Mwanza

798. NG’HELA YA KUMANGALA ITAPUGUTAGWA.

Ubhusika ulu bhubhitwa ilele ahikanza bhulihola bhudapyaga. Unimi o ngunda gunuyo, agahawiyagwa giki okelaga, kunguno adadulaga ugupandika josejose, umungunda gokwe gunuyo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “ng’hela ya kumangala itapugutagwa.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo onanhala, nulu uyo ogiguluha adinabyala ng’wana, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agasunduhalaga noyi, kunguno ya gwikumbwa gupandika bhana, umukikalile kakwe. Uweyi agikalaga bho wiyumilija na bhutale, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agakela bhusiga bhokwe ubho bhugabhitwa ilele ahikanza lya guhola, kunguno nu weyi, onanhala nulu ogiguluha, adabyalile, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ng’hela ya kumangala itapugutagwa.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na wiyumilija bho gugamala chiza amakoye ayo bhalinago, umukikalile kabho, kugiki bhadule kupandika bhuyegi, umuwikaji bhobho.

Marko 11:12-14.

Yohana 15:1-2.

KISWAHILI: KUTOCHANUA MASUKE HUONDOA UWEZEKANO KUPANDA.

Mtama ukipigwa ukungu wakati wa kuchanua, hukosa matunda ya kuvunwa kwa sababu ya kukosekana kwa mtama huo. Mkulima wa shamba hilo, hukosa mavuno, kwa sababu ya kukosa kupata chochote, kutoka kwenye shamba hilo. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “kutochanua masuke huondoa uwezekano wa kupanda.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye amefikia umri wa uzee bila kuzaa, katika maisha yake. Mtu huyo, huhudhunika sana, kwa sababu ya kukosa bahati ya kupata watoto, katika maisha yake. Yeye huishi kwa uvumilifu mkubwa kutokana na tatizo hilo kuendelea kumsumbua, maishani mwake.

Methali hiyo, hulinganana na yule aliyekosa mtama kutokana shamba late kupigwa ukungu wakati wa mtama kuchanua, kwa sababu naye amezeeka bila kuzaa, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “kutochanua masuke huondoa uwezekano wa kupanda.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na uvumilivu wa kuwawezesha kuyatatua matatizo walio nayo, katika maisha yao, ili waweze kupata furaha, maishani mwao.

Marko 11:12-14.

Yohana 15:1-2.

 

797. DIMA NZOKA UDIZUDIMA JIKOLO JA BHANGI.

Ulusumo lululo, lulolile bhuhambohambo bho gudima nzoka gukila ugudima ijikolo ja bhangi. Ubhudimi bho nzoka bhugikalaga niyange lya gulung’wa ni  nzoka yiniyo, kunguno inzoka iningi jigikalaga na bhusungu.

Aliyo lulu, ugudima ijikolo ja bhangi gugabhizaga niyange itale kukila ugwidima nzoka, kunguno undimi adulile guding’wa na gutulwa mpaga ucha. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “dima nzoka udizudima jikolo ja bhangi.”

Ulusumo lunulo, lugalenaganijiyagwa kuli munhu uyo agamanaga usola jikolo ja bhangi bho nduhu uguzunilijiwa, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agitanagwa nsambo kunguno agabhib’ilaga abhiye ijikolo jabho. Uweyi adamanile igiki agiyenhelejaga kupandika makoye ayo galikihayo na guding’wa utulwa mpaga ucha.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agogoha gudima nzoka bho gusola jikolo ja bhangi wiyenheleja gutulwa mpaga ucha, kunguno nu weyi agibhaga jikolo ja bhangi abho bhadulile gundina na kumulaga. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “dima nzoka udizudima jikolo ja bhangi.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya kuleka nhungwa ja bhusambo, umukikalile kabho, kugiki bhadule gubhulang’hana chiza ubhupanda bhobho, uwikaji bhobho.

Mambo ya Walawi 19:11-13.

1Wathesalonike 4:6.

KISWAHILI: SHIKA NYOKA USISHIKE VITU VYA WENGINE.

Methali hiyo, huangalia urahisi wa kushika nyoka kuliko kushika vitu vya wengine. Ushikaji huo wa nyoka huwa ni wa hatari sana kwa sababu ya uwepo wa nyoka wengi wenye sumu ya kuweza kuua mtu.

Lakini kushika vitu vya wengine huwa ni kitendo cha hatari kubwa zaidi ya kushika nyoka kwa sababu akikamatwa huyo aliyeshika vitu hivyo aweza kupigwa hadi kufa. Ndiyo maana watu husema kwamba, “shika nyoka usishike vitu vya wengine.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwa anachukua vitu vya wengine bila ya kuruhusiwa, katika maisha yake. Mtu huyo, huitwa mwizi kwa sababu ya kuwaibia wengine vitu vyao. Yeye huwa haelewi kwamba, kwa kitendo hicho, hujiletea matatizo mbalimbali yakiwemo yale ya kukamatwa na kupigwa hadi kufa.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyeokopa kushika nyoka, kwa kudiriki kushika vitu vya wengine, kwa sababu naye huiba vitu vya wengine wanaoweza kumkamata na kumuua. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “shika nyoka usishike vitu vya wengine.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuacha tabia ya wizi katika maisha yao, ili waweze kuulinda vizuri uhai wao, maishani mwao.

Mambo ya Walawi 19:11-13.

1Wathesalonike 4:6.

796. YENIYO YAPONYA BHABHIJI.

Ikale aho bhadinamana ugwigula imbiji, abhanhu abhambiji bhatulagwa lwande, kunguno ya gogoha gubhalekaja abhangi. Kuyiniyo lulu, abhanhu bhenabho nulu agazumalika, abhangi bhogohaga ugujubhajika. Ulu munhu uja kujubhajika na umanyika chine, otulagwa lwande.  Hunagwene abhanhu bhagiwilaga giki, “yiniyo yaponya bhabhiji.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhuchaga ginhu jibholile, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, adadebhile ugugulang’hana chiza umili gokwe, kunguno ya gugulekanija mumakoye ga gupandika bhusatu.  Uweyi agikalaga ukoyiwa na sata ja mbika ningi, kunguno ya gubhucha ginhu ijo jigikalaga na madudu kunguno ya bhubhozu bhojo.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agaponya bhabhiji ukumuka kunguno nuweyi agakumukaga bho gubhucha ginhu ijo jibholile, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagiwilaga giki, “yiniyo yaponya bhabhiji.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya kuyilang’hana chiza imimili yabho, bho gwiganika na gwita miito ga wiza, umukikalile kabho, kugiki bhadule gwikala chiza na bhichabho, shigu jose.

Marko 7:14-23.

KISWAHILI: HUYO AMEZIKA WAKOMA.

Hapo zamani, wakati watu hawajagundua matibabu ya ukoma, watu wenye ugonjwa huo walitengwa mbali na jamii. Kwa hiyo basi, watu hao hata wakifariki wengine waliogopa kwenda kuwazika. Mtu akijulikana kwamba alienda kuwazika alitengwa naye ili asiwaambukize wengine. Ndiyo maana watu waliambiana kwamba, “huyo amezika wakoma.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huchukua vitu vilivyooza katika maisha yake. Mtu huyo, huwa haelewi namna ya kuitunza vizuri afya ya mwili wake kutokana namna yake ya kuitelekeza kwa kugusa vitu vyenye wadudu. Yeye huutelekeza mwili wake huo kwa kuuweka katika mazingira ya kupata magonjwa ya aina mbalimbali kwa sababu ya wadudu anaowashika kwenye vitu hivyo vilivyooza.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyetengwa na watu baada kujulikana kwamba alienda kuwazika wakoma, wakiogopa kuambukizwa naye, kwa sababu naye huyahatarisha maisha yake kwa kuchukua vitu vilivyooza katika maisha yake. Ndiyo maana watu huambiana juu yake kwamba, “huyo amezika wakoma.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuilinda vizuri miili yao, kwa kufikiri na kutenda matenda mema, katika maisha yao, ili waweze kuishi vizuri na wenzao, siku zote.

Marko 7:14-23.

795. GUYOMBA GWIJUKULA GUHUMULA GWIJIKA.

Ulusumo lunulo, luhoyelile higulya ya wijukuji bho ng’wa munhu na wijiki bhokwe. Bhalihoyi bhanhu bhabhili abho bhikalaga muchalo jilebhe. Abhanhu bhenabho, bhagamala ijiliwa jagulya.

Uumo agaja gujulanda habhuzenganwa aliyomba, “naliomba munigunane jiliwa nagalye nagucha na nzala kunguno natubhaga noyi.” Abhazengangwa bhakwe bhagang’wila, “solaga lulu jiji aha ugalye.” Umunhu ng’wunuyo, agapila ugucha na nzala kunguno ya guyomba bho gulomba jiliwa kubhiye.  Uweyi agijukula bho gulomba jiliwa jinijo kubhiye bhenabho.

Aliyo lulu, ung’wiye oduka ahumulile duhu alukunhu inzala ilinabhula, nose agananuka bho gucha na nzala. Umunhu ng’wunuyo, agabhiza wijika weyi bho guhumula gokwe. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “guyomba gwijukula guhumula gwijika.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agapandikaga makoye obhabhile wangu abhiye, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, ijinagugemela, ulu usada agayombaga kubhiye kunguno adebhile igiki bhadulile gung’wambilija bho gunchala kusitali. Uweyi agagamalaga wangu amakoye gakwe kunguno ya gubhawila abhiye abho bhagang’wambilijaga haho gatali ugugula, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agapila nzala bho gulomba jiliwa habhuzenganwa bhokwe, kunguno nuweyi agalombaga wambilijiwa kubhiye, ulu opandikaga makoye. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “guyomba gwijukula guhumula gwijika.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gugamala wangu amakoye gabho bho gulomba wambilijiwa kubhichabho, kugiki bhadule gutumama milimo yabho mhola, umuwikaji bhobho.

Luka 18:1-5.

Mathayo 11:28.

KISWAHILI: KUONGEA KUJIFUFUA, KUNYAMAZA KUJIZIKA.

Methali hiyo, huongelea juu ya kujifufua kwa mtu na kujizika kwake. Walikuwepo watu wawili katika kijiji fulani. Watu hao walimaliza chakula wakawa katika hatari ya kufa.

Mmoja alienda kuomba msaada kwa jirani zake akisema, “naomba munisaidie chakula nikale nitakufa kwa njaa, kwa sababu najisikia njaa sana.” Majirani zake walimwambia, “chukula hiki hapa ukale.” Mtu yule alijiponya kufa kwa njaa kwa sababu ya kuomba chakula kwa wenzake. Yeye akawa amejifufua kwa kuomba chakula hicho kutoka kwa wenzake hao.

Lakini, yule mwingine alibaki kimya tu huku akiumizwa na nzaa ile, mwishowe alipoteza maisha yake kwa kukosa chakula. Mtu huyo, akawa amejizika mwenyewe kwa kukaa kimya wakati ana tatizo kubwa linaloweza kutatuliwa kwa kuwashirikisha wenzake. Ndiyo maana watu walisema kwamba, “kuongea kujifufua, kunyamaza kujizika.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hupata matatizo na kuwashirikisha wenzake mapema, katika maisha yake. Mtu huyo, kwa mfano, akiugua, huwaambia wenzake kwa sababu anafahamu kwamba, wale wanaweza kumsaidia kwa kumpeleka hospitalini mapema. Yeye hupata utatuzi wa matatizo yake mapema kwa sababu ya kuwashirikisha wenzake, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyepona kufa kwa njaa kwa kuomba chakula kutoka kwa wenzake, kwa sababu naye akipata matatizo, huomba msaada unaoweza kumsaidia kutoka kwa wenzake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “kuongea kujifufua, kunyamaza kujizika.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuyamaliza mapema matatizo yao kwa kuomba msaada kutoka kwa wenzao, ili waweze kuendelea kuyatekeleza majukumu yao salama, maishani mwao.

Luka 18:1-5.

Mathayo 11:28.

794. MHELA IDUGAYIWA BHUSHEMELI.

Imhela ili ndimu iyo igikalaga ya danhagwa, nulu yalumagwa ng’hundya umu mili goyo. Kuyiniyo lulu, inoni ijo jigitanagwa bhushemeli na jingi ja mbika ningi, jigamanaga julya ng’hundya umu mili go mhela yiniyo.

Inoni jinijo, jigamanaga juchalanijiwa ni mhela yiniyo uko ijile, kugiki jimane jujilya ing’hundya jinijo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “mhela idugayiwa bhusehemeli.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo alinsabhi o majikolo mingi, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhizaga na jiliwa ja gudula gubhalisha bhanhu bhingi abho bhagatumamaga milimo aha kaya yake. Uweyi agikalaga na bhanhu bhingi kunguno ya kupandika bhatumami bha milimo yakwe, abho nabho bhagamanaga bhulya jiliwa ja ha kaya yiniyo.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga ni mhela iyo idagayiwagwa bhushemeli, kunguno nu weyi adagayiwagwa abhanhu abha gutumama milimo yakwe na gulya jiliwa jakwe, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “mhela idugayiwa bhushemeli.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gwikala na gwiyambilija bho gutumama milimo chiza, umukikalile kabho, kugiki bhadule gujibheja chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Marko 2:1-2.

Yohana 6:26.

KISWAHILI: FARU HAKOSI NDEGE.

Faru ni mnyama poli ambaye huwa ameng’atwa na kupe mwilini mwake. Kwa hiyo basi, ndege wanaokula kupe hao huwa hawaishi mwilini mwake kwa sababu ya wao kuendelea kufaidika kwa kuwala hao kupe.

Ndege hao, huendelea kupelekwa na mnyama huyo kokote anakoenda kwa lengo la kuendelea kuwala hao kupe. Ndiyo maana watu husema kwamba, “Faru hakosi ndege.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni tajiri wa vitu vingi katika maisha yake. Mtu huyo, huwa na chakula kingi kiasi cha kutosha kuwalisha watu wote wanaofanya kazi kwenye familia yake.

Tajiri huyo, huishi na watu wengi kwa lengo la kupata wafanya kazi katika familia yake, ambao nao hufaidika kwa hula chakula cha pale, kama vile ndege wanavyofaidika kwa kula kupe mwilini mwa Faru.

Mtu huyo, hufanana na Faru yule asiyekosa ndege mwilini mwake, kwa sababu naye huwa hakosi watu wa kufanya kazi na kula chakula katika familia yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “Faru hakosi ndege.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuishi kwa kusaidiana katika kuyatekeleza vizuri majukumu yao, katika maisha yao, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao, maishani mwao.

Marko 2:1-2.

Yohana 6:26.