Uncategorized

588. UGUJIBHONA IJIJIGANHUULUJA JIMINOGENI.

Imbuki ya kahayile kenako, yingilile kumiito ga ng’wa Jiminogeni. UJiminogeni ng’wunuyo, oli munhu o miito mab’i, kunguno ya  bhushiya bhokwe. Aho adinading’wa oyombaga giki, ‘duguminogaga ndafu’ (ginhu) jinogoleku.

Aliyo lulu, oho oding’wa umunhu ng’wunuyo, agatulwa noyi na guliwa b’ushiya. Hunagwene abhanbhu bhagayombaga mpaga lelo ukubhanhu abho bhali na nhungwa ja bhubhiya, giki ‘ugujib’ona ijijiganhuuluja Jiminogeni.’

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agitaga mihayo ya bhubhi, guti ya bhushiya yiniyo, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, alemile ugubhigwa abhanhu abho bhagang’wilaga giki, ajileke inhungwa jinijo, ija gubhitila mihayo ya bhubhi abhiye.

Uweyi agikolaga nu jiminogeni, kunguno nuweyi agiitaga imahayo yiniyo iyabhubhi. Abhanhu abho bhajidebhile inhungwa jakwe jinijo, bhagang’wilaga giki, ‘ugujib’ona ijijiganhuuluja Jiminogeni.’

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya kuleka miito ga bhubhi, guti ga bhushiya na gangi, ayo giikolile na geneyo, kugiki bhadule gwikala bho mholele na bhichabho, umuwikaji bhobho.

Mathayo 5:27-28.

1Wakorintho 6:18-20.

Marko 7:20-23.

2Petro 2:4.

Ufunuo 2:21-22.

KISWAHILI: UTAKIONA KILICHOMFANYA JIMINOGENI ALIE.

Chanzo cha msemo huo, chatokea kwenye matendo ya mtu aliyeitwa Jiminogeni. Jiminogeni huyo, alikuwa mtu mwenye matendo maovu yakiwemo yale ya uzinzi. Alipokuwa bado hajakamatwa alikuwa akisema, ‘tunatafuta dafu, (kitu) laini.’

Lakini Jiminogeni huyo, alipokamatwa alipigwa sana, na kutozwa faini ya uzinzi. Ndiyo maana watu husema kwa watu wenye tabia kama hiyo hata leo, kwamba, ‘utakiona kilichomfanya jiminogeni alie.’

 Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hutenda maovu kama yale ya uzinzi, katika maisha yake. Mtu huyo, hataki kuonywa na wenzake juu ya kuiacha tabia yake hiyo mbaya.

Yeye hufanana na Jiminogeni, kwa sababu naye hutenda maovu kama hayo katika maisha yake. Watu wanaoifahamu tabia yake hiyo ya kutenda maovu, humwambia kwamba, ‘utakiona kilichomfanya jiminogeni alie.’

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuacha matendo maovu yakiwemo yale ya uzinzi, na mengine yanayofanana na hayo, katika maisha yao, ili waweze kuishi kwa amani na wenzao, maishani mwao.

Mathayo 5:27-28.

1Wakorintho 6:18-20.

Marko 7:20-23.

2Petro 2:4.

Ufunuo 2:21-22.

nshiya

543. SUHA YA BHUKI IDAMALAGA BHUNONU.

Imbuki ya kahayile kenako, yililola bhuki. Ubhuki bhunubho, bhuli bhunonu noyi, nulu bhugatulwa musuha, isuha yiniyo igunona nayo, kunguno ubhuki bhugamililaga umugati yayo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘suha ya bhuki idamalaga bhunonu.’

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo alina nhungwa ja wiza, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agayombaga mihayo ya wiza, kunguno yigenhega mholele ya gwitogwa na bhiye, umumahoya gakwe.

Imihayo yakwe yiniyo, igabhizaga minonu guti bhuki, kunguno idasukaga ukubhadegeleki bhayo. Abhanhu bhagikalaga na nhumbi ya gundegelega umunhu ng’wunuyo, kugiki bhadule guyimana iyo aliiyombaga. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, ‘suha ya bhuki idamalaga bhunonu.’

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na nhungwa ja wiza, umukikalile kabho, kugiki bhadule gwikala bho mholele na bhichabho, umuwikaji bhobho.

1Wakorintho 16:13-14.

Zaburi 119:89-91.

KISWAHILI: KIBUYU CHA ASALI HAKIISHIWI UTAMU.

Chanzo cha msemo huo, chaangalia uwekaji wa asali kwenye kibuyu. Asali ni tamu sana, hata ukiiweka kwenye kibuyu, utamu wake utabakia humo kwa sababu huwa inang’ang’ania ndani yake. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘kibuyu cha asali hakiishiwi utamu.’

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye, ni mwenye tabia njema, katika maisha yake. Mtu huyo, huongea maneno mazuri yenye amani na upendo kwa wenzake, katika maongezi yake.

Maneno hayo, huwa matamu kama asali, kwa sababu huwa hayaishiwi utamu wake kwa wasikilizaji wake. Watu huwa na hamu ya kuendelea kumsikiliza mtu huyo, ili waweze kuyaelewa yale anayoyaongea. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, ‘kibuyu cha asali hakiishiwi utamu.’

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na tabia njema katika namna yao ya kuishi kwao, ili waweze kuishi kwa amani na wenzao, maishani mwao.

1Wakorintho 16:13-14.

Zaburi 119:89-91.

honey-bhuki

530. KALAGU – KIZE. NINA NG’WANONE UMO IJILIWA JAKWE BHULOLO ALIYO AGAYOMBAGA PYE INDIMI:- LYANDIKILO.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola lyandikilo. Ilyandikilo linilo, ligandikaga pye indimi. Ilyoyi lidakomanije lulimi lose lose. Ulo utogwa munhu oseose gulutumila  ugwandika, ilyoyi ligwandika duhu, bho gutumila bholele bholyo ubho bhulolo. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘nina ng’wanone umo ijiliwa jakwe bhulolo aliyo agayombaga pye indimi:- lyandikilo.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo alina bhutogwa bho gwikala na bhanhu bha ndimi ningi. Umunhu ung’wunuyo, agabhambilijaga pye abhanhu bho nduhu ugubhakomanya.

Uweyi agikolaga ni lwandikilo ilo ligayombaga pye ndimi, kunguno nanghwe agikalaga na bhanhu bha ndimi ningi bho gubhambilija chiza, umuwikaji bhokwe. Uweyi adebhile ugubhalanja abhiye inzila ja gubhiza na witogwi bho gwiyambilija  kihamo, umuwikaji bhobho. Hunagwene agabhaganilaga abhanhu giki, ‘nina ng’wanone umo ijiliwa jakwe bhulolo aliyo agayombaga pye indimi:- lyandikilo.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gubhiza na witogwi bho gwikala na bhichabho, kugiki bhadule gwiyambilija chiza, umuwikaji bhobho.

Yohana 15:9-14.

Waroma 15:1-2.

Matendo ya mitume 4:32.

KISWAHILI: KITENDAWILI   –   TEGA.

NINA MWANANGU MMOJA CHAKULA CHAKE NI TOPE LAKINI HUONGEA LUGHA ZOTE:- KALAMU.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia kalamu. Kalamu hiyo, huandika lugha zote. Yenyewe haibagui lugha yoyote, kwa kuishindwa kuiandika. Chochote ambacho mwandishi anapenda kuandika, yenyewe huandika tu, kwa kutumia mchoro wake huo wa tope. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘nina mwanangu mmoja chakula chake ni tope lakini huongea lugha zote:- Kalamu.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye anaupendo wa kuishi na watu wa kabila nyingi. Mtu huyo, huweza kuwasaidia watu wake wote bila kuwabagua.

Yeye hufanana na Kalamu ambayo huongea lugha zote, kwa sababu naye huishi vizuri na watu wa makabila mengi, maishani mwake. Yeye anafahamu hata kuwafundisha wenzake namna ya kuwa kwa upendo huo, wa kusaidiana pamoja katika maisha yao. Ndiyo maana huwahadithia watu kwamba, ‘nina mwanangu mmoja chakula chake ni tope lakini huongea lugha zote:- Kalamu.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuwa na upendo wa kuishi kwa umoja na wenzao, ili waweze kusaidiana vizuri, katika maisha yao.

Yohana 15:9-14.

Waroma 15:1-2.

Matendo ya mitume 4:32.

pencil

pen

477, KALAGU – KIZE ULU UBHUCHA ABHANA BHAKWE ADADULILE GUBHICHA:- LINDEGE

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola lindege, ilo ligabhuchaga abhana bhalyo pye amakanza. Ilindege linilo, ulu lyuhegela bhana lidadulile ugubhicha, mpaga munhu wize abhinje, ulu aligakobhola amandege genayo ahitina. Hunagwene abhanhu bhagayomgaga giki, ‘ulu ubhucha abhana bhakwe adadulile gubhicha:= lindege.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhalabhilaga chiza abhana bhakwe. Umunhu ng’wunuyo, adabhalekanijaga abhana bhakwe bhenabho, kunguno agikomejaga ugubhatongela mpaga bhakula nilange lya wiza, guti numo ligabhabhukijaga abhana bhalyo, ilindege linilo.

Umungu ng’wunuyo, agabhalangaga nabhiye ahigulya ya gubhalabhila chiza abhana bhabho, mpaka bhashikana ugutumama imilimo yabho bhoyi bhinikili. Hunagwne abhanhu bhagayombaga giki, ‘ulu ubhucha abhana bhakwe adadulile gubhicha:= lindege.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya kubhalabhila chiza abhana bhabho, kugiki bhadule gubhiza nilange lya wiza, umuwikaji bhobho. Abhabyaji yigelelilwe, bhoye ugubhalekanija abhana bhabho.

Yohana 6:68.

Zaburi 36:8.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA

AKIBEBA WATOTO WAKE HAWEZI KUWASHUSHA: – MHINDI

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia mhindi, ambao hubeba watoto wake, kwa muda wote bila kuwashusha. Mhindi huo, ukibeba watoto wake, huwa hauna uwezo wa kuwashusha, mpaka hufikia muda ule ambayo mtu huenda kuvuna mahindi, ndipo anawatoa watoto wake hao. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘akibeba watoto wake hawezi kuwashusha: – mhindi.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwalinda na kuwatunza watoto wake, kwa kuwalea vizuri. Mtu huyo, hawatelekezi watoto wake hao, kwa sababu kujibidisha katika kuwaelekeza mpaka waweze kukua katika malezi mema. Yeye huwa pamoja na watoto wake hao, kama vile mhindi unavyobeba watoto wake.

Mtu huyo, huwafundisha pia wenzake namna ya kuwalea vizuri watoto wao, mpaka wanafikia hatua ya kujitegemea wao wenyewe, kwa kufanya kazi zao. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘akibeba watoto wake hawezi kuwashusha: – mhindi.’

Kitendawili hicho, chafundisha watu juu ya kuwalea watoto wao vyema, ili waweze kukua wakiwa na malezi yawezayo kuwasaidia katika kuishi vyema na wenzao, maishani mwao.

Yohane 6:68.

Zaburi 36:8.

mandege

woman2

466. NDILO IGIKUBHAGA MINZI

Imbuki ya kahayile kenako, yilolile ndilo iyo igikalaga muminzi. Indilo yiniyo, igabhizaga guti ilikubha, umuzingi genayo, kunguno yigigushaga moyi na bhuyegi.

Aliyo lulu, ulu gukama aminzi genayo, igazongaga noyi, kunguno ya guduma uguweshema, mpaga nose nulu gushigila gucha, ulu gadigelaga minzi. Hunagwene abhanhu bagayomgaga giki, ‘ndilo igikubhaga mingi.’

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu, uyo alinsabhi. Umunhu ng’wunuyo adayungayungaga ukubhanhu, kunguno ya jikolo jakwe jinijo. Aliyo lulu, ulu jushila ijikolo jinijo, agabhizaga na soni, nulu guja ng’wa ng’wiye agadumaga.

Umunhu ng’wunuyo, agalenganijiyagwa na ndilo, iyo igikubhaga minzi, kunguno nang’hwe agikalaga hakaya yakwe, ayegile na sabho yakwe, ahajitali ughushila. Hunagwene abhanhu, bhagayombaga giki, ‘ndilo igikubhaga mingi.’

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya kuleka gubhadosa abhahabhi, ahikanza lya bhupandiki bhobho. Igelelilwe bhikale na bhanhu bhose, bho nduhu ugubhadalaha, kunguno ya bhuhabhi bhobho.

Yohane 15:5.

KISWAHILI: SAMAKI HUOGELEA MAJINI

Chanzo cha msemo huo, chaangalia samaki anavyohuishi majini. Samaki huyo, huwa anaogelea kwenye maji hayo, kwa sababu ya yeye kujisikia kuwa na furaha ndani ya wingi wa maji hayo.

Lakini basi, maji hayo yakikauka, yeye huhuzunika sana, kwa sababu ya kushindwa kupumua. Hali hiyo, yaweza hata kupelekea kifo chake, endapo maji yatakawiya kuja. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘samaki huogelea majini.’

Msemo huyo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni tajiri. Mtu huyo huwa hatembeyi sana kwa wenzake, kwa sababu ya mali zake hizo. Lakini basi, mali hizo zikiisha hujisikia aibu, hata kwenda kwa wenzake.

Mtu huyo hulinganishwa na samaki aogeleaye majini, kwa sababu naye huishi nyumbani kwake, akizifurahia mali zake hizo, wakati bado hazijamwishia. Ndiyo maana watu humwambia mtu huyo kwamba, ‘samaki huogelea majini.’

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuacha kuwadharau maskini, wakati wao wana mali. Yafaa waishi na watu wote vizuri, bila ubaguzi wa kuangalia mali.

Yohane 15:5.

channel-catfish

trout ndilo

428. INZAGAMBA ULU YUPYENWA IGAZONGAGA

Imbuki ya lusumo lunulo yingilile kubhuzongu bho nzagamba iyo yapyenagwa. Inzagamba, igabhizaga nhyangamumku ulu itemile ung’widale.

Aliyo lulu, ulu yupyenwa niyagamba lingi, igazongaga noyi. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘inzagamba ulu yupyenwa igazongaga.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo olintongeji o bhanhu, aho atali ugupejiwa. Umunhu ng’wunuyo agakindwa na ng’wiye abho wiza ubhuchaji, ukija uguchagulwa. Agingila ungi umunimo gokwe gunuyo.

Kuyiniyo lulu, uweyi nanghwe agazongaga guti ni nzagamba iyo yapyenwa yiniyo. Agamalaga ulubhango umuwikaji bhokwe, kunguno hamo obhitilaga yabhubhi abhanhu abho obhatongelaga. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘‘inzagamba ulu yupyenwa igazongaga.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gubhitila yawiza abhanhu abho bhalibhatongela, kugiki nulu bhaginga umubhotongeji, bhadule gwikala bho bhuyeji na bhanhu abho bhabhatongelaga.

Luka 15:13-16.

Daniel 4:30-33.

KISWAHILI: FAHARI AKISHINDWA NA FAHARI NG’WINGINE HUSONONEKA

Chanzo cha methali hiyo chatokea kwenye kusononeka kwa fahari aliyeshindwa na fahari mwenzake kwenye kundi. Lakini basi, akizidiwa na fahari mwenzake, husononeka sana. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘fahari akishindwa na fahari mwingine husononeka.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye alikuwa kiongozi kablya hajafukuzwa. Mtu huyo alishindwa na mwenzake kwenye uchaguzi akaingia mwingine kwenye nafari yake.

Kwa hiyo basi, yeye naye husononeka kama yule fahari aliyeshindwa. Fahari huyo hukosa Baraka au furaha maishani mwake, kwa sababu pengine aliwatendea mabaya wenzake alipokuwa kiongozi. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘fahari akishindwa na fahari mwingine husononeka.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuwatendea mema watu wanaowaongoza, ili wakiacha kazi hiyo ya uonngozi, waweze kuishi kwa furaha na watu waliowaongaza.

Luka 15:13-16.

Daniel 4:30-33.

bull

cattle1

400. JILAMBA LUME

Imbuki ya lusumo lunulo yingilile kubhulambi bho lume. Ubhulambi bho lume bhunubho, bhuli bhojisumba ijo jigab’itaga  sagara na bho duhu ugudililia, nulu mulume jigab’ululaga duhu. Hunagwene abhanhu bhagajitanaga ijisumva jinijo giki, ‘jilamba lume.’

Ulusumo lunulo lugalnganijiyagwa kuli munhu uyo alingwiliji o bhakima. Ungwiliji ng’wunuyo, agamishaga dilu ogitegela bhanhu abho alihaya gub’agwilila. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, ‘jilamba lume.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya kuleka nhungwa ja b’ugwiliji bho bhanhu, kugiki bhadule gwikala bho mholele na bhichabho, umuwikaji bhobho.

Marko 7: 21-23.

KISWAHILI: MLAMBA UMANDE

Chanzo cha methali hiyo chatokea kwenye ulambaji wa umande. Ulambaji huo wa umande, ni wa kiumbe kile ambacho hupita hovyo bila kujali uchafu kiupatao. Hata kwenye umande chenyewe hupita tu. Ndiyo maana watu hukiita, ‘mlamba umande.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni mbakaji wa wanawake. Mbakaji huyo, huamuka mapema asubuhi ili aweze kuwanyemelea watu anaotaka kuwabaka. Ndiyo maana watu humwita mtu huyo kwamba ni ‘mlamba umande.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuacha tabia za ubakaji katika maisha yao, ili waweze kuishi kwa amani na wenzao.

Marko 7: 21-23.

dew-on-grass

pearl-millet-