mother tongue

698. AHO UKADAHILAGA NA HAHO BUNYELO.

Ikale olihoyi munhu uyo olimulugendo lo guja halebhe. Aliyo lulu, umunhu ng’wunuyo, agakolwa nota noyi. Ukubahati ya wiza, agashiga mumongo umo agadula gukumba lyinzi ung’wa aminzi mpaga ufula inota yakwe.

Oho omala ugung’wa aminzi gaha lyinzi lunulo, aganyela mumo lyinzi  lunulo, ulo odahilaga aminzi genayo, adizukaga igiki alakolwa nota hangi wiza gung’wa minzi hoyi.  Hunagwene abhanhu bhagandya guyung’wila giki, ‘aho ukadahilaga na haho bhunyelo.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo okaribhushiyagwa chiza ha kaya ya ng’wa munhu. Ubhegejiyawa chiza guti ndugu ohakaya yiniyo, bhuyulya kihamo na gwendelea.

Aha ngelelo yaho, umunhu ng’wunuyo, ushiya nu mayu uoha kaya yiniyo, nulu, wibha ginhu hoyi, nulu wita jito jose jose ijo jidijawiza.’ Ugubhilitia ya bhubhi abhanhu bhenabho, yikolile na gunyela oho agadahilaga minzi, umunhu ng’wunuyo. Hunagwene abhanhu bhang’wilaga giki, ‘aho ukadahilaga na haho bhunyelo.’ Lolaga kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa 70.

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhulumbi ukubhanhu abho bhalibhitila ya wiza, bho kuleka ugubhitila iyabhubhi, kugiki bhadule gwendelea gwiyambilija chiza, umuwikaj bhobho.

“Abhanhu abho dugabhitililaga yabhubhi bhali bhanhu abho dugikalaga kihamo nabho. Dugemele: ugushiya nu nkima o nzenganwa, gung’wibhila nwani, na gwendelea.

Hangi iyiniyo yili jigemelo ukubhumani wise nu Yesu Kristo uyo agadubokelaga kuwizang’holo na gwifunya gete kubhise guti nwani. Ningiki odutogwa, bho miito gise mabhi duganhemaga na gundalaha.

Hangi umusakramenti ya Ekaristia tugadumaga ugunkuja kunguno dugalyaga mili gokwe na gung’wa mininga gakwe bho nduhu ugwigelelwa. Lolaga kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa 71.

Zaburi 55:12-14.

Mathayo 26:49-50.

Yohone 13:21, 25-26.

1Wakorintho 11:27.

UCHOTEAPO NDIPO UNAPONYEA.

Zamani alikuwepo mtu mmoja aliyekuwa katika safari yake ya kwenda sehemu fulani. Lakini basi mtu huyo, alijisikia kiu kali sana. Kwa bahati nzuri, alifika mtoni ambamo alifaulu kuchimba kisima akanywa maji mpaka akakidhi kiu yake.

Alipomaliza kunywa maji ya kwenye kisima hicho, alinyea kwenye kisima hicho alimoyachotea maji hayo, bila kukumbuka kwamba atajisikia kiu tena na kurudi pale kung’wa maji. Ndiyo maana watu wakaanza kumwambia kwamba, ‘uchoteapo ndipo unaponyea.’

Methali hiyo hulinganisha kwa mtu yule ambaye amekaribishwa vizuri kwenye nyumba ya mtu. Akatendewa vizuri kama mmoja wa jamaa, wakila pamoja na kadhalika.

Mwishowe mtu huyo, huzini na mama wa kaya hiyo, au huiba au hutenda kitendo chote chote, ambacho si kizuri. Kuwafanyia ubaya watu hao, hufanana na kunyea pale achoteapo maji mtu huyo. Ndiyo maana watu humwambia mtu huyo, kwamba ‘uchoteapo ndipo unaponyea.’. Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 70.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na shukrani kwa watu wanaowatendea mema kwa kuacha kuwatendea mabaya, ili waweze kuendelea kusaidiana vizuri, katika maisha yao.

“Watu ambao tunawatendea mabaya ni watu (wale) ambao tunaokaa pamoja nao. Kwa mfano: Kuzini na bibi wa jirani, kumwibia rafiki, na kadhalika.

Tena hii ni mifano kwa uhusinano wetu na Yesu Kristo anayetupokea kwa ukarimu na kujitoa kwetu kabisa kama rafiki. Ijapokuwa ametupenda, kwa matendo yetu mabaya, huwa tunamkataa na kumdharau.

Tena katika sakramenti ya Ekaristi huwa tunashindwa kumheshimu kwa sababu tunakula mwili wake na kunywa damu yake bila kustahili.” Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 71.

Zaburi 55:12-14. “Kama aliyenitukana ni adui yangu ningevumilia, kama mtu mwovu angejiinua dhidi yangu, ningejificha asinione. Kumbe ni wewe, mwenzangu, mshiriki na rafiki yangu wa karibu, ambaye wakati fulani tulifurahia ushirika mzuri tulipokuwa tukienda katikati ya umati hekaluni mwa Mungu.”

Mathayo 26:49-50. “Mara akamjia Yesu na kumsalimu, “Salaam, Rabi!’’ Akambusu. Yesu akamwambia, “Rafiki, fanya kile ulichokuja kufanya hapa.”

Yohane 13:21, 25-26. “Baada ya kusema haya, Yesu alifadhaika sana moyoni, akasema, ‘‘Amin, amin, nawaambia, mmoja wenu atanisaliti.’’ Yule mwanafunzi akiwa amemwegemea Yesu akamwuliza, ‘‘Bwana tuambie ni nani?’’   Yesu akajibu, ‘‘Ni yule nitakayempa hiki kipande cha mkate baada ya kukichovya kwenye bakuli.’’ Hivyo baada ya kukichovya kile kipande cha mkate, akampa Yuda, mwana wa Simoni Iskariote.”

1Wakorintho 11:27. “Kwa hiyo, mtu ye yote alaye mkate huo au kukinywea kikombe hicho cha Bwana isivyostahili, atakuwa na hatia ya dhambi juu ya mwili na damu ya Bwana.”

697. AHO UKALILAGA HAHO UKANYELAGA.

Aho kale olihoyi munhu uyo oliogaiwa jiliwa ahikanza lya nzala. Umunhu ng’wunuyo, ojaga agucholaga jiliwa uko usimizilaga. Lushigu lumo agajipandika ijiliwa ulya mpaga wiguta. Oho omala ugulya, aganyela haho olilaga ijiliwa jilinijo, adizukaga igiki alashoka hoyi alye hangi.  Hunagwene abhanhu bhagandya guyung’wila giki, ‘aho ukalilag haho ukanyelaga.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo okaribhushiyagwa chiza ha kaya ya ng’wa munhu. Ubhegejiyawa chiza guti ndugu ohakaya yiniyo, bhuyulya kihamo na gwendelea.

Aha ngelelo yaho, umunhu ng’wunuyo, ushiya nu mayu uoha kaya yiniyo, nulu, wibha ginhu hoyi, nulu wita jito jose jose ijo jidijawiza.’ Ugubhilitia ya bhubhi abhanhu bhenabho, yikolile na gunyela oholilaga, umunhu ng’wunuyo. Hunagwene abhanhu bhang’wilaga giki, ‘aho ukalilag haho ukanyelaga.’ Lolaga kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa 70.

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhulumbi ukubhanhu abho bhalibhitila ya wiza, bho kuleka ugubhitila iyabhubhi, kugiki bhadule gwendelea gwiyambilija chiza, umuwikaj bhobho.

“Abhanhu abho dugabhitililaga yabhubhi bhali bhanhu abho dugikalaga kihamo nabho. Dugemele: ugushiya nu nkima o nzenganwa, gung’wibhila nwani, na gwendelea.

Hangi iyiniyo yili jigemelo ukubhumani wise nu Yesu Kristo uyo agadubokelaga kuwizang’holo na gwifunya gete kubhise guti nwani. Ningiki odutogwa, bho miito gise mabhi duganhemaga na gundalaha.

Hangi umusakramenti ya Ekaristia tugadumaga ugunkuja kunguno dugalyaga mili gokwe na gung’wa mininga gakwe bho nduhu ugwigelelwa. Lolaga kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa 71.

Zaburi 55:12-14.

Mathayo 26:49-50.

Yohone 13:21, 25-26.

1Wakorintho 11:27.

KISWAHILI: UNAPOKULA PAPO HAPO UNAPOKWENDA HAJA.

Hapo zamani alikuwepo mtu aliyekosa chakula wakati wa njaa. Mtu huyo, alienda kutafuta chakula kule alipotembelea. Siku moja alipata chakula, akala mpaka agatosheka. Alipomaliza kula, alijisaidia papo hapo alipolia chakula. Ndiyo maana watu wakaanza kumwambia, kwamba, ’unapokula papo hapo unakokwenda haja.’

 Methali hiyo hulinganisha kwa mtu yule ambaye amekaribishwa vizuri kwenye nyumba ya mtu. Akatendewa vizuri kama mmoja wa jamaa, wakila pamoja na kadhalika.

Mwishowe mtu huyo, huzini na mama wa kaya hiyo, au huiba au hutenda kitendo chote chote, ambacho si kizuri. Kuwafanyia ubaya watu hao, hufanana na kunyea pale alipolia chakula mtu huyo. Ndiyo maana watu humwambia mtu huyo, kwamba ‘unapokula papo hapo unapokwenda haja. Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 70.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na shukrani kwa watu wanaowatendea mema kwa kuacha kuwatendea mabaya, ili waweze kuendelea kusaidiana vizuri, katika maisha yao.

“Watu ambao tunawatendea mabaya ni watu (wale) ambao tunaokaa pamoja nao. Kwa mfano: Kuzini na bibi wa jirani, kumwibia rafiki, na kadhalika.

Tena hii ni mifano kwa uhusinano wetu na Yesu Kristo anayetupokea kwa ukarimu na kujitoa kwetu kabisa kama rafiki. Ijapokuwa ametupenda, kwa matendo yetu mabaya, huwa tunamkataa na kumdharau.

Tena katika sakramenti ya Ekaristi huwa tunashindwa kumheshimu kwa sababu tunakula mwili wake na kunywa damu yake bila kustahili.” Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 71.

Zaburi 55:12-14. “Kama aliyenitukana ni adui yangu ningevumilia, kama mtu mwovu angejiinua dhidi yangu, ningejificha asinione. Kumbe ni wewe, mwenzangu, mshiriki na rafiki yangu wa karibu, ambaye wakati fulani tulifurahia ushirika mzuri tulipokuwa tukienda katikati ya umati hekaluni mwa Mungu.”

Mathayo 26:49-50. “Mara akamjia Yesu na kumsalimu, “Salaam, Rabi!’’ Akambusu. Yesu akamwambia, “Rafiki, fanya kile ulichokuja kufanya hapa.”

Yohane 13:21, 25-26. “Baada ya kusema haya, Yesu alifadhaika sana moyoni, akasema, ‘‘Amin, amin, nawaambia, mmoja wenu atanisaliti.’’ Yule mwanafunzi akiwa amemwegemea Yesu akamwuliza, ‘‘Bwana tuambie ni nani?’’   Yesu akajibu, ‘‘Ni yule nitakayempa hiki kipande cha mkate baada ya kukichovya kwenye bakuli.’’ Hivyo baada ya kukichovya kile kipande cha mkate, akampa Yuda, mwana wa Simoni Iskariote.”

1Wakorintho 11:27. “Kwa hiyo, mtu ye yote alaye mkate huo au kukinywea kikombe hicho cha Bwana isivyostahili, atakuwa na hatia ya dhambi juu ya mwili na damu ya Bwana.”

696. NGUGA (NZUGILA) LUSEKO, NULU, NDEKA LUSEKO.

Aho kale olihoyi nkima umo uyo wikalaga ha chalo jilebhe. Lushigu lumo apandika ngeni uyo oliofumila kulipande lya kule. Ungeni  ng’wunuyo, oliotuubha noyi kunguno ya gusiminza lugendo lulihu.

Umayi ng’wunuyo, uyo oliombokela ungeni okwe, agandya mahoha higulya ya ginhu ja mbika ningi. Umumahoya genayo, ungenihwa omanaga wisekeleja bho nduhu ugunzugila ijiliwa ungeni okwe ng’wunuyo.

Nose ungeni ng’wunuyo, ubhona ubhujiku bhulingila bho nduhu uguzugilwa ijiliwa, ubadija giki, umayu uyo aliyitya wizang’holo bho golecha luseko lo hanze, gashinaga umugati ya ng’holo yakwe adahayile ungeni alye ijiliwa jakwe.

Ungeni ng’wunuyo, agagema gunhaga ung’wenyeji okwe, kugiki abhone niagushosha ginehe, bho guyomba, ‘mlihoyi unene nashoke kaya.’ Umayu uyo agashosha, ‘sawa dugwibhona lushiku lungi.’ Hunagwene abhanhu bhagandya guyung’witana umayu ng’wunuyo, giki ‘nzuga (nzugila) luseko.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agiyolechaga bho hanze giki ali ng’wizang’holo, aliyo umugati yakwe, ali ming’holo. Umunhu ng’wunuyo agamanaga useka na kuhoya kihamo nu ngeni bho nduhu ugunzugila ijiliwa.

Ulu munhu adatogilwe nulu adahayile ugugwitila ginhu jilebhe idilazima aguwile giki, nadagutogilwe au nadahayile; ugudula gudebha bho shitwa shakwe, guti numo agitila umayu uyo oliombokela ngeni. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, ‘nzuga (nzugila) luseko.’ Lolaga kueneza Injili Kwa Methali, bhukurasa 66.

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na wizang’holo bho ng’hana gufumila mu ng’holo jabho, gutinda ugubhiza bhibheleja giki wizang’holo, bho hanze duhu, aliyo bhiming’holo umumioyo yabho, kugiki bhadule gubhagola chiza abhageni bhabho, umuwikaji bhobho.

“Umuwikaji wise ubho ng’wa Kristo, amiito gali na solobho gukila imihayo. UYesu Kristo adayombile mihayo duhu bho nduhu miito. Aliyo wikalaga agubhitilaga ya wiza abhanhu mpaga uduchila ha nsalabha.

Ulu munhu adagutogilwe idilazima aguwile, “Nadagutogilwe” nulu “nadahayile.” Ugudula gumaga bho shitwa shakwe, guti nu kuli nkima uyo adazugaga jilila, aliyo guseka duhu.

Nulu ayise bhakristo ilijidamu noyi ugung’wila UYesu, “Nadagutogilwe”, nulu, nadahayile”. Aliyo dugampejaga bho miito gise mabhi. Dudanzugilaga UYesu Kristo, dugayombaga, “Sebha! Sebha! bho nduhu ugwikala gitumo bhuli ubhulangwa bhokwe.” Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa 66.

Yakobo 2:15-17.

1Yohane 3:18.

Mathayo 15:8.

Mathayo 7:21.

KISWAHLI: MPIKA KICHEKO.

Hapo zamani alikuwepo mama mmoja aliyeishi katika kijiji fulani. Siku moja alitembelewa na mgeni aliyetoka sehemu za mbali. Mgeni huyo alishikwa na njaa kwa sababu ya kusafiri safari ndefu.

Mama huyo alimpokea mgeni wake wakaanza maongezi yaliyohusu mambo mbalimbali. Katika maongezi hao, mwenyeji wake alikuwa akicheka sana bila kumpikia chakula mgeni wake huyo.

Mwishowe yule mgeni akaona usiku unaingia bila kupikiwa chakula, akagundua kwamba, mama yule anajifanya mkarimu kwa kuonesha kicheko cha nje, kumbe ndani ya moyo wake hataki mgeni huyo ale chakula chake.

Mgeni huyo, aliamua kujaribu kumuaga mwenyeji wake, ili aone kama atakubali au la, kwa kusema, ‘kwa heri mimi narudi nyumbani.’ Mama yule alijibu, ‘sawa tutaonana siku nyingine.” Ndiyo maana watu wakaanza kumuita mama yule, ‘mpika kicheko.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu anayejionesha kwa nje kuwa ni mkarimu, lakini kwa ndani ni mchoyo. Mtu huyo, huwa anacheka na kuzungumumza pamoja na mgeni, bila kumpikia chakula.

Ikiwa mtu hakupendi au hataki kukufanyia jambo fulani si lazima akuambie sikupendi au sitaki; utaweza kujua kwa vitendo vyake, kama alivyofanya yule mama aliyepokea mgeni. Ndiyo maana watu humuita mtu huyo huwa ni ‘mpika kicheko.’ Rejea kueneza Injili kwa methali, ukurasa 66.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na ukarimu wa kweli kutoka mioyoni mwao, badala ya kuwa wanafiki, ambao huuonesha ukarimu kwa nje tu, lakini kwa ndani ni wachoyo, ili waweze kuwatunza vizuri wageni wao, katika maisha yao.

“Katika maisha yetu ya Kikristo matendo yana maana kuliko maneno. Yesu Kristo hakusema maneno tu bila matendo. Bali alikuwa akiwatendea mema watu mpaka katufia msalabani.

Ikiwa mtu hakupendi si lazima akuambie, “Sikupendi” au “sitaki”. Utaweza kujua kwa matendo yake. Kama kwa mwanamke asiyepika chakula, ila kucheka tu. Hata sisi wakristo ni vigumu sana kumwambia Yesu, “Sikupendi”, au “sitaki”. Lakini huwa tunamfukuza kwa matendo yetu mabaya. Hatumpikii Yesu Kristo, tukisema “Bwana! Bwana!”, bila kuishi kadiri ya mafundisho yake.” Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 66.

Yakobo 2:15-17. “Ikiwa ndugu yako au dada hana mavazi wala chakula, mmoja wenu akamwambia, ‘‘Enenda zako kwa amani, ukaote moto na kushiba,’’ pasipo kumpatia yale mahitaji ya mwili aliyopungukiwa, yafaa nini? Vivyo hivyo, imani peke yake kama haikuambatana na matendo, imekufa.”

1Yohane 3:18. “Watoto wangu wadogo, tusipende kwa maneno au kwa ulimi bali kwa tendo na katika kweli.”

Mathayo 15:8. “‘Watu hawa huniheshimu kwa midomo yao, lakini mioyo yao iko mbali nami.”

Mathayo 7:21. “Si kila mtu aniambiaye, ‘Bwana, Bwana,’ atakayeingia katika Ufalme wa Mbinguni bali ni yeye afanyaye mapenzi ya Baba yangu aliye mbinguni.”

694. WASANGA NTEMI WABHITA.

Ulusumo lunulo, lwandija kuli munhu uyo agabhasanga abhiye bhamalaga ugulya ijiliwa. Umunhu ng’wunuyo, agawilwa giki, ‘wasanga Ntemi wabhita.’ Ukwene, huguhaya giki, wasanga bhamalaga ugulya.

“Ikale untemi uluubhasanga abhanhu bhalihalibhilimga, nulu ha nimo, bhimilaga na gungisha. Aliyo untemi ulubhasanga bhalilya, goli ng’wiko ugwimila na gungisha. Ulunibhangisha niobhaobhalemeja na gubhawila: “Unene nadalang’hanalaga ubhupanga wing’we, ubhugali hugabhulang’hanaga ubhupanga wing’we; hangi bhugalang’hanaga ubhupanga bhone. Unene nadi ntemi wing’we. Ijiliwa, nulu ubhugali hu ntemi wing’we. Idichiza ugunkuja ntemi gulebha ijiliwa.”

Mpaga lelo uluubhasanga bhanhu bhalilya guling’wiko ugwigisha, kunguno bhalihoya na ntemi obho. Ulubhumala ugulya bhagatulaga magofi kugiki bhize gwinja jiseme, mumho giki, untemi omalaga gubhita. Bhamalaga ugulya.” Hunagwene abhanhu bhagandya guyuyomba ukuli munhu uyo osangaga abhiye bhamalaga ugulya, giki, ‘wasanga ntemi wabhita.’ Lolaga kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 64.

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gudebha solobho ya jiliwa bhogolecha ikujo, kunguno hijene hijo jigadinhaga nguzu ja gwendelea gwikala na guitumama chiza imilimo yise.

“Umuwikaji bho munhu ijiliwa nulu ubhugali hi ginhu ja solobho noyi. Ubhugali hu ntemi wise kunguno agadulang’hanijaga ubhupanga wise.

Hangi UMhayo go ng’wa Sebha guli jiliwa ijojigadinhaga bhupanga bho ng’wa Mulungu ng’winikili ubho bhudakenagukaga.

ISakramenti iya Ekaristi jili jiliwa ng’hana na ja solobho noyi ijojibhugalang’hanaga na gubhujamya ubhupanga ubho bhuli bho ng’wa Mulungu umugati yise. “Uyo agulyaga mili gone na gun’gwa mininga gane, agikalaga mugati yane nu nene mugati yakwe.” (Yohana 6:56).

Uluushiga Mukanisa ugunsanga Untemi oko UYesu Kristo, alimo umu shimile sha Ngate umugati ya Tabarnakulo. Adingaga, nulu adabhitaga. Uguzunya gwise ugojigatoliki guliduwila na guduhagigish’ija giki, UYesu Kristo alimo nhana umu shimile sha ngate umu Sakramenti ya Ekaristia. Kuyiniyo, igeleliwe gunamya na gunkuja umu Sakramenti yiniyi Uweyi uyo Ali Ntemi wise bho guntulila mgofi.” Lolaga, Kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 65.

Kumbukumbu 8:3.

Yeremia 15:16.

Yohane 4:34.

Yohane 6:11-15.

Yohane 6:51, 57.

Mathayo 6:11.

KISWAHILI: UMEKUTA MTEMI AMEPITA.

Methali hiyo ilianzia kwa mtu aliyewakuwa wenzie wamekwisha kula chakula. Mtu huyo, aliambiwa na wenzake hao kwamba, “umekuta mtemi amepita,” Maana yake, amewakuta wamemaliza kula.

“Zamani mtemi akiwakuta watu kwenye mkutano au kazini, walisimama na kumsalimu. Lakini akiwakuta wanakula, ilikuwa mwiko kusimama na kumsalimu. Kama wangelimsalimu, angeliwakataza na kuwaambia: “Mimi situnzi maisha yenu, ugali hutunza maisha yenu; tena hutunza maisha yangu. Mimi si mtemi wenu. Chakula au ugali ni mtemi wenu. Si vizuri kumtukuza mtemi kuliko chakula.”

Mpaka leo ukiwakuta watu wanakula ni mwiko kusalimiana, kwa maana wanaongea na mtemi wao. Wakimaliza kula wanapiga makofi ili waje kuondoa vyombo, maana yake mtemi amekwisha pita. Wamemaliza kula.” Ndiyo maana watu walianza kusema kwa mtu aliyewakuta wamekula, kwamba, ‘umekuta mtemi amepita.’ Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 64.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kutambua umuhimu wa chakula kwa kuonesha heshima kwa sababu, hicho ndicho kinachowapatia uhai, na nguvu za kuendelea kuishi na kufanya kazi zao vizuri.

“Katika maisha ya mtu chakula au ugali ni kitu muhimu sana. Ugali ni mtemi wetu kwa kuwa unatutunzia uzima wetu.

Tena Neno la Bwana ni chakula ambacho kinatupa uzima wa Mungu ndani yetu, uzima wa Mungu mwenyewe usioharibika.

Sakramenti ya Ekaristi ni chakula kweli na cha maana sana kinachotunza na kuimarisha uzima ule wa Mungu ndani yetu. “Aulaye mwili wangu na kunywa damu yangu, akaa ndani yangu nami ndani yake.” (Yohane 6:56).

Ukifika kanisani utamkuta mtemi wako Yesu Kristo yumo katika maumbo ya mkate ndani ya Tabernakulo. Haondoki au kupita. Imani yetu ya kikatoliki yatujulisha na kutuhakikishia kwamba Yesu Kristo yumo kweli katika maumbo ya mkate katika sakramenti ya Ekaristi. Kwa hiyo yatupasa kumwabudu na kumtukuza katika sakramenti hii yeye aliye mtemi wetu kwa kumpigia makofi.” Rejea Kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 65.

Kumbukumbu 8:3. “Alikudhili na kukufanya uone njaa kisha akulishe kwa mana, ambayo wewe wala baba zako hamkuijua, awafundishe kuwa mwanadamu hataishi kwa mkate tu bali kwa kila neno litokalo katika kinywa cha BWANA.”

Yeremia 15:16. “Maneno yako yalipokuja, niliyala, yakawa shangwe yangu na furaha ya moyo wangu, kwa kuwa nimeitwa kwa jina lako, Ee BWANA Mungu, Mungu Mwenye Nguvu.”

Yohane 4:34. “Lakini Yesu akawajibu, “Chakula changu ni kufanya mapenzi ya Mungu ambaye amenituma na kuikamilisha kazi yake.”

Yohane 6:11-15. “Ndipo Yesu akachukua ile mikate, akamshukuru Mungu na kuwagawia wale watu waliokuwa wamekaa kwa kiasi walichohitaji. Akafanya vivyo hivyo na wale samaki. Kila mtu akapata kadri alivyotaka. Watu wote walipokwisha kula na kushiba, akawaambia wanafunzi wake, “Kusanyeni vipande vilivyobaki vya ile mikate, kisipotee cho chote.’’ Hivyo wakavikusanya wakajaza vikapu kumi na viwili kwa vipande vilivyobaki vya ile mikate mitano na samaki wale wawili wadogo.

Baada ya watu kuona mwujiza ule Yesu aliofanya, walianza kusema, “Hakika huyu ndiye Nabii ajaye ulimwenguni!’’ Yesu akijua kwamba walitaka kuja kumfanya awe mfalme wao, kwa nguvu, akajitenga nao akaenda milimani peke Yake.”

Yohane 6:50- 57. “Lakini hapa kuna mkate utokao mbinguni, ambao mtu ye yote akiula, hatakufa. Mimi ni mkate wa uzima ule uliotoka mbinguni. Mtu ye yote akiula mkate huu, ataishi milele. Mkate huu ni mwili wangu, ambao nitautoa kwa ajili ya uzima wa ulimwengu.’’

Ndipo Wayahudi wakaanza kuhojiana vikali wao kwa wao wakisema, “Mtu huyu awezaje kutupatia mwili wake tuule?’’ Hivyo Yesu akawaambia, “Amin, amin, nawaambia, msipoula mwili wa Mwana wa Adamu na kuinywa damu Yake, hamna uzima ndani yenu.

Mtu ye yote aulaye mwili wangu na kunywa damu yangu, anao uzima wa milele. Nami nitamfufua siku ya mwisho. Kwa maana mwili wangu ni chakula cha kweli na damu yangu ni kinywaji cha kweli. Ye yote alaye mwili wangu na kunywa damu yangu, atakaa ndani yangu nami nitakaa ndani yake. Kama vile Baba aliye hai alivyonituma Mimi, na kama nami ninavyoishi kwa sababu ya Baba, hivyo anilaye mimi ataishi kwa sababu yangu.”

Mathayo 6:11. “Utupe leo chakula chetu tunachohitaji.”

693. KUGULU KULI NG’OMBE IDAKO ILALIJA.

Ulusumo lunulo, lwingilile muwikaji bho bhanhu bhabhili, abho bhikalaga heke bhuli ng’wene. Uumo olatogilwe kusiminza, uungi olatogilwe gwigasha ha kaya.

Uyo olatogilwe gusiminza, agayela ugapandika milimo, umubhuyeji bhokwe bhunubho. Imilimo yiniyo, igang’wambilija gupandika ng’ombe na sabho ningi. Umunhu ng’wunuyo, agasabha noyi kunguno ya ng’ombe yakwe yiniyo, gwendelea gubyala mpaga nose, ubhiza nsabhi ntale, umuwikaji bhokwe.

Ung’wiye uyo olatogilwe gwigasha hakaya, agamala ijiliwa uyukoyiwa na nzala nhali, ahakaya yake yiniyo. Wiyangula guja gujulomba wambilijiwa ukuli ng’wiye, unsabhi ng’wunuyo.

Ahogambilijiwa bho gwinhiwa jiliwa nu ng’wiye ng’wunuyo, agadebha igiki ubhusiminzi bhuli na solobho nhale, gutinda uwigashi bho aha kaya, ubho bhugenhaga makoye ga nzala. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘Kugulu kuli Ng’ombe idako ilalija.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagasusanyaga ugutumama imilimo. Umunhu ulu wigasha duhu adupandika josejose. Ulu uhaya gupandika ililazima wimile asiminze guja gujuchola. Uluuleka uguchola agulalila. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘Kugulu kuli Ng’ombe idako ilalija.’ Lolaga kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa bho 62.’

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gugatumila amakanza gabho mugwigulambija gutumama milimo, kugiki bhadule gupandika jiliwa, jiswalo na bhulalo, umuwikaji bhobho.

 “Dulidakiwa dutumame milimo yise ya bhuli lushigu bho bhukamu. Unimo jiliginhu ijojigatulilagwa ikujo na gusungulilwa lubhango nu Mulungu. Ulu dulitumama milimo dulishugulika kihamo nu Mulungu umumilimo yakwe ya gubhumba. Kuyiniyo, imilimo jiliginhu ja solobho noyi umuwikaji bho bhanhu.

Giko dulidakilwa guchola jiliwa ijo jidakenakuguka, ijene hubhupanda ubho ng’wa Mulungu ubho bhugigelaga umu gunzunya Yesu Kristo.

Idinatosha, duchole hangi ijiliwa ija ng’hana ijoduling’hiwa umu Sakramenti ya Bhukaristia.” Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, 62-63.

Methali 28:19.

Methali 20:13.

1Wathesalonike 4:11.

Yohane 6:27.

KISWAHILI: MGUU NI NG’OMBE TAKO NI JAA.

Methali hiyo, ilitokea kwenye maisha ya watu wawili waliokuwa na mapendelo tofauti. Mmoja alipenda kutembea, mwingine alipenda kukaa nyumbani.

Yule aliyependa kutembea alifanikiwa kupata kazi katika kutembea kwake. Kazi hiyo, ilimwezesha kupata ng’ombe na mali zingine, katika maisha yake. Kupitia ng’ombe huyo, alifanikiwa kuwa tajiri mkubwa baada ya ng’ombe kuendelea kuzaana zaidi na zaidi.

Yule aliyependa kukaa nyumbani aliishiwa chakula, akawa anasumbuliwa na tatizo la njaa kali katika familia yake. Ikabidi yeye aende kuomba msaada kwa yule tajiri, aliyependa kutembea. Baada ya kupatiwa msaada huo kwa kupewa chakula, alielewa kuwa, kumbe kupembea kunafaida ikiwemo hiyo ya kupata mafanikio hayo, kuliko kukaa nyumbani, ambako kunaleta tatizo la njaa. Ndiyo maana watu wakaanza kusema kwamba, ‘mguu ni ng’ombe, tako ni njaa.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa watu wale ambao wanajishauri kufanya kazi. Mtu akikaa tu hatapata chochote. Akitaka kupata lazima asimame atembee kwenda kutafuta. Asipotafuta atalala akiwa na njaa. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘mguu ni ng’ombe tako ni njaa.’ Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 62.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuutumia muda wao katika kujibidisha kufanya kazi zao za kila siku, ili waweze kujipatia chakula, nguo na malazi, katika maisha yao.

“Yatupasa kufanya kazi zetu za kila siku kwa bidii. Kazi ni jambo linaloheshimiwa na kubarikiwa na Mungu. Tunapofanya kazi tunashughulika na Mungu katika kazi yake ya kuumba. Kwa hiyo, kazi ni kitu cha maana sana katika maisha ya watu.

Vile vile yatupasa kutafuta chakula kisichoharibika, yaani uzima wa Mungu unaopatikana kwa kumwamini Yesu Kristo.

Isitoshe tutafute tena chakula cha kweli tunachopewa katika Sakramenti ya Ekaristi.” Rejea Kueneza Injili kwa Methali, 62-63.

Methali 28:19. “Yeye alimaye shamba lake atakuwa na chakula tele,  bali afuataye mambo ya upuzi atakuwa na  umaskini wa kumtosha.”

Methali 20:13. “Usiupende usingizi la sivyo utakuwa maskini, uwe macho nawe utakuwa na chakula cha akiba.”

1Wathesalonike 4:11. “Jitahidini kuishi maisha ya utulivu, kila mtu akijishughulisha na mambo yake mwenyewe na kufanya kazi kwa mikono yake, kama vile tulivyowaagiza pale awali.”

Yohane 6:27. “Msishughulikie chakula kiharibikacho, bali chakula kidumucho hata uzima wa milele, ambacho Mwana wa Adamu atawapa. Yeye ndiye ambaye Mungu Baba amemtia muhuri.””

690. SEKELA MIDEKO.

Sekela mideko luli lusumo ulo lulingisilile kuli munhu uyo agayegelaga aha gulya jiliwa, kulebha ugujichola. Galihoyi mahoya ga bhanhu bhabhili, uungi atogilwe ugutumama imilimo, uungi adatogilwe. Uyo atogilwe ugutumama imilimo akayomba, ‘tujage dugatumame milimo kunguno ilikanza lyashigaga.’ Uyo adayitogilwe imilimo agashosha bhobhuzongu aliyomba, ‘naduduja ugujutumama imilimo, kunguno naliigwa shibhi.’

Uyo aitogilwe imilimo agang’wila, ‘bhasi, dujage gugalwe jiliwa kugiki umili goko gupandike nguzu chiza.’ Uweyi agashosha kubhuyegi ukunu alimila, ‘nahene dujage.’ Hunagwene abhanhu bhagandya guyung’witana giki, ‘sekela mideko.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo alingokolo umugutumama imilimo. Umunhu ng’wunuyo, atogilwe gulya jiliwa duhu bho nduhu ugujitumamila milimo ijo alijilya. Abhanhu bhagang’witanaga sekala mideko bhogundalaha, kunguno ali munhu uyo agasekaga ahikanza lya gulya jiliwa, aliyo ahikanza ilya gutumama milimo, agasunduhalaga. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, ‘sekela mideko.’ Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, 60.

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya kuleka bhugokolo bho gutumama milimo, ibadala yaho, bhikomeje kuitumama chiza imilimo yao, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi umuwikaji bhobho.

“Ubhugokolo bhudarahilwe na Bhasuguma. Hangi bhulemilwe nu Mulungu. Ulu bhugokolo mugutumama milimo yise iya bhuli lushugu, guti gulima, nulu, bhugokolo umumihayo ya moyo, guti, gukija gujusalila ulushigu ulo Jumapili, guleka gusalia aha kaya, guleka guntumamila Mulungu bho bhukamu, na yingi guti yiniyo, yilemilwe pye iyose.

 Hangi dudizubhiza bhanhu abho guhebhilwe na bhikumvi bho jiliwa nulu walwa. Uwikaji bhudi jiliwa duhu, bhubhitilile noyi. Bhuli munhu alina nhumbu ya gulya jiliwa. Dubhize na nzala ya gumbokela Sebha wise Yesu Kristo, umu Sakramenti ya Bhukaristia. Dubhize na nhumbu ya gulya jiliwa ja ng’wa Sebha. Dubhize na bhuyegi uludulimbokela umujigukulu jakwe. Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa 60-61.

Mwanzo 25:34.

Waebrania 12:16.

2Wathesalinike 3:10.

Waroma 4:17.

Methali 28:19.

KISWAHILI: MCHEKEA CHAKULA.

Mchekea chakula ni methali ambayo humaanisha mtu anayefurahia kula chakula, kuliko kukitafuta. Kulikuwa na maongezi ya watu wawili, mmoja anapenda kufanya kazi mwingine hapendi. Anayependa kufanya kazi alisema, ‘twende tukafanye kazi kwa sababu wakati umefika.’ Asiyependa kufanya kazi, alijibu kwa unyonge akisema, ‘siwezi kwenda kufanya kazi kwa sababu najisikia vibaya.’

Mpenda kazi akamwambia, ‘basi twende tukale chakula ili mwili wako upate nguvu vizuri.’ Yeye alijiku kwa furaha huku akiwa amesimama, ‘sawa twende.’ Ndiyo maana watu wakaanza kumuita, ‘mchekea chakula.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni mzembe katika kufanya kazi. Yeye anapenda kula tu bila kukifanyia kazi kile anachokila. Watu humwita mchekea chakula kama njia ya kuonesha dharau kwake, kwa sababu ni mtu anayecheka wakati wa kula, lakini wakati wa kazi husikitika. Ndiyo maana watu humuita ‘Mchekea chakula.’ Rejea Kueneza Injili kwa Methali, 60.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuacha uzembe wa kufanya kazi, badala yake, waongeze bidii ya kuyatekeleza vizuri majukumu yao, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

“Uzembe umedharauliwa na Wasukuma. Tena umekataliwa na Mungu kama ni uzembe katika kufanya kazi yetu ya kila siku, kwa mfano kulima, au uzembe katika mambo ya kiroho, kwa mfano kutosali Jumapili, kutosali nyumbani, kutomtumikia Mungu kwa bidii, n.k.

Tena tusiwe watu ambao tunatawaliwa na tamaa ya chakula au pombe. Maisha si chakula tu, bali ni zaidi. Kila mtu ana haja ya kula chakula. Tuwe na njaa ya kumpokea Bwana Wetu Yesu Kristo katika sakramenti ya Ekaristi. Tuwe na haja ya kula chakula cha Bwana. Tuwe na furaha tunapokuwa kwenye karamu yake.” Rejea Kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 60-61.

Mwanzo 25:34. “Ndipo Yakobo akampa Esau mkate na ule mchuzi wa dengu. Akala na kunywa, kisha akainuka akaenda zake. Kwa hiyo Esau alidharau haki yake ya mzaliwa wa kwanza.”

Waebrania 12:16. “Angalieni miongoni mwenu asiwepo mwasherati au mtu asiyemcha Mungu kama Esau, ambaye kwa ajili ya mlo mmoja aliuza haki ya uzaliwa wake wa kwanza.”

2Wathesalinike 3:10. “Kwa maana hata tulipokuwa pamoja nanyi, tuliwapa amri ili kwamba: ‘‘Mtu ye yote asiyetaka kufanya kazi, wala asile.’’”

Waroma 14:17. “Kwa maana Ufalme wa Mungu si kula na kunywa, bali ni haki, amani na furaha katika Roho Mtakatifu.”

Methali 28:19. “Yeye alimaye shamba lake atakuwa na chakula tele, bali afuataye mambo ya upuzi atakuwa na umaskini wa kumtosha.”

689. NG’HWI NINGI JAGANGALUCHAGA.

Ulusumo lunulo, lufumilile kulilomelele lya bhazugi bhahanimo nhebhe. Uumo obho agabhawila abhiye, ‘dujagi dugasene ng’hwi kunguno unimo gunuyu gulintale noyi.’ Umo obhiye ashosha, ‘jilihoyi ijo denhile iyigolo.’ Uweyi agayomba, ‘ijinijo jigushila hayo ijiliwa jidinapya. Igelelilwe dujijile ng’hwi ningi ijo jidulile gubhachiwa mpaga jujibisha ijiliwa ja ha nimo gunuyo.’

Bhagizunilija bhugenha ng’wi ningi ijo bhagajizugula mpaga bhujibisha ijiliwa ija ha nimo gobho gunuyo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ng’hwi ningi jigangaluchaga.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhali ni nikoye ilo bhalihaya bhalyinje umuwikaji bhobho. Abhanhu bhenabho, bhagatumilaga nzila ningi ijo jigikolanijiyagwa na ng’hwi ningi, ijagudula gujibisha ijiliwa jabho. Ugwangalucha go bhujiku ing’hwi jigubhakaga, yilingisilile gutumila nguzu na nzila ningi, ijagudula gulimala ilikoye linilo.

Abhanhu bhenabho, bhagatumilaga nzila ningi ijagudula dulyinja ilikoye ilya bhusatu bho corona. Bhagabhalanjaga abhichabho ahigulya ya gulunganija kihamo inguzu nu bhumani bhobho, ijina gujidilila inzila ijo abhatalaamu bha afya bhalibhalanga. Abhoyi bhagalunganaga halumo ijina gunomba Mulungu abhambilije ugulimala wangu ilikoye linilo. Hunagwene abhanhu bhenabho, bhagayombaga giki, ‘ng’hwi ningi jigangaluchaga.’

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gulungana halumo ijinagujidimila inzila ijo abhadaktari bhalibhalanga, ni jingi ijo jidulile gubhingija ilikoye guti linilo, ilya bhusatu bho corona, kugiki bhadule gumala wangu, na gwikala bho mholele, umuwikaji bhobho.

KISWAHILI: KUNI NYINGI HUKESHA.

Methali hiyo, ilitokea kwenye maongezi ya wapishi wa kwenye sherehe fulani. Mmoja wao, aliwaambia wenzake, ‘twendeni tukakate kuni kwa sababu sherehe hii, ni kubwa sana.’ Mmoja wale wenazake alijibu, ‘zipo zile tulizoleta jana.’ Yeye alisema, ‘hizo zitakwisha bila kukiivisha chakula hicho. Inafaa tuendee kuni nyingi za kutosha kuwashwa mpaga kukiivisha chakula cha kwenye sherehe hiyo.’

Walikubaliana wakaenda kuleka kuni nyingi walizozipikia mpaga wakakiivisha chakula cha kwenye sherehe hiyo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘kuni nyingi hukesha.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa watu walio na tatizo wanalotaka kulitatua katika maisha yao. Watu hao, hutumia njia nyingi ambazo hufananishwa na kuni ziwezazo kuivisha chakula chao. Kukesha usiku mzima zikiwaka kuni hizo, humaanisha kutumia nguvu na njiza nyingi kutosha kulimaliza tatizo hizo.

Watu hao, hutumia njia nyingi za kuwawezesha kujikinga na tatizo kama hilo la ugonjwa wa corona. Wao huwafundisha wenzao namna za kuungana pamoja katika kuyafuata maelekezo yanayotolewa na watalaamu wa afya. Watu hao, huunganisha nguvu zao huku wakimuomba Mungu awasaidie katika kulimaliza haraka tatizo hilo. Ndiyo maana wao huwaambia watu kwamba, ‘kuni nyingi hukesha.’

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuunganisha nguvu na ufahamu wao, katika kuyafuata maelekezo ya madaktari, na mengine mengi ambayo yanaweza kuwaondolea tatizo hilo, la ugonjwa wa corona, ili waweze kuishi kwa furaha na amani, maishani mwao.

ENGLISH: MANY FIRE-WOODS KEEP UP BURNING FOR THE WHOLE NIGHT.

The above proverb started from a conversation of cooks at a ceremony. One of them, says to her companions, ‘let us go to cut firewood because this celebration is so big.’ One of the others replies, ‘there are some that we brought yesterday.’ The other says, ‘those ones will get finished before the food is ready, we have to increase enough firewoods to cook nice meal for this ceremony.’

They agreed and went to pick up as many  fire woods as they can, which they used for cooking nice food for the ceremony. That is why people say that, ‘many fire-woods keep up burning for the whole night.’

This proverb is compared to people who have a problem that they want to solve in their lives. These people use a variety of ways in solving it, which are compared to many fire woods that spend the whole night burning. Keeping up all night burning the wood, means spending enough energy and knowledge in getting rid of their problems.

These people,  help others in using many ways for protecting themselves from various problems including the corona epidemic. They teach their fellows on how to get together  their strenghs enough to follow the instructions which have been provided to them by health professionals.

These people unite their efforts in using their talents as well as asking God for help in resolving  quickly the pandemic. That is why they tell people that, ‘many fire-woods keep up burning for the whole night.’

The proverb imparts in people an idea about putting together their efforts and understandings, for following doctors’ instructions, and many other ways that can remove the problem of corona virus, so that they can live happily and peacefully, in their lives.