Mwanza

1104. SAMA YA NGALU PA IJITUMAMILO UMU MUNDUKA, UWEYI USIMIZA BHO MAGULU.

Imbuki ya kahayile kenako, ilolile ubhusami bho mbula. Imbula yiniyo ulu lyushiga ilikanza lya goya gutula, amalunde gagandyaga guselema gayuja ng’weli.

Abhanhu ulubhugabhona amalunde genayo gagujaga ng’weli bhagamanaga iki imbula ilisama. Hunagwene bhagayombaga giki, “sama ya ngalu pa ijitumamilo umu munduka, uweyi usimiza bho magulu.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agadililaga jikolo jakwe bho gugulekanija umili gokwe, umukikalile kakwe kenako. Umunhu ng’uwunuyo, agikalaga na jizwalo jishilile na  jiliwa jigehu aha kaya yake, aliyo isabho alinajo, kunguno ya gudilila jikolo kulebha umili gokwe, umuwikaji bhokwe bhunubho. Uweyi agikalaga ukoya na nzala aha kaya bho jigugila isabho jakwe jiniyo, kunguno ya bhujidalonja bho mili gokwe bhunubho.

Umunhu ung’winuyo agikolaga nu ntuji ojitumamilo muloli uweyi oja bho gusimiza, kunguno nuweyi agadililaga jikolo jakwe bho gugulekanijia umili gokwe gunuyo, umuwikaji bhokwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “sama ya ngalu pa ijitumamilo umu munduka, uweyi usimiza bho magulu.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gujitumamila isabho jabho bho guidilila chiza imimili yabho, kugiki bhadule guyilang’hana chiza, umukikalile kabho.

Mathayo 24:32-35.

Ufunuo 14:14-16.

KISWAHILI: UHAMAMI WA MGALU KUJAZA VITENDEA KAZI VYAKE KWENYE GARI, YEYE KUTEMBEA KWA MIGUU.

Chanzo cha msemo huo, huangalia uhamaji wa mvua. Mvua hiyo ikifikia muda wake wa kuacha kunyesha, mawingu huanza kuelekea magharibi.

Watu wakiyaoana mawingu hayo yakielekea magharibi huelewa kwamba, mvua inahama. Ndiyo maana husema kwamba, “uhamaji wa mgalu kujaza vitendea kazi vyake kwenye gari, yeye kutembea kwa miguu.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwa haujali vizuri mwili wake, katika maisha yake. Mtu huyo, huvaa nguo zilizochakaa na hukosa chakula kwenye familia yake wakati mali anazo, kwa sababu ya kutokuujali vizuri mwili wake huo. Yeye husumbulia na tatizo la njaa kwenye familia yake hiyo kwa kutokuzitumia mali hizo kununua chakula, kwa sababu ya kutokuujali vizuri mwili wake huo, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule muwekaji wa vitendea kazi vyake kwenye gari na yeye akitembea kwa miguu, maishani mwake, kwa sababu naye huvaa nguo zilizochakaa na kukosa chakula kwenye familia yake hiyo. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “uhamaji wa mgalu kujaza vitendea kazi vyake kwenye gari, yeye kutembea kwa miguu.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuzitumia mali zao kwa kuitunza vizuri miili yao, ili waweze kuilinda vizuri, maishani mwao.

Mathayo 24:32-35.

Ufunuo 14:14-16.

1103. IGOGO LYAB’ULAGA NZILA.

Akahayile kenako, kahoyelile higulya ya b’ub’ulagi bho nzila bho ligogo. Iligogo linilo lililinti ilo lyalilyazwila bihi na nzila. Ilinti linilo ligagwa lyuyichib’a nzila iyo bhabhitilaga abhanhu kunguno ya bhutale bholyo mpaga bhushesha yingi. Hunagwene abhanhu bhagayomba giki, “igogo lyab’ulaga nzila.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agikalaga na nguzu ja gulemeja mihayo iyo idiyawiza, umukikalile kakwe. Umunhu ung’wunuyo agabhalemejaga abhana bhakwe agwikala na nhungwa ija bhubhi bho gubhalela mugwita mihayo ya wiza iyo idulile gubhambilija gwitogwa chiza kunguno ya bhutungilija bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe. Uweyi agayibhejaga chiza ikaya yakwe bho gwiyambilija chiza umubhutumami bho milimo yabho, kunguno ya bhunhana bhokwe bhunubho, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga niligogo ilo ligachib’a nzila aho lyagwa, mpaga abhanhu bhushesha nzila yingi iyagubhitila, kunguno nuweyi agayilemaga imihayo iyabhubhi bho gubhalanga nhungwa jawiza abhanhu bhakwe, mpaga bhapandika solobho ya gwikala chiza. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, “igogo lyachib’a nzila.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya guleka nhungwa ja bhubhi bho gulidimila lililange lya wiza, kugiki bhadule gutumama milimo yabho bho gwiyambilija chiza umuwikaji bhobho.

Waroma 3:21 – 24.

Luka 3: 21 – 22.

Mhubiri 11:36.

Luka 3:16.

KISWAHILI: GOGO LIMEUA NJIA.

Msemo huo, huongelea juu ya uuaji wa njia wa gogo. Gogo hilo ni mti ulioota na kukua karibu na njia. Mti huo, ulianguka ukaiziba njia ile waliokuwa wakiipitia watu kwa sababu ya ukubwa wake huo mpaga ikawabidi kutengezeka njia nyingine ya kupitia. Ndiyo maana watu hao walisema kwamba, “gogo limeua njia.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ana nguzo na uwezo wa kupinga maovu katika maisha yake. Mtu huyo, huwalea watoto wake katika maadili ya kukataa uovu kwa kutenda matendo wema uwasaidiayo kuishi maisha ya upendo kati yao, kwa sababu ya uaminifu wake huo, maishani mwake. Yeye huilea vyema familia yake kwa kuishi maisha ya kusaidiana vizuri katika kazi zao, kwa sababu ya kuyaishi kwake vizuri maadili hayo mema, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na lile gogo lililoziba njia baada ya kuanguka, kwa sababu naye huyakataa maovu kwa kuwafundisha watoto wake kutenda mema siku zote. Ndiyo maana watu humuita kwamba “gogo limeua njia.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kukataa uovu kwa kuyashikilia malezi ya kutenda wema, ili waweze kusaidiana vizuri katika kazi zao, maishani mwao.

Waroma 3:21 – 24.

Luka 3: 21 – 22.

Mhubiri 11:36.

Luka 3:16.

1101. WIKUMBAGA GUBUGUBU.

Akahayile kenako kalolile wikumbi bho ng’wenda bho ng’wa munhu nhebhe. Umunhu ng’wunuyo, agikumbaga ng’wenda bho gugugubija pye umili gokwe kunguno ya gugulanhana gudizususwa mbeho. Uweyi agilanhanaga kugiki akije ugususwa imbeho yiniyo, bho gugugubija ng’wenda umili gokwe pye amakanza, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “wikumbaga gubugubu.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agayilanhanaga chiza ikaya yakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agigulambijaga gutumama milimo yakwe chiza mpaka opandika jiliwa ja gubhalisha abhanhu bhakwe kunguno ya bhutogwa bhokwe bhutali ukubhoyi. Uweyi agikalaga na bhanhu bhinghi aha kaya yakwe abho abhalanhanaga bho gubhalanga nhungwa ja gwiyambilija chiza na bhichabho, umuwikaji bhobho.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agagulanhana umili gokwe bho wigwikumba ng’wenda pye umili, kunguno nuweyi agabhalanhanaga abhanhu bhakwe bho gubhambilija chiza umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “wikumbaga gubugugu.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gujilanhana chiza ikaya jabho bho gubhalela chiza abhanhu bhabho, kugiki bhadule gwikala mhola, umuwikaji bhobho.

Mathayo 8:5-7.

Mathayo 8:14-16.

Yohana 5:1-8.

KISWAHILI: AMEJIFUNIKA GUBIGUBI.

Msemo huo, huangalia ujifunikaji nguo wa mtu fulani. Mtu huyo, hujifunika nguo yake mwili mzima kwa lengo la kuulinda mwili wake huo usipigwe na baridi. Yeye huulinda mwili huo dhidi ya baridi kali kwa kuufunika nguo hivyo muda wote, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “amejifunika gubigubi.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huitunza vizuri familia yake, katika maisha yake. Mtu huyo, hujibidisha kufanya kazi vizuri mpapa anapata chakula cha kutosha kuwalisha watu wake, kwa sababu ya upendo wake alio nao kwao.  Yeye huishi na watu wengi kwenye familia yake hiyo ambao huwafundisha tabia njema za kusaidiana kufanya kazi vizuri na wenzake, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule ayeulinda mwili wake kwa kuufunika nguo, kwa sababu naye huwatunza watu wake kwa kuwasaidia kupata mahitaji yao vizuri, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “amejifunika gubigubi.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuzitunza vizuri familia zao kwa kuwasaidia watu wao hao kupata mahitaji yao na kuwalea vyema, ili waweze kuishi salama, maishani mwao.

Mathayo 8:5-7.

Mathayo 8:14-16.

Yohana 5:1-8.

1100. MANASU GA NZWILA KU NGONGO.

Akahayile kenako, kalolile bhutuji bho manasu bho ng’wa munhu nhebhe. Umunhu ng’wunuyo, oli na ng’wana okwe uyo agahubha ginhu jidoo duhu uweyi wandya guntula manasu ukungongo gokwe ung’wana ng’wunuyo, mpaga nose guleka mheng’ho kunguno ya bhukale bhokwe bhunubho. Amanasu genayo gagabhiza guti galinzwila ukungongo ung’wana ng’wunuyo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “manasu ganzwila kungungo.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo alinabhupelanu bho gubhatula sagala abhana bhakwe, aha kaya yakwe. Umunhu ng’wunuyo, agikalaga na bhukali bho gubhatula abhana bhakwe bhenabho nulu bhahubhaga hadoo duhu, kunguno ya bhupelanu bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe.  Uweyi agabhalabhulaga bho gubhitila malonda ukumimili yabho abhanhu bhakwe bhenabho, kunguno ya gubhatula sagala, umukikalile kakwe kenako.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agantula manasu ung’wana okwe mpaga unhekela lumeng’ho, kunguno nuweyi agabhatulaga abhana bhakwe mpaga obhitila malonda, umuwikaji bhokwe. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “manasu ganzwila ku ngongo.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya guleka bhukali bho gutula bhanhu sagala bho gubhahugula chiza abhichabho bhenabho, kugiki bhadule gujilela chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Mithali 23:13 -14.

Mithali 27:5.

Mithali 3:11-12.

KISWAHILI: FIMBO ZIMEMWOTA MGONGONI.

Msemo huo, huangalia upigaji wa viboko wa mtu fulani. Mtu huyo, alikuwa na mtoto wake ambaye alimkosea kidogo tu na yeye akaanza kumpiga viboko vya mgongoni mpaka vikaacha alama, kwa sababu ya ukali wake huo. Alama za viboko hivyo, zilikuwa kama vimeota kwenye mgongo wa mtoto huyo. Ndiyo maana watu walisema kwamba, “fimbo zimemwota mgongoni.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye anahasira za kuwapiga hovyo watoto wake, kwenye familia yake. Mtu huyo, huwa na hasira za kuwapiga watoto hao hata kama wanakosa dogo kiasi gani, kwa sababu ya ukali wake huo, maishani mwake. Yeye huwasababishia kuwa na madonda watoto wake hao kwa sababu ya kuwapiga bila sababu za msingi, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyempiga mtoto wake viboko mpaga vikaacha alama, kwenye mgongo wake, kwa sababu naye huwapiga hovyo watoto wake mpaga anawaachia alama kwenye miili yao. Ndiyo maana watu huwaambia watoto wake hao, kwamba “fimbo zimemwota mgongoni.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuachana na hasira za kupiga watu hovyo kwa kuwaonya vizuri na kwa upole, ili waweze kuzilea vyema familia zao.

Mithali 23:13 -14.

Mithali 27:5.

Mithali 3:11-12.

1099. GUPEJA CHENGE.

Oliyoyi munhu uyo ugalya jiliwa mpaga ubhimbelwa. Unhumbi yakwe umunhu ng’wunuyo yigabhipa mpaga uyunya minzi minzi nhangala ningi.

Kuyiniyo lulu, ugupeja chenge iligunya bhuli ikanza bho gushigilija mhayo ng’winikili giki, gupeja linya aliyo lya nhangala na nhangala. Hunagwene umunhu ng’wunuyo, agapandika ikoye lya “gupeja chenge.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agajitumilaga sagala ijikolo jakwe ijo agajipandikaga umubhutumami bhokwe. Umunhu ng’wunuyo, agajikenagulaga sagala isabho jakwe bho gung’wa walwa mpaga obhitilija wandya gudukila bhanhu sagala kunguno ya gulewa walwa chiniko. Uweyi agapandikaga mamihayo mingi, kunguno ya gujitumila sagala isabho jakwe bho gulewa walwa chiniko, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agalya jiliwa mpaga ubhimbelwa na gwandya gupanza, kunguno nuweyi agajikenagulaga sagala isabho jakwe bho gung’wa walwa mpaga olewa na gupandika mamihayo mingi, umukikalile kakwe kenako. Hunagwene agapandikaga ikoye lya “gupeja chenge.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya guleka gujitumila sagala isabho jabho bho gujitumila chiza, kugiki jidule gubhambilija chiza umuwikaji bhobho.

Mithali 23:20.

Mithali 25:27.

 

KISWAHILI: KUKIMBIZA MWENGE.

Alikuwepo mtu mmoja ambaye alikula chakula mpaga akavimbiwa. Tumbo lake mtu huyo, lilichaguka mpaka akaanza kwenda chooni mara kwa mara na kusaidia kinyezi kwenye maji maji.

Kwa hiyo, neno kukimbiza mwenge kwake mtu huyo, ni kuharisha mara kwa mara. Watu husema kukimbiza, halafu yeye mwenyewe humaliza, akielewa kwamba ni kuharisha mara kwa mara. Ndiyo maana watu walimwambia mtu huyo kuwa, alipata tatizo la “kukimbiza mwenge.” 

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huzitumia hovyo mali zake anazozipata, katika kazi zake. Mtu huyo, huziharibu mali zake hizo kwa kuzinywea pombe mpaga analewa na kuanza kutukana watu kwa sababu ya kulewa pombe hiyo. Yeye hupata matatizo mengi katika maisha yake, kwa sababu ya matumizi yake hayo mabaya ya mali zake, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyekula chakula mpaga akavimbiwa na kuanza kuharisha, kwa sababu naye huitumia vibaya mali yake kwa kulewa pombe mpaga anapata matatizo mengi, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, anatatizo la “kukimbiza mwenge.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuacha matumizi mabaya ya mali zao kwa kuzitumia vizuri, ili ziweze kuwasaidia kwa kipindi cha muda mrefu, maishani mwake.

Mithali 23:20.

Mithali 25:27.