legacy

1000. KALAGU – KIZE. AHO NALIHAMBILA UNTI NU NSAJI ONE ONILINDILAGA – NG’WENGEJI.

Ikalagu yiniyo, ihoyelile ng’wengeji go ng’wa munhu uyo gugalenganijiyagwa na nsaji. Ung’wengeji gunuyo, gugang’wigemejaga ung’winikili ogo umo alitila, kunguno guli mbeho iyo igabhejiagwa na mili gokwe, umunhu ng’wunuyo. Ugoyi gub’izile guti nsaji o ng’winikili mili, kunguno gudadulile ugwiganika bho bhugagaja. Hunagwene ung’winikili ogo agayombaga giki, “aho nalihambila unti nu nsaji one onilindilaga – ng’wengeji.”

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agatumamaga milimo yakwe bho gwigemeja bhanhu bhangi, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, adiganikaga bho gutumila bhugagaja umubhutumami bhokwe, nu mukikalile kakwe, kunguno ya gutumama milimo yakwe bho gung’wigemeja munhu ungi na gwikala bho gung’wigemeja ungi chiniko. Uweyi agadumaga uguyibheja chiza ikaya yakwe kunguno ya gwigemeja bhanhu bhangi bho nduhu ugwiganika nyagagaja, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu ng’wengeji uyo gugigemeja umo alitila ung’winikili ogo, kunguno nu weyi agigemeja bhanhu bhangi bho nduhu ugwiganika nyagagaja, umubhutumami nu mukikalile kakwe kenako. Hunagwene uyo agang’wigemejaga agayombaga giki, “aho nalihambila unti nu nsaji one onilindilaga – ng’wengeleji.”

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gutumama milimo yabho bho gwiganika na bhugagaja bhobho, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.

1Wakorintho 15:39-44.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

PALE NINAPOPANDIA MTI NA MWEHU WANGU AMENISUBIRI – KIVULI.

Kitendawili hicho, huongelea juu ya kivuli cha mtu kinachofananishwa na mwehu. Kivuli hicho, humuiga anachofanya mwenye nacho, kwa sababu ni kivuli cha mwili wake, mtu huyo. Chenyewe hulinganishwa na mwehu kwa sababu ya kutokuweza kufikiri kibunifu. Ndiyo maana mwenye kivuli hicho husema, “pale ninapopandia mti na mwehu wangu amenisubiri – Kivuli.”

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hufanya kazi zake kwa kuwaiga wengine bila kutumia ubunifu wake, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa hafikiri kibunifu katika maisha yake na utendaji wake, kwa sababu ya kuwaiga watu wengine bila kuutumia ubunifu wake. Yeye hushindwa kuiendeleza vizuri familia yake, kwa sababu ya kuwaiga wengine hao katika kazi zake, na maisha yake, bila kufikiri kibunifu, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na kivuli kinachomuiga mwenye nacho, kwa sababu naye hufanya kazi zake kwa kuwaiga wengine bila kufikiri kwa kutumia ubunifu wake, katika maisha yake. Ndiyo maana yule anayemuiga husema kwamba, “pale ninapopandia mti na mwehu wangu amenisubiri – Kivuli.”

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kufanya kazi zao kwa kufikiri kibunifu, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

1Wakorintho 15:39-44.

 

997. KALAGU – KIZE. NINA NG’WEJI MUGATI YA JISEME – MAB’ELE.

Ikalagu yiniyo ihoyelile mab’ele. Amab’ele geneyo gali gape, nulu igab’iza giti gagigengelekaga duhu, umugati ya jiseme. Agoyi gali gape guti ng’weji uyo gugejaga ibhujiku. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, “nina ng’weji mugati ya jiseme – Mab’ele.”

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo alina ng’holo yape, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, alina ng’holo yape guti mab’ele kunguno nayo ili mugati ya mili go ng’wa munhu ng’wunuyo. Uweyi agamanyikaga kulwa kayombele kakwe na mito gakwe ayo galigawiza genayo, nulu ib’ize giti, ing’holo yakwe igelaga duhu, umuwikaji bhokwe.

Ing’holo ya ng’wa munhu ng’wunuyo, igikolaga na mab’ele ayo gali mujiseme, kunguno nayo iliyape iyo igikalaga mugati ya mili go ng’wa munhu uyo agiyolechaga bho gwikala chiza na bhanhu bhakwe. Uweyi agabhalangaga abhanhu bhake higulya ya kubhiza na ng’holo jape kugiki bhadule gwikala chiza na bhanhu bhabho, bho kikalile kakwe kenako. Hunagwene agabhawilaga abhanhu bhakwe bhenabho giki, “nina ng’weji mugati ya jiseme – Mab’ele.”

Ikalagu yiniyo yalanga bhanhu higulya ya gubhiza na ng’holo yape bho gwiyambilija gugamama wangu amakoye gabho na gutumama milimo yabho chiza, kugiki bhadule gwikala chiza na gupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.

Mathayo 25:34-35.

Wagalatia 6:10.

Yakobo 5:19-20.

 

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

NINA MWEZI NDANI YA BAKULI – MAZIWA.

Kitendawili hicho, huongelea juu ya maziwa. Maziwa hayo ni meupe hata kama yakiwa gizani huonekana wazi ndani ya chombo yalimotiwa. Yenyewe ni meupe kama mwezi uangazao usiku. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, “nina mwezi ndani ya bakuli – maziwa.”

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ana moyo mweupe kama mazima, katika maisha yake. Mtu huyo, ana moyo mweupe ndani ya mwili wake, kama maziwa yaliyotiwa ndani ya bakuli, ambao huonekana kwa sababu ya wenyewe kumwezesha mtu huyo kutenda mema kwa wenzake. Yeye hujulikana kwa njia kutenda matendo yake mema yaangazao gizani, kwa sababu huwa yanatoka kwenye moyo wake huo mweupe, maishani mwake.

Moyo wa mtu huyo, hufanana na yale maziwa yaliyomo kwenye bakuli, kwa sababu nao ni mweupe uliyomo ndani ya mwili wa mtu ambao hujionesha kwenye maisha mema ya mtu huyo aishiye vizuri na wenzake. Yeye huwafundisha watu wake juu ya kuwa na moyo huo mweupe, ili waweze kuishi na watu vizuri, kwa njia ya maisha yake. Ndiyo maana huwaambia watu wake hao kwamba, “nina mwezi ndani ya bakuli – maziwa.”

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuwa na moyo mweupe kwa kusaidiana katika kuyatatua matatio yao, na kufanya kazi zao vizuri, ili waweze kuishi vizuri na kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

Mathayo 25:34-35.

Wagalatia 6:10.

Yakobo 5:19-20.

 

 

 

996. IGUSHAGE NA MUNHU O JIKOLO, UDIZIGUSIJA JIKOLO.

Ulusumo lunulo, luhoyelile higulya ya wigusija bho jikolo na wigusha na munhu ijikolo. Umunhu uyo agigushaga na munhu o jikolo agapandikaga bhuyeji uweyi kihamo nuyo alinajikolo ng’wunuyo, bho gongeja masala gagusab’ila.

Aliyo lulu, umunhu uyo agigusijaga jikolo agajib’ipyaga na gujimala bho gujitumamila sagala, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agapandikaga makoye ga guhab’ika kunguno ya kujigusija sagala ijikolo jakwe jinijo. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “igushage na munhu o jikolo, udizigusija jikolo.”

Ulusumo lunulo, lugayombagwa kuli munhu uyo agajikenagulaga bho gujitumila sagala ijikolo jakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agajib’ipyaga ijikolo jakwe bho gujigusija sakala na gujigulila maginhu ayo gadina solobho yoseyose, kunguno ya gugayiwa masala na witegeleja bho katumamilile ka sabho jakwe jinijo. Uweyi agajimalaga gujib’ipya na gujikenagula sagala isabho jakwe jinijo kunguno ya gujigusija sagara chiniko, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agajimala gujigusija sagala ijikolo jakwe, kunguno nu weyi agajimalaga isabho jakwe bho gujigusija sagala umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “igushage na munhu o jikolo, udizigusija jikolo.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na masala ga gujilang’hanila chiza isabho jabho bho gujitumamila na witegeleja bhutale, kugiki jidule gubhambilija chiza, umuwikaji bhobho.

Mathayo 19:-23-24.

Luka 15:11-13.

KISWAHILI: CHEZA NA MTU MWENYE MALI, USICHEZEE MALI.

Methali hiyo, huongelea juu ya uchezeaji wa mali na kucheza na mtu mwenye mali. Mtu yule ambaye hucheza na mtu mwenye mali hupata furaha ya kujifunza namna ya upataji wa mali wakiwa pamoja na mwenye mali hizo.

Lakini mtu achezeae mali huziharibu na kuzimaliza kwa kuzitumia hovyo katika maisha yake. Mtu huyo, hukumbwa na tatizo la umaskini kwa sababu ya kuzichezea hovyo mali zake hizo. Ndiyo maana watu humuonya kwa kumwambia kwamba, “cheza na mtu mwenye mali, usichezee mali.”

Methali hiyo, hutumiwa kwa mtu yule ambaye huiharibu mali yake kwa kuitumia hovyo, katika maisha yake. Mtu huyo, huviharibu vitu vyake hivyo kwa kuzichezea hovyo kwa sababu ya kukosa akili ya umakini katika matumizi ya mali zake hizo. Yeye huzimaliza mali zake hizo, na kukumbwa na tatizo la umaskini kwa sababu ya kuzichezea hovyo mali zake hizo, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyevimaliza vitu vyake kwa kuvichezea hovyo, kwa sababu naye huzimaliza mali zake kwa kuzichezea hovyo, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “cheza na mtu mwenye mali, usichezee mali.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na akili ya kuwawezesha kuzitunza mali zao kwa kuzitumia wakiwa na umakini mkubwa, ili ziweze kuwasaidia vizuri, maishani mwao.

Mathayo 19:-23-24.

Luka 15:11-13.

993. AHA WELELO WASA B’O GWIGUGANIJA.

Ulusumo lunulo, luhoyelile higulya ya wasa bho gutumama milimo bho guyigunija. Uwiguganija bhunubho bhuli bhutumami bho gwiyambilija kugiki gushile wangtu unimo gunuyo.

Yalihoyi kaya iyo ikalaga na bhatumami bha mbika ningi. Abhatumami bhenabho bhatumamaga milimo yabho bho gwiyambilija chiza na bho nduhu ugulijimija sagala ilikanza lyabho. Hunagwene bhiwilaga giki, “aha welelo wasa b’o gwiguganija.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagajitumilaga chiza ijinhilwa jabho, umuwikaji bhobho. Abhanhu bhenabho, bhajidebhile ijinhilwa jabho ijo bhagajitumilaga bho gutumama milimo mingi iyo bhayidebhile, kunguno bhahayile gubhutumila chiza uwasa bhobho umo gwiza kuwelelo. Abhoyi bhagapandikaga sabho ningi umubhutumami bhobho, kunguno ya bhukamu bhobho ubho gujitumila chiza ijinhilwa jabho jinijo, umuwikaji bhobho.

Abhanhu bhenabho, bhagikolaga na bhanhu bhaha kaya iyo bhatumamaga milimo yabho bho gwiyambilia chiza, kunguno nabhoyi bhagajitumilaga chiza ijinhilwa jabho umubhutumami bho milimo yabho yiniyo, umuwikaji bhobho. Hunagwene bhagabhawilaga abhanhu bhabho giki, “aha welelo wasa b’o gwiguganija.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gujitumila chiza ijinhilwa ja kufuma kuli Wangaluke, bho gwigulambija kutumama milimo yabho chiza, kugiki bhadule kupandika sabho ningi, umuwikaji bhobho.

Yeremia 1:4-10.

Mathayo 20:1-16.

KISWAHILI: DUNIANI NAFASI YA KUPOKONYANA.

Methali hiyo, huongelea juu ya nafasi ya kufanya kazi hapa duniani kwa kupokonyana. Kupokonyana kazi ni kufanya kazi kwa ushirikiano ili kuweza kuimaliza mapema kazi hiyo.

Yilikuwepo familia ya watu waliofanya kazi za aina nyingi. Wafanya kazi hao, waliyatekeleza majukumu yao kwa kusaidiana vizuri bila kuupoteza hovyo muda wao. Ndiyo maana waliambiana kwamba, “duniani nafasi ya kupokonyana.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa watu wale ambao huvitumia vizuri vipaji vyao, maishani mwao. Watu hao, hujitahidi kuvifahamu vipaji vyao hivyo ambavyo huvitumia kwa kujibidisha kuyatekeleza majukumu yao, kwa sababu ya kupenda kuitumia vizuri nafasi yao ya kuja hapa duniani. Wao hufanikiwa kupata mali nyingi katika utekelezaji wa majukumu yao, kwa sababu ya bidii yao hiyo ya kuvitumia vizuri vipaji vyao, maishani mwao.

Watu hao, hufanana na wale wanafamilia walioyatekeleza majukumu yao kwa kusaidiana vizuri, kwa sababu nao huvitumia vizuri vipaji vyao katika kuyatekeleza majukumu yao vyema, maishani mwao. Ndiyo maana huwaambia watu kwamba, “duniani nafasi ya kupokonyana.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuvitumia vizuri vipaji walivyopewa na Mwenyezi Mungu, kwa kujibidisha kufanya kazi zao vizuri, ili waweze kupata mali nyingi za kuziendelezea familia zao, maishani mwao.

Yeremia 1:4-10.

Mathayo 20:1-16.

992. IJANE JING’WE LELO IJAKO JAKO.

Akahayile kenako, kandija kuli nanhala umo uyo ulina bhana bhakwe. Unamhala ng’wunuyo oli nsabhi o mitugo kunguno ya bhukamu bhokwe ubho gulima migunda mitale. Aliyo lulu, ng’wana okwe umo olemaga ugutumama imilimo kunguno ya gujisanya isabho jinijo ija ng’wa sabho. Hunagwene unamhala ng’wunuyo agabhawilaga giki, “ijane jing’we lelo ijako jako.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli namhala uyo agabhalangaga abhana bhakwe abho bhisanije sabho jakwe gwigulambija gutumama milimo yabho chiza.

Unamhala ng’wunuyo, agabhamishaga diyu abhana bhakwe bhenabho bhaja gujutumama milimo yabho, kunguno adahayile igiki bhikale bho gwisanya jabho ja gugabhana, ijakwe jinijo. Uweyi agabhakomelejaga pye abhose gwicholela sabho jabho bho gutumama milimo yabho chiza, kunguno ijinijo hijabho ijo adadulie munhu gubhataja, umuwikaji bhobho.

Unamhala ng’wunuyo agikolaga nuyo obhakomelejaga bhanhu bhakwe gwigulambija gutumama milimo yabho chiza, kunguno nuwei agabhalangaga abhanhu bhakwe gutumama milimo yabho chiza, umuwikaji bhokwe. Hunagwene agabhawilaga giki, “ijane jing’we lelo ijako jako.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya guleka gwisanya sabho ja gugabhilwa na bhabyaji bhabho bho gwigulambija gutumama milimo yabho chiza, kugiki bhadule gupandika sabho jabho bhinikili, umuwikaji bhobho.

Luka 15:11-32.

KISWAHLI: CHANGU CHENU LEO CHAKO CHAKO.

Msemo huo, ulianzia kwa mzee mmoja aliyekuwa na watoto wake. Mzee huyo, alikuwa tajiri sana kwa sababu ya bidii yake ya kufanya kazi kwa kulima mashamba makubwa.

Lakini basi, mtoto moja alikuwa akikataa kufanya kazi kwa sababu ya kutegemea urithi kutoka kwa baba yake huyo. Ndiyo maana baba huyo, aliwaambia watoto wake kwamba, “changu chenu leo chako chako.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mzee yule ambaye huwafundisha watu wake wanaotegemea urithi wa mali zake, kujibidisha kufanya kazi zao, maishani mwao. Mzee huyo, huwaamusha watoto wake hao, asubuhi na mapema kwenda kufanya kazi zao, kwa sababu hapendi waishi kwa kutegemea mali za kugawana urithi. Yeye huwahimiza kujitafutia mali zao wenyewe ambazo hayupo mtu wa kuwanyang’anya, kwa kuyatekeleza majukumu yao vizuri, maishani mwao.

Mzee huyo, hufanana na yule aliyewahimiza watoto wake kujibibisha kufanya kazi zao vizuri, kwa sababu naye pia huwahimiza watoto wake kujitegemea kwa kuyatekeleza vizuri majukumu yao, maishani mwao. Ndiyo maana yeye huwaambia kwamba, “changu chenu leo chako chako.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuacha tabia ya kutegemea kupata mali za urithi wa kugawana, kwa kuyakeleza vizuri majukumu yao, ili waweze kupata mafanikio ya kuwa na mali zao, maishani mwao.

Luka 15:11-32.