yao. Ingoko yiniyo ulu yusojiwa ung’wana oyo na Fungwe igayangaga noi. Igahadikaga na gulala, aliyo ifungwe idigwaga nulu kinhu josejose, kunguno iyoi igalalaga ng’wigulya nu ng’wana ongoko na gwandya gukalya akasusu kenako.

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adoyaga wangu ugulila uluopandikaga makoye, guti ga lufu ulu lwigelaga aha ng’wakwe. Ogulila go ng’wa munhu ng’wunuyo, gwiyegelile nu bhuliji ubho ngoko iyo yasojiwagwa ung’wana oyo na lifungwe. Igelelilwe umunhu adebhe igiki, ubhuliji ubho ng’wa munhu b’udadulile ugunshosha uyo omalaga guzumalika.

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gub’iza na wiyumilija bhutale ulu bhapandikaga makoye, guti ga guchilwa na bhadugu bhabho. Igelelilwe abhanhu bhenabho bhamalile na goya ugulila, kunguno undugu obho ng’wunuyo, omalaga gwinga kuwelelo, atiho gushoshiwa na bhuliji bhobho.

Ijinagongeja, akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya kuleka uguyomba imihayo iyo idinasobho ulubhapandikaga makoye. Igelelilwe bhilunguje bho guyomba mihayo iyo idulile gubhambilija abhanhu bhabho umu gwikala na mholele na b’ichab’o.

KISWAHILI: MALALAMIKO YA KUKU HAYAMPATI MWEWE

Chanzo cha msemo huo chaangalia kuku mwenye vifaranga vyake. Kuku huyo akinyang’anywa kifaranga na Mwewe, huhangaika kwa kulia sana. Hujaribu hata kuruka, lakini Mwewe huwa hasikii lolote, kwa maana huruka juu akiwa na kile kifaranga na kuanza kukitafuna.

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu asiyeacha mapema kulia apatapo matatizo mbali mbali, yakiwemo yale ya kufiwa na ndugu kwenye familia yake. Kulia kwa mtu huyo hukaribiana na kilio cha kuku aliyenyang’anywa kifaranga chake na Mwewe. Yafaa mtu kama huyo aelewe kwamba, kilio cha mtu hakiwezi kumrudisha kwenye maisha haya yule aliyefariki.

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuwa na uvumilivu wa kutosha kuwasaidia katika kustahimili matatizo mbali mbali, yakiwemo yale ya kufiwa na ndugu zao. Yafaa watu kama hao, warudie hali yao ya kawaida kwa kuacha kulia, kwa sababu mtu yule aliyefariki hawezi kurudishwa kwa kilio chao.

Zaidi ya hayo, msemo huo hufundisha watu juu ya kuacha kusema maneno yasiyofaa wapatapo matatizo mbali mbali maishani mwao. Yafaa wafarijiane kwa kuongea yale yawezayo kuwasaidia katika kuishi kwa amani na wenzao pale walipo.

Kutoka 3:19.

Ayubu 1:21.

Mathayo 10:26-28.

1Wakorintho 15:20-26.

1Wakorintho 15:54-58.

174. KALAGU – KIZE. DIKOYELA NA NG’WANA MIGU NOSE NAMPONYA: – IGONGOTE ILILILINA MANDEGE NULU NYAMA YI GUHA

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Imbuki ya kalagu yiniyo ililola, munhu uyo alilya lindege. Agumanaulipilimula pilimula alililya, nose agulimaja amandege galyo, uliponya iligongote. Nuku nyama yiguha nigiko, kunguno uni onyama agumana uilya inyama iyo ilihigulya ya liguha, nose agulimaja inyama na aguliponya iliguha linilo.

Ikalagu yiniyo igalenganijiyagwa kulimunhu uyo alinabhulingisiji bho guisolanya imihayo iyo iliyawiza, iyo idulile gubhambilija abhanhu ugujibheja ikaya jabho, na guileka mihayo iyo idinasolobho ijinagujibheja ikaya jinijo. Ilichiza umunhu abhize na bhumani bho guisolanya imihayo iyasolobho ahalili, na guileka iyo idinasolobho umuwikaji bho bhanhu.

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya kuisolanya imihayo iyo ilinasolobho, aho bhalili, umuwikaji bhobho, na guyileka iyo idinasobho. Ilichiza abhanhu ugubhiza na bhumani ubho guikomanya imihayo iyasolobho yiniyo, kugiki bhadule ugujibheja chiza ikaya jabho.

Ijinagonjeja, ikalagu yiniyo yalanga giki bhuli nimo gwene dugagwandyaga bho gukoyakoya, nose ukubhutongi gugadenhelaga solobho. Guti gulima, nguno ahabhutongi jiliwa jigupya.

Hangi, ikalagu yiniyo, yabhalanga abhanhu higulya ya kub’iza na wiyumilija ubho bhudulile,  nulu gung’wambilija umunhu ugugushisha chiza unimo, guti gwingila mubhulangwa bho gunkub’ija Yesu gushiga nose agupandika bhatisimu. Uwiyumilija bhunubho bhugenhaga nguzu jagugushisha unimo aha nhalikilo yago. Umunhu ng’wunuyo agaiponyaga igiti iyi olinayo, na agingilaga ng’wisana.

KITENDAWILI – TEGA.

TUMEHANGAIKIANA NA MWANA MIGU HATIMAYE NIMEMWANGUSHA – GUNZI LILILO NA MAHINDI AU NYAMA YA MFUPA.

Chanzo cha kitendawili hicho chaangalia mtu alaye mhindi. Mtu huyo, huula mhindi huo huku akiugeuzageuza, mwishowe mahindi huisha na kulitupa lile gunzi. Vivyo hivyo kwa upande wa mfupa, kwa sababu mlaji wa nyama huendelea kuila mpaka ikaisha na kubakia mfupa ambao huutupa.

Kitendawili hicho hulinganishwa kwa mtu mwenye umakini wa kuchambua kilicho kizuri pale alipo ambacho chaweza kuwasaidia watu katika kujenga familia zao, na kuyaacha yale ambayo hayana faida katika ujenzi wa familia hizo. Yafaa mtu awe na umakini wa kuchambua maneno na matendo yenye faida pale alipo, na kuyaacha yale ambayo hayana faida katika maisha ya mwanadamu.

Kitendawili hicho, chafundisha watu juu ya kuwa na umakini wa kuchagua maneno na matendo yawezayo kuleta maendeleo katika familia za zao, na kuyaacha yale ambayo hayana faida maishani mwa watu. Mtu atakiwa kuwa na umakini wa kumwezesha kuchagua kile kilicho cha maana katika kujenga familia yake, na kiyaacha yote yawezayo kuibomoa familia yake hiyo.

Zaidi ya hayo, kitendawili hicho, chafundisha watu, juu ya kuwa na ufuatiliaji mzuri wa kazi zao ili waweza kuzifikisha kwenye mwisho wake uwezao kuwapatia maendeleo pale walipo. Hii ni kutokana na ukweli kwamba, watu huhangaika kwanza, ndipo wanayafikia mafanikio yao. Mfano wa mkulima, ambaye huvumilia mahangaiko ya kulima, mpaka anapata mavuno yake.

Kitendawili hicho pia hufundisha watu juu ya kuwa na uvumilivu, uwawezeshao kuyafikia malengo yao, kama vile mwanafunzi aanzavyo mafundisho ya kumfuata Yesu, mpaka anabatizwa. Huyo kutoka gizani na kuingia kwenye mwanza. Kwa hiyo, mtu huyo, ametoa giza na kuupokea mwanza.

1Wakorintho 10:13.

Waefeso 2:1.

Waefeso 2:4-6.

Waefeso 6:10-14.

173. KALAGU – KIZE ULU OLILA UMAMA AB’ANHU B’AYEGA B’AYIKINDIKA NA B’UYENGI – NGOMA/NDONO

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Imbuki ya jigano jinijo ililola b’ab’ini b’a mbina. Abhanhu bhenabho bhagatulaga ng’oma. Ing’oma yiniyo igalilaga b’o gutulwa b’o nguzu, aliyo ab’ab’ini bhayo b’agayegaga noyi, nduhu nulu gusunduhala igiki untuji aliiminya ing’oma yiniyo.

Ijigano jinijo jigalenganijiyagwa kuli munhu uyo agakoyakoyaga bho gutumama miliyo yakwe bho nguzu ningi, kugiki abhanhu bhakwe, bhapandike bhuyegi. Igelelilwe munhu umo wifunye jinagumama milimo yiniyo iyo idulile gubhenhela b’uyegi abhangi abho bhang’wisanije.

Ijigano jinijo jalanga bhanhu higulya ya gwifunya gubhambilija bhangi bho gutumama miliyo iyo idulile gubhenhela bhuyegi abhanhu bhabho b’enab’o. Ib’elelile umunhu aho alili, abhambilije abhanhu bhake, nulu namugi igelelilwe  atumame b’o nguzu jakwe b’o gwifunya gubhambilija abhanhu bhakwe, kugiki bhadule gupandika bhuyegi.

Ijinagongeja, ijigano jinijo jalanga bhanhu higulya ya gukub’ija inzila ya ng’wa Yesu uyo agaluha na kucha ha nsalabha, kugiki abhapije abho bhalinzunya. Ib’elelile abho danzunya wei duyege bho gub’ina chiza ulu datulilwa ing’oma nu Yesu.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

BIBI ANAPOLIA WATGU WANAFURAHI WANARUKA KWA FURAHA- NGOMA/ZEZE

Chanzo cha kitendawili hicho chaangalia wacheza ngoma. Watu hao hupiga ngoma ambayo hulia kwa kupigwa kwa nguvu. Lakini wachezaji wake hufurahia mno, wala hawahuzuniki kwamba mpigaji wake anaiumiza hiyo ngoma.

Kitendawili hicho hulinganishwa kwa mtu ambaye huhangaika katika kufanya kazi zake kwa nguvu nyingi, ili watu wake wapate kufurahi. Yatakiwa mmoja ajitoe kwa kufanya kazi hizo ziwezazo kuwaletea furaha watu wengi wamtegemeao.

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kujitoa kuwasaidia watu wengi kwa kufanya kazi ziwezazo kuwaletea furaha watu hao. Mtu apaswa kuwasaidia wake watu pale alipo, kama vile mzee katika familia atakiwavyo kujituma kwa nguvu zake katika kujitoa kuwafanyia kazi watu wake hao ili waweze kupata furaha.

Zaidi ya hayo, kitendawili hicho hufundisha watu juu ya kufuata njia ya Yesu aliyeteseka na kufa msalabani kwa ajili ya kuwakomboa wale wamwaminio. Twatakiwa wale tumwaminio yeye kufurahi kwa kucheza anapotupigia ngoma hiyo Bwana wetu Yesu Kristo.

Mathayo 11:16-17.

Mathayo 20:28.

Yohana 3:16-17.

1Wakorintho 14:1.

2Wathesalonike 2:15-16.

172. ILELO OGWINGILAGA UNG’WINGI (NGOB’O)

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Imbuki ya kahayile kenako ililola shinu ijijigikalaga mng’obho giti: Mbiti, Naga, Nzoka na jingi ningi. Ishinu jinijo jigib’isaga munywobho yajo kunguno ya gogoha guding’wa na bhanishi b’ajo.

Ulu giki jifuma umu ng’ob’o ili jinogu nulu gunyamanijiwa na b’anisha bhajo bhenabho abho bhadulile nulu gujib’ulaga. Abhanishi bhenabho bhagayombaga ulu bhumona umo oshinu jinijo alihanze ya ng’ob’o gokwe, giki, ‘ilelo ogwingilaga ung’ob’o.’

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kulimunhu uyo agingaga ahakaya yakwe bho nduhu gub’iza witegeleja bhutale. Agisangaga opandikaga makoye nulu ga guding’wa na bhanishi wakwe abho bhadulile kumulaga.

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gwikala bihi ni kaya jabho. Kabhalemeja ugugusenengela ung’wingi nulu ung’ob’o gobho kunguno ugunuyo hu b’uli b’upililo bhobho.

Ijinagongeja, akahayile kenako kabhalanga abhanhu giki: ug’wingi (ng’ob’o) gob’o ali Yesu. Ili yaya ugugusenengela kunguno bhadulile gunyamanijiwa na ng’wanishi obho ushetani.

LEO OMEONDOKA KWENYE PANGO (SHIMO)

Chanzo cha msemo huo chaangalia wanyama waishio kwenye mashimo, kama vile: Fisi, Mhanga, Nyoka na wengine wengi. Wanyama hao hujificha kwenye mapango au mashimo yao kwa sababu ya kuogopa kukamatwa na maadui zao.’

Endapo watatoka kwenye mapango au mashimo hayo itakuwa rahisi kukamatwa na adui zao hao ambao waweza kuwaua. Imaana kwamba, kama wakitoka shimoni itakuwa rahisi hata kuzingilwa na maadui zao ambao waweza hata kuuawa. Maadui hao husema endapo watamuona mmoja wao akiwa nje ya pango au shimo lake, kwamba, ‘leo omeondoka kwenye pango (shimo).

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu ambaye huondoka kwenye makazi yake bila kuwa na umakini mkubwa. Hujikuta amepata matatizo yahatarishayo usalama wake, yakiwemo ya kukamatwa na adui zake.

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuishi karibu na makazi yao yawezayo kulinda usalama wao. Huwakataza kuishi mbali na familia zao ambazo ndizo makazi yao yenye usalama. Watu wanasisitiziwa kutokukaa mbali na pango au shimo lao, maana hapo ni mahala pa usalama wao.

Zaidi ya hayo, msemo huo hufundisha watu juu ya kubakia kwenye makazi yao yenye usalama ambayo ni Yesu mwenyewe. Watakiwa kutokukaa mbali na Yeye kwa sababu adui yao shetani huwawinda ili awaangamize. Kwa hiyo, msemo huo wawafundisha watu kuwa: pango (shimo) lao ni Yesu Kristo. Wasikae mbali naye wasije wakazingilwa na adui yao shetani.

Zaburi 23:1-4.

Zaburi 140:1-4.

Yohana 12:26.

Yohana 15:5-10.

171. NVA NA NVA JIDIKAMILAGA

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Mbuki ya lusumo lunulo ililola nva. Inva iyene ulu yukamilwa idiko gulya mujiseme jimo na ng’wichayo. Buli yene igalilaga bho ng’wi binghi, yalya bho nduhu ugwisangija lihamo. Nulu ab’ize ali ng’wana oyo idulya kihamo ung’wibinghi limo. Inva jili na kab’uyiyene umuwikaji bhojo.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kulimunhu uyo aliminholo umuwikaji bhokwe. Umunhu ng’unuyo adahayile ugwigunana na b’iye, ku nguno ya nhungwa jakwe ijagutogwa gwikala yiyene.

Ulusumo lunulo lodulanga higulya ya kuleka nhungwa ja kutogwa gwikala yiyene. Ilichiza gwikala na kajile kagwigunana chiza na bhanhu b’igisu. Ubhusangi bhugabhambilijaga abhanhu umugwikala bho mholele na b’ichab’o.

Ijinagongeja, ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya kuleka gub’iza na kajile ka nyawa. Ilichiza abhanhu bhab’ize ni lonjo na witogwi umuwikaji bhobho umuchalo jabho, nulu umujuiya jabho.

KISWAHILI: MBWA NA MBWA HAWASHIRIKI CHAKULA KWA KUTUMIA CHOMBO KIMOJA

Chanzo cha methali hiyo chaangalia mbwa. Mbwa ana ubinafsi kwa sababu yeye hayuko tayari kula chakula kwenye chombo kimoja na mwenzake. Kila mmoja hulia kwenye chombo malumu kwa ajili yake tu.

Hawawezi kulia chombo kimoja kwa kuchangia. Hata awe mtoto wake atamkatalia kwa sababu ya tabia yake ya kupenda kuwa na ubinafsi maishani mwake. Mbwa wana ubinafsi wa hali ya juu katika maisha yao.

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu ambaye ni mchoyo katika maisha yake. Mtu huyo hataki kusaidiana na wenzake, kwa sababu ya tabia yake ya kupenda kukaa peke yake. Mtu huyo atawaliwa na ubinafsi katika maisha yake.

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuacha tabia ya ubinafsi. Tabia hiyo ni ile ya kupenda kukaa peke yao katika maisha yao. Ni vizuri kuwa pamoja na wenzao kwa kujijengea tabia ya kusaidiana nao. Umoja huo husaidia watu katika kuishi kwa amani na wenzao katika jumuiya au kijiji chao.

Zaidi ya hayo, methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuachana na tabia za mbwa, yaani ubinafsi. Wao wanatakiwa kujijengea tabia ya kuwajali wenzao katika maisha yao kwa ajili ya kuwawezesha kuleta maendeleo katika jumuiya zao. Inawabidi wawajali wenzao kwa kukubali kusaidiana na kushirikiana nao kwa upendo.

Zaburi 10: 3-4.

Isaya 56:11.

Luka 12:15-21.

Wafilipi 2:4-6.

1Petro 4:7-11.

1Wakorintho 3:4-8.

170. GASHI DUGUKOYELAGA ISHALEKWA

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Imbuki ya kahayile kenako ililola bhanhu abho bhagukoyelaga ginhu, nulu nimo uyo gub’izile guti gupya ijigugulola. Aliyo ubhunghana bhogo ukubhanhu abho bhagudeb’ile guligukulukulu.

Ligashigaga ikanza ilya gubhudeb’a ubhunghana bho nimo, nulu ginhu jinijo ukubhanhu bhenebho abho b’agujikoyelaga kulwa nguno ya bhoyi gub’iza bhalibhageni ukuginhu jinijo. Ulu bhumana chena, bhagayombaga giki ‘gashi dugukoyelaga ishalekwa.’

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agatumamaga milimo yakwe bho nduhu ugub’iza na bhukengeji bho guimana chiza imilimo yiniyo. Agisangaga onogaga sagara, kulwa gujimara inguzu jakwe kumilimo iyo idina solobho ya kub’eja kaya, nulu jumuiya yakwe. Ilichiza umunhu agudeb’e chiza unimo gokwe, hayo adinagwandya ugugutumama.

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gwita bhukengeji bho gudula guideb’a chiza imilimo yabho, hayo bhatali ugwandya uguitumama. Ulub’ita chene, bhagudula uguitumama imilimo iyagubhenhela solobho, umuwikaji bhobho, na guileka iyo itina solobho.

Kuyiniyo lulu, akahayile kenako agayombaga munhu uyo alitumama nimo uyo gudinayo isolobho. Guti gugwita nimo gosegose uyogoiwa ugudililwa na bhiye.

KISWAHILI: KUMBE TWAHANGAIKIA KILICHOACHWA

 Chanzo cha msemo huo chaangalia watu wahangaikiao kitu ambacho kwa macho huonekana kama kipya. Lakini ukweli wa kitu hicho kwa wale wakifahamuo ni kikuukuu.

Hufika wakati wa kuufahamu ukweli wa kitu hicho ambacho watu hao hukihangaikia kwa sababu ya ugeni wao kwenye kitu hicho. Wakisha fahamu hivyo, watu hao husema hivi ‘kumbe twahangaikia kilichoachwa.’

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu afanyaye kazi zake bila kufanya utafiti wa kutosha kuzifahamu vizuri kazi hizo. Mtu huyo hujikuta amechoka kwa kuzimalizia nguvu zake kwenye kazi hizo zisizo na faida kwenye familia au Jumuiya yake. Yafaa mtu aifahamu vizuri kazi yake kabla ya kuanza kuifanya.

Msemo huo hufundisha watu juu ya kufanya utafiti wa kazi zao kabla hawajaanza kuzifanya. Wakifanya hivyo, wataweza kuzigundua na kuzifanya kazi zile ziwezazo kuwaletea maendeleo na kuziacha zile ambazo haziwezi kuwaletea maendeleo hayo.

Kwa hiyo basi, msemo huo huusema mtu afanyaye kazi isiyo na faida, kama vile kujishugulisha na kazi yoyote ambayo wenzake waliashaiacha kuifanya.

2 Kor 5:17

Wagalatia 5:4.

169. SEGA SEGA IGABYALAGA MIDIIMU, MIDIIMU IGABYALAGA SEGASEGA

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Mbuki ya kahayile kenako ililola milimo yose iyo ilimidimu, kulwa nguno ligikalaga liliho likanza idimu ilyagukoyakoya, aliyo uluugushisha unimo gunuyo ugwasha hela kulwa wiyumilija wenubho.

Akahayike kenako kagalenganijiyagwa kulimunhu uyo agiyumilijaga umuguitumama imilimo yakwe imidimu yiniyo mpaka oimala na opandika matwajo mingi na miza umuwikaji bhokwe. Umunhu ng’wunuyo agayegaga noi uluogapandika amatwajo ga milimo yakwe.

Ijinagongeja, akayayile kenako, kagalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagamanaga bhusega ulubhaligusha. Aliyo umuligusha linilo, umo obho adulile guminyika na gwandya gulila. Abhanhu bhaguyomba giki, sega sega igabyalaga lila lila, hi midimu iyiniyo.

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gub’iza na wiyumilija umu milimo imidimu, nguno igenhaga solobho ahabhutongi. Ilichiza uguitumama imilimo yiniyo na wiyumilija bhutale, kulwa nguno idulile gwenha bhuyegi bhutale ahabhutongi yaho.

Akahayile kenako hangi kalanga bhanhu higulya ya kuleka ilishinya ilya sagara. Kunguno, lishinya linilo lidulile gwenha bhusunduhazu bho gulabhuka munhu ose ose. Ilichiza ugwigusha bho masala.

KISWAHILI: CHEKA CHEKA, HUZAA MAGUMU, MAGUMU HUZAA CHEKA CHEKA

Chanzo cha msemo huo chaangalia kazi yoyote ambayo ni ngumu, kwa maana kuna wakati mgumu wa kuhangaka, hata hivyo ukisha imaliza kazi hiyo unapata faida kwa kuvumilia huko.

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu avumiliaye katika kufanya kazi zake ambazo ni ngumu mpaka kuzimaliza na kupata matokeo mazuri kwa uvumilivu wake. Mtu huyo hufurahi mno apatapo matunda ya kazi zake.

Zaidi ya hayo, msemo huo hulinganishwa kwa watu wachezao huku wakicheka kwa maana ya kufurahia. Lakini katika mchezo huo, mmoja wao huumia na kuanza kulia. Watu husema, cheka cheka huzaa kilio, hiyo ndiyo migumu kwa watu hao.

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuwa na uvumilivu katika kufanya kazi zao zilizongumu, kwa sababu kazi hizo huleta faida maishani mwao. Ni vizuri kuzifanya kazi hizo zilizo ngumu kwa uvumilivu mkubwa, kwa sababu hizo zaweza kuleta furaha kubwa wakati ujao.

Zaidi kwa hayo, msemo huo hufundisha watu juu ya kuacha michezo iliyo ya hovyo, kwa sababu michezo hiyo, huweza kuleta huzuni itokanayo na kuumia kwa mtu yeyote. Ni vizuri kucheza kwa kutumia akili za kutosha kuepuka kupata matokeo mabaya.

Yohana 4:35-36.

Yakobo 5:7-10.

Zaburi 126:5-6.

2Timotheo 2:6.