Tanzania

1000. KALAGU – KIZE. AHO NALIHAMBILA UNTI NU NSAJI ONE ONILINDILAGA – NG’WENGEJI.

Ikalagu yiniyo, ihoyelile ng’wengeji go ng’wa munhu uyo gugalenganijiyagwa na nsaji. Ung’wengeji gunuyo, gugang’wigemejaga ung’winikili ogo umo alitila, kunguno guli mbeho iyo igabhejiagwa na mili gokwe, umunhu ng’wunuyo. Ugoyi gub’izile guti nsaji o ng’winikili mili, kunguno gudadulile ugwiganika bho bhugagaja. Hunagwene ung’winikili ogo agayombaga giki, “aho nalihambila unti nu nsaji one onilindilaga – ng’wengeji.”

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agatumamaga milimo yakwe bho gwigemeja bhanhu bhangi, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, adiganikaga bho gutumila bhugagaja umubhutumami bhokwe, nu mukikalile kakwe, kunguno ya gutumama milimo yakwe bho gung’wigemeja munhu ungi na gwikala bho gung’wigemeja ungi chiniko. Uweyi agadumaga uguyibheja chiza ikaya yakwe kunguno ya gwigemeja bhanhu bhangi bho nduhu ugwiganika nyagagaja, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu ng’wengeji uyo gugigemeja umo alitila ung’winikili ogo, kunguno nu weyi agigemeja bhanhu bhangi bho nduhu ugwiganika nyagagaja, umubhutumami nu mukikalile kakwe kenako. Hunagwene uyo agang’wigemejaga agayombaga giki, “aho nalihambila unti nu nsaji one onilindilaga – ng’wengeleji.”

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gutumama milimo yabho bho gwiganika na bhugagaja bhobho, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.

1Wakorintho 15:39-44.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

PALE NINAPOPANDIA MTI NA MWEHU WANGU AMENISUBIRI – KIVULI.

Kitendawili hicho, huongelea juu ya kivuli cha mtu kinachofananishwa na mwehu. Kivuli hicho, humuiga anachofanya mwenye nacho, kwa sababu ni kivuli cha mwili wake, mtu huyo. Chenyewe hulinganishwa na mwehu kwa sababu ya kutokuweza kufikiri kibunifu. Ndiyo maana mwenye kivuli hicho husema, “pale ninapopandia mti na mwehu wangu amenisubiri – Kivuli.”

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hufanya kazi zake kwa kuwaiga wengine bila kutumia ubunifu wake, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa hafikiri kibunifu katika maisha yake na utendaji wake, kwa sababu ya kuwaiga watu wengine bila kuutumia ubunifu wake. Yeye hushindwa kuiendeleza vizuri familia yake, kwa sababu ya kuwaiga wengine hao katika kazi zake, na maisha yake, bila kufikiri kibunifu, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na kivuli kinachomuiga mwenye nacho, kwa sababu naye hufanya kazi zake kwa kuwaiga wengine bila kufikiri kwa kutumia ubunifu wake, katika maisha yake. Ndiyo maana yule anayemuiga husema kwamba, “pale ninapopandia mti na mwehu wangu amenisubiri – Kivuli.”

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kufanya kazi zao kwa kufikiri kibunifu, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

1Wakorintho 15:39-44.

 

999. UNYAGA GONONDEJA UMUNHU KUNUMA.

Ulusumo lunulo, luhoyelile nyaga uyo guganondeja munhu. Unyaga gunuyo, gugahuyembaga guja bhuli kwene uko gudeb’eleja, kunguyo gudi na lwande lumo. Aliyo ugoyi guganondeja munhu nhebhe, mpaga abhanhu bhuyukumya. Hunagwene abhanhu bhenabho bhagayomba giki, “unyaga gonondeja umunhu kunuma.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo ohubhaga mhayo upela aliyo wigela uyo omonaga. Umunhu ng’wunuyo, agakubhijiwa mpaga ugading’wa kunguno ya gutongelwa nu munhu ng’wunuyo uyo umona aha alihuba henaho. Uweyi agading’wa na gulipishiwa majikolo ayo galenganilile nu bhuhub’i bhokwe bhunubho, kunguno ya gwita yabhabhi yiniyo, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu munhu uyo guganondeja unyama ukunuma, kunguno nuweyi aho ohub’a upela, agalondejiwa na bhanhu mpaga ugading’wa na gulipishiwa majikolo mingi, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “unyaga gonondeja umunhu kunuma.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya kuleka gwita mihayo ya bhubhi, umukikalile kabho, kugiki bhadule kujilanhana chiza isabho jabho, na gwikala bho mholele na bhichabho, umuwikaji bhobho.

Kutoka 2:11-15.

KISWAHILI: UPEPO UNAMFUATA MTU NYUMA.

Methali hiyo, huongelea juu ya upepo uliomfuata mtu nyuma. Upepo huo, huvuma kwenda kokote utakakoelekea kwa sababu hauna upande mmoja. Lakini upepo huo ulimfuata mtu fulani mpaga watu wakashangaa. Ndiyo maana walisema kwamba, “upepo unamfuata mtu nyuma.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule aliyetenda kosa akakimbia wakati yupo aliyemuona. Mtu huyo, alifuatwa mpaga akakamatwa kwa kufuata maelekezo ya mtu yule aliyemuona alipokuwa akitenda kosa hilo. Yeye alikamatwa na kupewa adhabu ya kulipa mali nyingi, zilizolingana na kosa hilo, kwa sababu ya kutenda uovu huo, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyefuatwa na upepo kwa nyuma, kwa sababu naye alifuatwa na kukamatwa kule alikokimbilia baada ya kutenda kosa, katika maisha yake. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “upepo unamfuata mtu nyuma.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuacha kutenda uovu, katika maisha yao, ili waweze kuzitunza vizuri mali zao, na kuishi kwa amani na watu wao, maishani mwao.

Kutoka 2:11-15.

  

998. OB’ILE NANGI.

Akahayile kenako, kamhoyelile Nangi. UNangi ng’wunuyo ali munhu uyo agatumilaga bhuduja na b’umani bhokwe bho gubhalanga bhung’hana abhanhu bhakwe, kugiki bhadule gung’welelwa chiza. Uweyi alinangiji owiza kunguno agabhutumilaga ubhumani bhokwe bho bhubhalangila chiza abhanhu mpaga bhabhumana ubhunhana. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ob’ile Nangi.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agayilelaga chiza ikaya yakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, ajimanile inhungwa ijawiza ijo abhalelelaga abhanhu bhakwe, kunguno ya bhumani bhutale ubho gulela bhanhu ubho alinabho bhunubho. Uweyi agabhambilija bhanhu bhingi ugwikala na nhungwa jinijo ijawiza, kunguno ya guwikalana chiza ubhunhana ubho agabhulangaga bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu nangi uyo obhalangaga chiza abhanhu bhakwe, kunguno nuweyi agabhalangaga nhungwa jawiza abhanhu bhakwe bho gujikalana chiza, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhang’wilaga giki, “ob’ile Nangi.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gub’iza ni lange lya nhungwa jawiza ukubhanhu bhabho, bho gujikalana chiza umukikalile kabho, kugiki bhadule kujilela chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Yohana 3:1-21.

Yohana 3:31-36.

Mathayo 18:6.

Mathayo 5:17-20.

KISWAHILI: AMEKUWA MWALIMU.

Msemo huo, humwongelea Mwalimu. Mwalimu huyo ni mtu yule ambaye huutumia uwezo na uelewa wake kwa kuwafundisha watu wake ili waweze kumwelewa vizuri. Yeye ni mwelekezaji mzuri wa watu kwa sababu ya kuutumia ufahamu wake wote kwa kuwaelewesha vizuri watu hao mpaga wanauelewa ukweli huo anaoufundisha. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “amekuwa mwalimu.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huilea vizuri familia yake, katika maisha yake. Mtu huyo, anayaelewa maadili mema ambayo huwalelea watu wake, kwa sababu ya ufahamu wake huo mkubwa wa kulea watu. Yeye huwasaidia watu wengi katika kuyaishi maadili hayo mema kwa kuuishi ukweli wa yale anayoyafundisha, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule mwalimu aliyewafundisha vizuri watu wake, kwa sababu naye huwafundisha watu maadili mema kwa kuyaishi vizuri yeye mwenyewe, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “amekuwa mwalimu.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na maadili ya kuwalea vizuri watu wao, kwa kuyaishi vizuri maadili hayo, katika maisha yao, ili waweze kuzilea vizuri familia zao, maishani mwao.

Yohana 3:1-21.

Yohana 3:31-36.

Mathayo 18:6.

Mathayo 5:17-20.

997. KALAGU – KIZE. NINA NG’WEJI MUGATI YA JISEME – MAB’ELE.

Ikalagu yiniyo ihoyelile mab’ele. Amab’ele geneyo gali gape, nulu igab’iza giti gagigengelekaga duhu, umugati ya jiseme. Agoyi gali gape guti ng’weji uyo gugejaga ibhujiku. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, “nina ng’weji mugati ya jiseme – Mab’ele.”

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo alina ng’holo yape, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, alina ng’holo yape guti mab’ele kunguno nayo ili mugati ya mili go ng’wa munhu ng’wunuyo. Uweyi agamanyikaga kulwa kayombele kakwe na mito gakwe ayo galigawiza genayo, nulu ib’ize giti, ing’holo yakwe igelaga duhu, umuwikaji bhokwe.

Ing’holo ya ng’wa munhu ng’wunuyo, igikolaga na mab’ele ayo gali mujiseme, kunguno nayo iliyape iyo igikalaga mugati ya mili go ng’wa munhu uyo agiyolechaga bho gwikala chiza na bhanhu bhakwe. Uweyi agabhalangaga abhanhu bhake higulya ya kubhiza na ng’holo jape kugiki bhadule gwikala chiza na bhanhu bhabho, bho kikalile kakwe kenako. Hunagwene agabhawilaga abhanhu bhakwe bhenabho giki, “nina ng’weji mugati ya jiseme – Mab’ele.”

Ikalagu yiniyo yalanga bhanhu higulya ya gubhiza na ng’holo yape bho gwiyambilija gugamama wangu amakoye gabho na gutumama milimo yabho chiza, kugiki bhadule gwikala chiza na gupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.

Mathayo 25:34-35.

Wagalatia 6:10.

Yakobo 5:19-20.

 

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

NINA MWEZI NDANI YA BAKULI – MAZIWA.

Kitendawili hicho, huongelea juu ya maziwa. Maziwa hayo ni meupe hata kama yakiwa gizani huonekana wazi ndani ya chombo yalimotiwa. Yenyewe ni meupe kama mwezi uangazao usiku. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, “nina mwezi ndani ya bakuli – maziwa.”

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ana moyo mweupe kama mazima, katika maisha yake. Mtu huyo, ana moyo mweupe ndani ya mwili wake, kama maziwa yaliyotiwa ndani ya bakuli, ambao huonekana kwa sababu ya wenyewe kumwezesha mtu huyo kutenda mema kwa wenzake. Yeye hujulikana kwa njia kutenda matendo yake mema yaangazao gizani, kwa sababu huwa yanatoka kwenye moyo wake huo mweupe, maishani mwake.

Moyo wa mtu huyo, hufanana na yale maziwa yaliyomo kwenye bakuli, kwa sababu nao ni mweupe uliyomo ndani ya mwili wa mtu ambao hujionesha kwenye maisha mema ya mtu huyo aishiye vizuri na wenzake. Yeye huwafundisha watu wake juu ya kuwa na moyo huo mweupe, ili waweze kuishi na watu vizuri, kwa njia ya maisha yake. Ndiyo maana huwaambia watu wake hao kwamba, “nina mwezi ndani ya bakuli – maziwa.”

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuwa na moyo mweupe kwa kusaidiana katika kuyatatua matatio yao, na kufanya kazi zao vizuri, ili waweze kuishi vizuri na kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

Mathayo 25:34-35.

Wagalatia 6:10.

Yakobo 5:19-20.

 

 

 

996. IGUSHAGE NA MUNHU O JIKOLO, UDIZIGUSIJA JIKOLO.

Ulusumo lunulo, luhoyelile higulya ya wigusija bho jikolo na wigusha na munhu ijikolo. Umunhu uyo agigushaga na munhu o jikolo agapandikaga bhuyeji uweyi kihamo nuyo alinajikolo ng’wunuyo, bho gongeja masala gagusab’ila.

Aliyo lulu, umunhu uyo agigusijaga jikolo agajib’ipyaga na gujimala bho gujitumamila sagala, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agapandikaga makoye ga guhab’ika kunguno ya kujigusija sagala ijikolo jakwe jinijo. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “igushage na munhu o jikolo, udizigusija jikolo.”

Ulusumo lunulo, lugayombagwa kuli munhu uyo agajikenagulaga bho gujitumila sagala ijikolo jakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agajib’ipyaga ijikolo jakwe bho gujigusija sakala na gujigulila maginhu ayo gadina solobho yoseyose, kunguno ya gugayiwa masala na witegeleja bho katumamilile ka sabho jakwe jinijo. Uweyi agajimalaga gujib’ipya na gujikenagula sagala isabho jakwe jinijo kunguno ya gujigusija sagara chiniko, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agajimala gujigusija sagala ijikolo jakwe, kunguno nu weyi agajimalaga isabho jakwe bho gujigusija sagala umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “igushage na munhu o jikolo, udizigusija jikolo.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na masala ga gujilang’hanila chiza isabho jabho bho gujitumamila na witegeleja bhutale, kugiki jidule gubhambilija chiza, umuwikaji bhobho.

Mathayo 19:-23-24.

Luka 15:11-13.

KISWAHILI: CHEZA NA MTU MWENYE MALI, USICHEZEE MALI.

Methali hiyo, huongelea juu ya uchezeaji wa mali na kucheza na mtu mwenye mali. Mtu yule ambaye hucheza na mtu mwenye mali hupata furaha ya kujifunza namna ya upataji wa mali wakiwa pamoja na mwenye mali hizo.

Lakini mtu achezeae mali huziharibu na kuzimaliza kwa kuzitumia hovyo katika maisha yake. Mtu huyo, hukumbwa na tatizo la umaskini kwa sababu ya kuzichezea hovyo mali zake hizo. Ndiyo maana watu humuonya kwa kumwambia kwamba, “cheza na mtu mwenye mali, usichezee mali.”

Methali hiyo, hutumiwa kwa mtu yule ambaye huiharibu mali yake kwa kuitumia hovyo, katika maisha yake. Mtu huyo, huviharibu vitu vyake hivyo kwa kuzichezea hovyo kwa sababu ya kukosa akili ya umakini katika matumizi ya mali zake hizo. Yeye huzimaliza mali zake hizo, na kukumbwa na tatizo la umaskini kwa sababu ya kuzichezea hovyo mali zake hizo, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyevimaliza vitu vyake kwa kuvichezea hovyo, kwa sababu naye huzimaliza mali zake kwa kuzichezea hovyo, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “cheza na mtu mwenye mali, usichezee mali.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na akili ya kuwawezesha kuzitunza mali zao kwa kuzitumia wakiwa na umakini mkubwa, ili ziweze kuwasaidia vizuri, maishani mwao.

Mathayo 19:-23-24.

Luka 15:11-13.