Sukuma Riddles

606. KALAGU – KIZE. KASAB’I KA MAKELULE:– KAB’AMBU.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola B’ambu. Ib’ambu jili jisumva ijo jili ja gukamaga gete, gunguno jigamanaga jigalucha galucha umili gojo, aho juja jugikola naho jimaga.  Iyoyi ili na bhusabhi bho makelule agagwikola naho yimaga. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘kasab’i ka kakelule:- Kab’ambu.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo, adabhudimilaga chiza ubhung’hana, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agalondejaga akikalile kabhanhu abho alabhasange, kugiki adule gupandika jiliwa, umukikalile kakwe, guti ni b’ambu umo igikolelaga naho yimilaga.

Uweyi agab’ib’isaga abhanhu abho bhamhanile, bho gwigalucha umili gokwe, kugiki abho bhamanile bhanjimilwe, nabho obhasangaga bhahaye giki aling’wichabho. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘kasab’i ka kakelule:- Kab’ambu.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gudimila chiza inzila ya ng’wa Yesu Kristo bho gugikalana amalagilo gakwe, na bho nduhu gwigalucha  guti b’ambu, kugiki bhadule gushiga ukubhupanga ubho bhudashilaga.

Kumbukumbu la Torati 30:15-20.

Yohana 15:4.

Ufunuo 3:14-22.

Wafilipi 3:8-9.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

TAJIRI WA RANGI:- KINYONGA.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaamwangalia Kinyonga. Kinyonga ni kiumbe wa kuashangaza kabisa, kwa sababu ya kujigeuze geuza mwili wake kila anapoenda, ili uweze kufanana na rangi ya pale alipo. Mwenyewe ana utajiri wa rangi wa kujifananisha na rangi ya pale alipo simama. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘tajiri wa rangi:- Kinyonga.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye haushikilii vizuri ukweli katika maisha yake. Mtu huyo, hufuata mkumbo wa kufanana na wale anaowakuta kila aendapo, ili aweze kupata chakula, katika maisha yake, kama kinyonga afananavyo na rangi ya pale aliposimama.

Yeye hujificha kwa watu wanaomfahamu kwa kujibadili tabia yake, ili wanaomfahamu wasimtambue, na wale anaowakuta, wamfikirie kwamba yeye ni mwenzao. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘tajiri wa rangi:- Kinyonga.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuishikilia vizuri njia ya kumfuata Yesu Kristo, kwa kuyaishi maagizo yake, bila kubadilika kama kinyonga, ili waweze kufika kwenye uzima wa milele.

Kumbukumbu la Torati 30:15-20.

Yohana 15:4.

Ufunuo 3:14-22.

Wafilipi 3:8-9.

605. KALAGU – KIZE. NAGUJI NKUMUKU AGUSIMIZAGA NA NUMBA YAKWE HANGONGO: – GULUMADI.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ilinola gulumadi. IGulumadi yiniyo, jilijisumva ijo jili nigula lidimu gete aha ngongo gojo, ilo ligajilang’hanaga. Giko lulu nulu ilitula mbula iyoyi igagushogejaga untwe goyo ng’wigula lyayo linilo. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘naguji nkumuku agusimizaga na numba yakwe hangongo:- Gulumadi.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli Yesu Kristo uyo ali naguji Nkumuku. UYesu ali na bhudula bho gubhapija abho bhanzunije umukikalile kabho. Abhanhu bhenabho, bhagapijiyagwa nanghwe umumakoye ganeyo, kunguno uweyi alina bhudula bho gubhingija ishibhi jabho, abhanhu bhenabho.

Abhanhu bhenabho, bhagasimzaga bhang’wisanije weyi umukikalile kabho, kunguno bhagalunganaga naghwe, umukikalile kabho kose, gubhitila bhatizimu. Hunagwene bhagabhaganilaga abhanhu giki, ‘naguji nkumuku agusimzaga na numba yakwe hangongo:- Gulumadi.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gunzunya Yesu Kristo, bho gubhatijizwa na gwikala mumalagilo gakwe, kugiki bhadule gupijiwa nawe, na gushiga ng’wigulu.

Luka 8:43-44.

Luka 7:11-17.

Mathayo 9:18-26.

Yohana 4:43-54.

Marko 5:21-43.

Yohana 15:1-17.

Mathayo 11:28-30.

Mathayo 16:18-20.

KISWAHILI – TEGA.

MGANGA MAARUFU ANATEMBEA NA NYUMBA YAKE MGONGONI:– KOBE.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia kiumbe anayeitwa Kobe. Kobe huyo, ni kiumbe mwenye gamba gumu kabisa mgongoni mwake, ambalo humkinga na hatari mbalimbali. Hivyo basi, yeye ikinyesha mvua hukirudisha kichwa chake kwenye gamba hilo. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘mganga maarufu anatembea na nyumba yake mgongoni:- Kobe.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa Yesu Kristo ambaye ni Mganga Maarufu. Yesu anao uwezo wa kuwaponya watu wanaomwamini katika maisha yao. Watu hao, huponyeshwa kwenye matatizo  na Yesu kwa sababu Yeye anauwezo wa kuwaondolea watu dhambi zao.

Watu hao, hutembea wakiwa wanamtumaini yeye katika maisha yao, kwa sababu ya wao kuungana naye Katika maisha yao kwa njia ya ubatizo. Ndiyo maana wao huhadithiana kwamba, ‘mganga maarufu anatembea na nyumba yake mgongoni:- Kobe.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kumwamini Yesu Kristo, kwa kubatizwa na kuyaishi maagizo yake, maishani mwao, ili yeye awaokea kwenye maisha ya kupotea na kuwapatia maisha ya uzima wa milele mbinguni.

Luka 8:43-44.

Luka 7:11-17.

Mathayo 9:18-26.

Yohana 4:43-54.

Marko 5:21-43.

Yohana 15:1-17.

Mathayo 11:28-30.

Mathayo 16:18-20.

602. KALAGU – KIZE MABEHI GITONGEKAGA: – NG’HINGI.

Imbuki ya kalagu yiniyo, yilolile bhusimbilwa bho ng’hingi.  Ing’hingi jinijo, jili miti iyo igatemagwa na gubhutwa chiza. Ijoyi jigasimbilagwa bho guhelelwa na gatunganyiwa, jawiza guti bhanhu bhitongekaga, kugiki jidule ugiulanghana chiza inumba. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘mabehi gitongekaga:- ng’hingi.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kubhanhu abho bhali na ng’wigwano goguyilang’hana chiza ikaya yao. Abhanhu bhenabho, bhagikalaga bhuhoya kihamo, ijinaguyibheja bho guilanghana chiza ikaya yao yiniyo. Ubhutogwa bhobho, bhugabhinhaga nguzu ja gutumama milimo yabho bho gwiyambilija chiza bhuli makanza.

Abhanhu bhenabho, bhayilanghanile ikaya yabho guti ni ng’hingi umo jiyilang’hanhilile inumba, kunguno nabho bhali na ng’wigwano go gutumama milimo yabho bho gwiyambilija kihamo. Hunagwene abhanhu bhenabho bhagiganilaga giki, ‘mabehi gitongekaga:- ng’hingi.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gubhiza na ng’wigwano go gwikala na witogwi bho gwiyambilija kihamo ijinaguitumama imilimo yabho, umukikalile kabho, kugiki bhadule kujilang’hana chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Matendo 2:4.

Matendo 4:32-37.

Wagalatia 6:2.

KISWAHILI:  KITENDAWILI – TEGA.

JAMAA WAMETANGULIZANA:– NGUZO.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia usimikwaji wa nguzo. Nguzo hizo, ni miti ile ambayo hukatwa na kutengenezwa vizuri. Zenyewe huwa zinachimbiwa kwa kufuata msitari na kushikamanishwa kwa kufungwa pamoja, zikawa kama jamaa waliotangulizana, ili ziweze kusaidiana katika kuilinda vizuri nyumba hiyo. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘jamaa wametangulizana:- nguzo.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa watu wale ambao wana uelewano wa kuilinda vizuri familia yao. Watu hao, huishi kwa ushirikiano wa kupanga mipango ya kuwawezesha kuindeleza kwa kuilinda vizuri familia yao hiyo. Upendo wao, huwapatia nguvu za kuyatekeleza majukumu yao, kwa kusaidiana pamoja katika uelewano wao.

Watu hao, huilinda familia yao, kama zile nguzo zinavyoilinda nyumba hiyo, kwa sababu nao wana ushirikiano wa kusaidiana kwa kuyatekeleza majukumu yao, kwa pamoja. Ndiyo maana watu hao huhadithiana kwamba, ‘jamaa wametangulizana:- nguzo.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuwa na uelewano wa kuishi maisha yenye upendo wa kusaidiana pamoja katika kuyatekeleza majukumu yao, ili waweze kuzilinda vizuri familia zao, maishani mwao.

Matendo 2:4.

Matendo 4:32-37.

Wagalatia 6:2.

601. KALAGU – KIZE. PINDAGA AHA NU NENE NAPINDE UKO DUTUNG’WANHE: – GWEGA LUB’A.

Imbuki ya kalagu yiniyo, yingilile kubhugiti bho lub’a. Umubhugiti munumo, abhagiti bhagigabhilaga bhuli ng’wene wasa bho gwandija halebhe ugwega hunabhatung’wanha lulu.

Ikale abhagiti bhenabho, bhegaga njubha (lubha) nulu luhelengo ahakaya iyo gwigelaga nimo, guti go winga, bho gusola wasa bhuli ng’wene, kugiki  ulu bhalatung’wanhe bhabhize bhamalaga ugugutumama unimo gunuyo. ‘hunagwene abhanhu bhenabho bhagiganilaga giki, ‘pindaga aha nu nene napinde uko dutung’wanhe:- gwega lub’a.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagatumamaga milimo yabho bho gwiyambilija. Abhanhu bhenabho, bhagatumamaga kihamo bho guinyamanija chiza imilimo yabho. Abhoyi bhali na witogwi ubho bhugabhambilija uguitumama kihamo imilimo yabho.

Abhanhu bhenabho, bhagikolaga na bhabheja bha lub’a, kunguno nabho bhagainyamanijaga chiza imilimo yabho, umukikalile kabho kenako. Uwiyambilija bhobho bhugabhalanjaga abhichabho higulya ya gwikala kihamo umuwikaji bhobho. Hunagwene, abhanhu bhenabho bhagiganilaga giki, ‘pindaga aha nu nene napinde uko dutung’wanhe:- gwega lub’a.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gubhiza na witogwi bho gwiyambilija kihamo umubhutumami bho milimo yabho, kugiki bhadule kupandika matwazo mingi, umuwikaji bhobho bhunubho.

Wafilipi 1:5-11.

Wafilipi 2:1-11.

Yohana 17:1-26.

Luka 10:1-12.

Yohana 20:21-23.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

ZUNGUKA PALE NA MIMI NIZUNGUKE KULE TUKUTANE – KUTENGENEZA WIGO.

Chanzo cha kitendawili hicho, chatokea kwenye utengenezaji wa wigo. Utengenezaji huo, huwapata nafasi mafundi kugawana sehemu za kutengeneza, kila mmoja, ili waweze kukutana wanapofunga kazi hizo.

Zamani watu walikuwa wanatengeneza wigo wanapokuwa na matukio mbalimbali, yakiwemo yale ya harusi, lengo lao ni kuwapatia watu nafasi ya kukaa. Ndiyo maana watu hao walihadithiana kwamba, ‘zunguka pale na mimi nizunguke kule tukutane:- kutengeneza wigo.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa watu wale wanaofanya kazi kwa kusaidiana vizuri, maishani mwao. Watu hao, huyatekeleza majukumu yao kwa kusaidiana pamoja. Wao wana upendo wa kuishi pamoja katika utekelezaji wa kazi zao.

Watu hao, hufanana na watengenezaji wa wigo, kwa sababu nao huzizingira vizuri kazi zao, katika maisha yao hayo. Umoja wao huo wa kusaidiana huwafundisha wenzao juu ya kuishi katika umoja wa kushirikiana katika utekelezaji wa kazi zao, maishani mwao. Ndiyo maana watu hao huhadithiana kwamba, ‘zunguka pale na mimi nizunguke kule tukutane:- kutengeneza wigo.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuwa na upendo wa kusaidiana pamoja katika kuyatekeleza majukumu yao, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

Wafilipi 1:5-11.

Wafilipi 2:1-11.

Yohana 17:1-26.

Luka 10:1-12.

Yohana 20:21-23.

600. KALAGU – KIZE. KALI NA NOMO ALIYO KAGALUMAGA BHO NKILA:– KAKOMI.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola kashinu ako kagitanagwa kakomi. Akoyi kali nago unomo, aliyo kagatumamilaga uguluma bho nkila. Huguhaya giki. kali najitumamilo jimo duhu. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘kali na nomo aliyo kagalumaga bho nkila:- Kakomi.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agadililaga nimo gumo bho gugutumama mpaga ogumala chiza, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, alemile ugudima mihayo mingi umulikanza limo, kunguno ajidebhile isolobho ja gutumama nimo gumo ukwikanza limo. Isolobho jinijo, jilikihamo na gugumala wangu unimo gokwe uyo ogwandyaga gunuyo.

Uweyi akikolaga ni mhumi iyo igalumilaga kunkila duhu, kunguno nuwei, agatumama nimo gumo mpaga ogumala chiza, umuwikaji bhokwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhalanjaga na bhiye ugwikomeja gutumama nimo gumo mpaga bhagumale chiza. Hunagwene umunhu ng’wunuyo agabhaganilaga giki, ‘kali na nomo aliyo kagalumaga bho nkila:- Kakomi.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gudima nzila imo iyagubhiza na nhungwa jawiza duhu, kugiki bhadule gwikala kihamo nu Nsumbi wigulu na si. Yigelelilwe  abhanhu bhenabho, bhadilile nzila ya gunkub’ija Yesu Kristo uyo ali Nzila ya gubhashisha Ng’wigulu.

Yohana 15:1-17.

Wafilipi 3:7-11.

Ufunuo 3:14.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

ANA MDOMO LAKINI HUNG’ATA KWA KUTUMIA MKIA: – NGE.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia mdudu anayeitwa Nge. Mdudu huyo, ana mdomo lakini hutumia kung’atia mkia tu. Ndiyo kusema kwamba, yeye anakifaa kimoja tu cha kufanyia kazi. Ndiyo maana  watu huhadithiana kwamba, ‘ana mdomo lakini hung’ata kwa kutumia mkia:- Nge.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huitekeleza kazi moja hadi kuimaliza vizuri bila kuanza nyingile, katika maisha yake. Mtu huyo, hataki kushika kazi nyingi kwa muda mmoja, kwa sababu anazielewa faida za kutekeleza kazi moja kwa muda mumoja. Faida hizo, ni pamoja na kumwezesha kuimaliza kwa haraka kazi hiyo aliyoianza.

Yeye hufanana na Nge ang’ataye kwa kutumia mkia tu, kwa sababu naye hutekeleza kazi moja hadi kuimaliza vizuri, maishani mwake. Mtu huyo, huwafundisha pia wenzake namna ya kujibidisha kufanya kazi moja tu hadi waweze kuimala kwa haraka. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘ana mdomo lakini hung’ata kwa kutumia mkia:- Nge.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kushika njia moja tu iliyo njema, ili waweze kuishi pamoja na Muumba wa Mbingu na Nchi. Yafaa watu hao, waifuatilie njia ya kumfuata Yesu Kristo, ambaye ni Njia ya kuwafikisha Mbunguni.

Yohana 15:1-17.

Wafilipi 3:7-11.

Ufunuo 3:14.

599. KALAGU – KIZE. GIMBULAGA NZWI GO HAJIGANGA NU NDINHO UGUB’INZE UGWENHE: – NYANDA UYOADINATOLA.

Imbuki ya kalagu yiniyo, yilolile nyanda uyo adinatola. Unyanda ng’wunuyo, agabhizaga na bhibhegeleja bhutale ubho bhudulile, gugumala chiza unimo go nhola yakwe.

Ubhibhegeleja bhunubho, bhuli kihamo na gudebha umo alikalile nu nke ijinaguibheja chiza ikaya yakwe. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘gimbulaga nzwi go hajiganga nu ndinho ugubhinze ugwenhe.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agibhegelejaga chiza haho atali ugwandya ugugutumama unimo gokwe. Umunhu ng’wunuyo, agitaga bhukengeji ubhogudula guidebha pye iyo idakililwe ibhize ilihoyi aha nimo gunuyo. Uweyi agabhizaga na matwajo mingi umubhutumami bhokwe, kunguno ya gwita wibhegeleja bhunubho, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, ali na wizang’holo bho bhubhalanja na abhiye ahigulya ya gudebha gwita bhukengeji bho milimo yabho, haho bhatali uguyandya uguitumama.

Uweyi agabhalanjaga abhanhu gubhitila mukikalile kakwe kenako, ako kikolile nu nyanda uyo atali ugutola. Hunagwene agabhawilaga abhanhu giki, ‘gimbulaga nzwi go hajiganga nu ndinho ugubhinze ugwenhe.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gujikuminga pye ijitumamilo ja milimo yabho, haho bhatali uguyandya uguitumama imilimo yiniyo, kugiki, bhadule gupandika matwazo mingi, umuwikaji bhobho.

 Mathayo 7:24.

Luka 6:46-49.

KISWAHILI: CHIMBUA MZIZI WA MWAMBANI NA MWIKO UUVUNJE UULETE.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia mvulana ambaye hajaoa. Mvulana huyo, hufanya maangalizi ya kutosha kumwezesha kuimaliza vizuri kazi ya arusi yake. Maandalizi hayo pia, ni ya kumwezesha kuelewa namna atavyoiendesha familia yake. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘chimbua mzizi wa mwambani na mwiko uuvunje uulete.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule anayefanya maandalizi mazuri kabla ya kuanza kufanya kazi yake. Mtu huyo, hufanya utafiti wa kumwezesha kuvielewa vifaa vyote vinavyotakiwa kuwepo kwenye kazi yake hiyo. Yeye hupata mafanikio mengi katika kazi zake, kwa sababu ya kufanya maandalizi hayo, katika maisha yake.

Mtu huyo, ana ukarimu wa kuwafundisha pia wenzake juu ya kuelewa namna ya kufanya utafiti unaotakiwa kabla ya kuanza kuzifanya kazi zao. Yeye huwafundisha watu kupitia mfano wa maisha yake, ambayo hufanana na ya mvulana yule ambaye hajaoa. Ndio maana watu huhadithiana kwamba, ‘chimbua mzizi wa mwambani na mwiko uuvunje uulete.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kufanya maandalizi ya kuvikusanya vifaa vyote vinavyotakiwa kwenye kazi wanayotaka kuitekeleza, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

Mathayo 7:24.

Luka 6:46-49.

596. KALAGU – KIZE. NG’HONA YATELELA HATATI YA B’ANA B’INGI:– LING’WANDU.

Imbuki ya kalagu yiniyo, yilolile ling’wandu. Ung’wandu gunuyo, guli nti ntale gete uyo gugikalaga na b’ana b’ingi. Ab’ana bhenabho pye b’agikalaga b’adamilile halininabho. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ng’hona yatelela hatati ya b’ana b’ingi:- Ling’wandu.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agalabhilaga kaya yakwe chiza, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agigakalaga ali na bhutogwa bhutale ukubhiye, ubho bhugang’wambilijaga ugubhalanga abhanhu bhake nzila ja gutumama milimo na gwikala chiza na bhichabho.

Uweyi agikalaga abhadimilile abhana bhakwe guti numo gubhadimilile Ung’wangu ab’ana bhago. Akikalile kakwe kenako, kakabhalanjaga abhiye inzila ja gujilabhilila chiza ikaya jabho. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘ng’hona yatelela hatati ya b’ana b’ingi:- Ling’wandu.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gudebha gujilabhila chiza ikaya jabho, umukikalile kabho, kugiki bhadule gwikala bhitogilwe chiza na bhichabho, umuwikaji bhobho.

Kumbukumbu la Torati 5:32.

Ezra 8:29.

Matendo 20:28.

Waefeso 5:29.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

NG’HONA AMETAGIA KWENYE BUIBUI WA WATOTO WENGI:- MBUYU.

  Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia Mbuyu. Mbuyu huo, ni mti mkubwa kabisa, ambao huwa na matunda mengi. Matunda hayo, huwa yamejining’iniza kwenye mti. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘ng’hona ametagia kwenye buibui wa watoto wengi:- Mbuyu.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huilinda kwa kuitunza vizuri familia yake, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa ana upendo mkubwa kwa watu wake, ambao humsaidia katika kuwafundisha namna ya kuyatekeleza majukumu yao, na kuishi na wenzao vizuri.

Yeye huwa ameshikamana na watoto wake, kama vile Mbuyu unavyoshikamana na matunda yake hayo. Maisha yake, huwafundisha watu njia za kuzilinda kwa kuzitunza vizuri familia zao. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘ng’hona ametagia kwenye buibui wa watoto wengi:- Mbuyu.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuelewa namna ya kuzilea kwa kuzitunza vizuri familia zao, katika maisha yao, ili waweze kuishi kwa upendo na wenzao, maishani mwao.

Kumbukumbu la Torati 5:32.

Ezra 8:29.

Matendo 20:28.

Waefeso 5:29.