Ulusumo lunulo lulolile likujo lya kihalile ka jiafrika. Abhanhu bhalangagwa gwizuka imbuki ya kaya jabho, kikalile, ni nhungwa ijawiza. Abhatale bhalibhamana igiki umunhu uyo agibhaga imbuki ya mizwi yakwe agajimilaga wangu umuwikaji bhokwe. Hunagwene bhagang’wilaga giki “uyo adizukaga uko ofumila, agajimilaga uko ajile.”
Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agalekaga imbuki ya kikalile ka bhatale bhakwe nu bhulangwa ubho bhonkuja, umuwikaji bhokwe. Umunhu ng’wunuyo, alinanhinda ja gubhulema ubhushauli bho gwita mihayo ya sagala kunguno ya gubhudalahija ubhulangwa bho bhatale bhakwe umuwikaji bhokwe bhunubho. Uweyi agadumaga uguimala imilimo ya ha kaya yakwe kunguno ya guleka gubhudilila chiza ubhulangwa bho bhatale bhakwe, umukikalile kakwe kenako.
Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agayibhaga imizwi ya bhatale bhakwe mpaka ojimila, kunguno nuweyi agabhudalahijaga ubhulangwa bho bhatale bhakwe mpaka oduma uguyimala chiza imilimo yakwe yiniyo, aha kaya yakwe, umuwikaji bhokwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “uyo adizukaga uko ofumila, agajimilaga uko ajile.”
Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya: gwizuka isumo yabho, bho gubhakuja abhabyaji bhabho, kugiki bhadule gujilela chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho bhunubho.
Kumbukumbu la Torati 8:2.
Mithali 22:28.
Luka 15:17-18.
Zaburi 78:4.
Yeremia 6:16.
SWAHILI: ASIYEKUMBUKA ALIPOTOKA, HUPOTEA AENDAKO.
Methali hii inatokana na hekima ya kitamaduni ya Kiafrika. Katika jamii nyingi za Kiafrika, watu walifundishwa kukumbuka historia ya familia zao, utamaduni, mila, na maadili. Wazee waliamini kwamba mtu anayesahau mizizi yake hupoteza mwelekeo maishani kwa urahisi. Methali hiyo ilitumika sana kuwakumbusha vijana kuheshimu historia yao, wazazi, mila, na imani. Ndiyo maana wazee walimwambia yule anayesahau mizizi yake kwamba, “asiyekumbuka alipotoka, hupotea aendako.”
Methali hii hulinganishwa kwa mtu yule anayeacha mila zake kwa kupuuza ushauri mzuri kutoka kwa wazee ulioyaunda maisha yake. Mtu kama huyo huwa na kiburi kimpelekeacho kuwa na hali kuchanganyikiwa, au kufanya maamuzi mabaya kwa sababu hakumbuki tena msingi wa maisha yake. Yeye hushindwa kutimiza malengo yake katika familia yake kwa sababu ya kupuuza ushauri mzuri kutoka kwa wazee wake katika maisha yake.
Mtu huyu hufanana na yule mtu aliyesahau mizizi yake akapokea, kama msafiri anayetembea msituni bila kujua njia aliyotumia kuingia. Kwa kuwa amesahau njia aliyotoka, anapotea na hawezi kupata mwelekeo sahihi kwa urahisi. Ndiyo maana watu humuonya kwa kusema kwamba, “asiyekumbuka alipotoka, hupotea aendako.”
Methali hii huwafundisha watu kuhusu: kukumbuka asili na historia yao, kwa kuwaheshimu wazazi, wazee, na mila, kujifunza kutokana na uzoefu wa zamani, kubaki wanyenyekevu hata baada ya mafanikio, na kudumisha imani na maadili popote wanapokwenda, ili waweze kufanikiwa katika kuwalea wanafamilia wao, katika maisha yao.
Methali huwafundisha watu kwamba, mtu anayekumbuka asili yake atakuwa na hekima, mwongozo, na utulivu maishani.
Kumbukumbu la Torati 8:2. “Kumbuka jinsi Bwana, Mungu wako, alivyokuongoza njia yote jangwani miaka hii arobaini.” Mstari huu unawafundisha watu kutosahau mahali ambapo Mungu amewaleta kutoka.
Mithali 22:28. “Usiondoe mawe ya mpaka wa zamani yaliyowekwa na mababu zako.” Hii inawakumbusha watu kuheshimu misingi na mila zilizorithiwa na mababu zao.
Luka 15:17-18. Mwana mpotevu alikumbuka nyumba ya baba yake baada ya kupotea katika maisha ya dhambi. Kukumbuka nyumba yake kulimsaidia kurudi kwenye njia sahihi.
Zaburi 78:4. “Tutawaambia kizazi kijacho matendo ya sifa ya Bwana.” Mstari huu unawahimiza watu kukumbuka na kuhifadhi historia na imani yao.
Yeremia 6:16. “Simama kwenye makutano ya barabara mkaone; uliza njia za kale, uliza njia iliyo njema iko wapi, na uifuate.” Hii inawafundisha watu kufuata njia nzuri na hekima ya zamani.
ENGLISH: HE WHO DOES NOT REMEMBER WHERE HE COMES FROM, HE GETS LOST WHERE HE GOES.
This proverb originates from traditional African wisdom. In many African communities, people were taught to remember their family background, culture, traditions, and values. Elders believed that a person who forgets his roots easily loses direction in life. The proverb was commonly used to remind young people to respect their history, parents, customs, and faith. That is why the elders told the one who forgets his roots “he who does not remember where he comes from, he gets lost where he goes.”
This proverb is compared to a person who abandons his traditions, ignores good advice from elders, and forgets the struggles that shaped his life. Such a person may become proud, confused, or make wrong decisions because he no longer remembers the foundation of his life. He fails to actualize his goals at his family because of ignoring good advice from elders in his life.
This person resembles the traveler who walks into a forest without knowing the path he used to enter. Since he has forgotten the way he came from, he becomes lost and cannot easily find the right direction. That is why people warm him saying “he who does not remember where he comes from, he gets lost where he goes.”
This proverb teaches people about: remembering their roots and background, by respecting parents, elders, and traditions, learning from past experiences, staying humble even after success, and keeping faith and moral values wherever the go, so that they be successfully in nurturing their family members, in their lives.
The proverb teaches that a person who remembers his origin will have wisdom, direction, and stability in life.
Deuteronomy 8:2. “Remember how the Lord your God led you all the way in the wilderness these forty years.” This verse teaches people not to forget where God has brought them from.
Proverbs 22:28. “Do not move the ancient boundary stones set up by your ancestors.” This reminds people to respect the foundations and traditions handed down by their forefathers.
Luke 15:17-18. The prodigal son remembered his father’s house after getting lost in sinful living. Remembering his home helped him return to the right path.
Psalm 78:4. “We will tell the next generation the praiseworthy deeds of the Lord.” This verse encourages people to remember and preserve their history and faith.
Jeremiah 6:16. “Stand at the crossroads and look; ask for the ancient paths, ask where the good way is, and walk in it.” This teaches people to follow the good paths and wisdom from the past.