Uncategorized

1081. MAGULU GANUNHA MONGO.

Imbuki ya kahayile kenako, ihoyelile higulya ya ng’wa munhu uyo wikalaga mumongo bhuli makanza, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, oli na mabhonde mingi ayo oliolima maguha, madoke, minyemba, machungwa na gangi mingi. Uweyi wikalaga usingijaga umumabhonde gakwe genayo ayo gali mumongo kunguno ya gugalingulila na gutumama milimo moyi. Hunagwene abhanhu bhang’witanaga giki, “magulu ganunha mongo.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agadililaga milimo yakwe bho guyitumama chiza mpaga yang’wenhela solobho nhale, umuwikaji bhokwe bhunubho. Umunhu ng’wunuyo, agamishaga diyu ogayitumama imilimo yakwe chiza bhuli lushigu, kunguno ya bhukamu bho gutumama milimo yakwe yiniyo, umuwikaji bhokwe. Uweyi agapandikaga solobho nhale noyi umumilimo yakwe yiniyo, kunguno ya bhudiliji bhokwe bhunubho, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo odililaga mabhonde gakwe bho gwikala agugalimilaga umumongo chiniko, kunguno nuweyi agadililaga milimo yakwe bho gutumama milimo chiza mpaga opandika solobho ya gubhiza na sabho ninghi umubhutumami bhokwe. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, “magulu ganunha mongo.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya guyidilila milimo yabho bho guyitumama mpaga bhayimala chiza, kugiki bhadule gupandika solobho ya kubhiza na jikolo ja gubhambilija chiza umuwikaji bhobho.

Mithali 24:27.

Mithali 31:13-18.

Luka 14:29 – 30.

KISWAHILI: MIGUU IMENUKA MTO.

Chanzo cha msemo huo, huongelea juu ya mtu aliyekuwa akiishi kwenye mto kila wakati katika maisha yake. Mtu huyo, alikuwa na bustani nyingi za miwa, ndizi, maembe, machungwa na matunda mengine mengi. Yeye alikuwa akiyatembelea mashamba yake hayo ya bustani yaliyokuwa mtoni kwa ajili ya kuyakagua na kuyatunza vizuri, maishani mwake. Ndiyo maana watu walimuita jila la “miguu imenuka mto.”      

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huzijali kazi zake kwa kuzitunza vizuri mpaka zinamletea faida kubwa maishani mwake. Mtu huyo, huamuka asubuhi na kwenda kufanya kazi vizuri kila siku kwa sababu ya bidii yake hiyo ya kutekeleza kazi zake hizo. Yeye hupata faida kubwa kutoka kwenye kazi zake hizo kwa sababu ya umakini wake huo wa kuzitekeleza vizuri, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyezijali bustani zake kwa kuzitunza vizuri, mpaga zikampatia faida kubwa, kwa sababu naye huzijali kazi zake kwa kuzitunza, mpaka zinamletea faida kubwa, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humuita jina la “miguu imenuka mto.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuzijali kazi zao kwa kuzitekeleza vizuri mpaka mwisho, ili waweze kupata mafanikio makubwa ya kuwasaidia vizuri, katika maisha yao.

Mithali 24:27.

Mithali 31:13-18.

Luka 14:29 – 30.

1076. SANGILA BUGA YA B’ITOJI.

Imbuki ya kahayile kenako, ihoyelile higulya ya libhilinga lya bhabyaji bha bhitoji. Ulimlibhilinga linilo bhaganumanaga abhabyaji abha ku lwande lo ngosha nabha kulwande lo nkima aho bhitolelaga abhana bhabho bhenabho. Abhabyaji bhenabho bhagisumbyaga kugiki bhabhalombele lubhango lo gwikala chiza abhitoji bhenabho. Hunagwene bhagalumanaga ha “hangila buga ya b’itoji.”

Akahayile kenako, kagalengajiyagwa kubhitoji abho bhagikalaga bhadebhile igiki bhali mili gumo, umukikalile kabho. Abhanhu bhenabho bhagikalaga na ng’wigwano go gwishibhila chiza umubhupangi nu mubhutumami bho milimo yabho, kunguno ya witogwi bhobho bhunubho, umuwikaji bhobho. Abhoyi bhagapandikaga mbango ja gubhalela chiza abhana bhabho kunguno ya ng’wigwano gobho gunuyo, umukikalile kabho.

 Abhitoji bhenabho, bhagikolaga na bhabyaji bha bhitoji abho bhagalumana kihamo kubhalombela lubhango lo gwikala chiza abhana bhabho abho bhalibhitola, kunguno nabhoyi bhagikalaga na ng’wigwano go gubhalombela lubhango abhana bhabho, umuwikaji bhobho. Hunagwene bhagalumanaga ha “sangila buga ya b’itoji.”

Akahayile kenako, kalanga bhitoji higulya ya gubhiza na ng’wigwano go kubhalombela lubhangu abhana bhabho, kugiki bhadule gujibheja chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Waefeso 5:6-14.

Marko 10:7-9.

KISWAHILI: MUUNGANO WA WANAOOANA.

Chanzo cha msemo huo, chaongelea juu ya mkusanyiko wa wazazi wa watoto wanaooana. Mkusanyiko huo huandaliwa na wazazi wa pande zote mbili yaani wale wa upande wa mwanaume na wale wa upande wa mwanamke.

Wazazi hao hukusanyika ili kuwaombea Baraka za kuishi vizuri watoto wao hao wanaooana. Ndiyo maana husanyika kwenye “muungano wa wanaooana.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa wanandoa wale ambao huishi kwa kuelewa kuwa wao ni mwili mmoja, katika maisha yao. Watu hao huwa na uelewano wa kuheshiana vizuri katika upangaji na utekelezaji wa kazi zao, maishani mwao. Wao huwapatia Baraka watoto wao za kuishi vizuri na watu kwa sababu ya uelewano wao huo, maishani mwao.

Wanandoa hao, hufanana na wale wazazi waliokusanyika kuwaombea Baraka za kuishi vizuri na watu watoto wao hao waliokuwa wanaoana, kwa sababu nao wana muungano wa kuwaombea Baraka za kuishi vizuri watoto wao. Ndiyo maana wao hukusanyika kwenye “muungano wa wanaooana.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na muungano wa kuwaombea Baraka watoto wao, ili waweze kuzilea vyema familia zao, maishani mwao.

Waefeso 5:6-14.

Marko 10:7-9.

1066. KALAGU – KIZE. LINGONGONGO LILIMUNZILA YALYO – LILELI.

Ikalagu yiniyo, yilolile leli iyo ili nzila ya gubhitila ilingongo linilo. Ileli yiniyo igalilanghanaga lingongono linilo lulu kunguno bhuli bhulitilo moblo ilyoyi. Ligabhizaga guti zipu iyo yigabhitilaga munzila yayo uluilifunga jose jose. Hunagwene abhanhu bhagayomba  giki “lingongongo lilimunzila yalyo – lileli.”

Ikalagu yiniyo, igalengajiyagwa kuli munhu uyo agabhudimilaga chiza uwitanwa bhobho, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agagikalanaga chiza amalagilo ga witanwa bhokwe umukikalile gakwe kunguno ya bhutungilija bhokwe bhunubho. Uweyi agabhalangaga na bhanhu bhakwe inzila ja gwikala bhabhudimilile ubhunhana kunguno ya bhutengeke bhokwe umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga ni leli ijo jigalidimilaga ilingongongo lyabhita chiza umunzila yalyo, kunguno nuweyi agagadimilaga amalagilo ga nzila ya nhana, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “lingongongo lilimunzila yalyo – lileli.”

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gubhiza bhatungilija bho gujikalana chiza inhungwa ijawiza, kugiki bhadule gubhalela chiza abhanhu bhabho umuwikaji bhobho.

Kutoka 28:2 – 5.

Mithali 31:21b – 25.

Marko 1:6-7.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA. GARI MOSHI LIMO RELINI – LELI.

Kitendawili hicho, chaangalia leli ambayo ni njia inamopitia treini hiyo. Leli hiyo, huilinda treini hiyo kwa sababu ndiyo njia yake inayoyashikilia mataili yake hayo ya chuma. Yenyewe huwa kama zipu ambayo hupitia kwenye njia yake wakati wa kufunga kitu chochote kile. Ndiyo maana watu husema kwamba, “gari moshi limo relini – leli.”

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huishikilia vizuri njia ya kuishi kwenye maadili mema, katika maisha yake. Mtu huyo huyaishi vizuri maadili hayo kwa kufanya kazi vizuri kwa sababu ya uaminifu wake huo. Yeye huwafundisha pia wenzake juu ya kuziendeleza njia hizo njema kwa kuushikiria ukweli katika kazi na katika maisha ya kila siku kwa sababu ya umakini wake huo wa kutunza familia yake.

Mtu huyo hufanana na ile leli inavyoishirikia treini yake mpaka inaweza kupita vizuri kwenye njia yake hiyo, kwa sababu naye huyashikiria vyema maadili hayo mema katika maisha yake.  Ndiyo maana watu humwambia kwamba “gari moshi limo relini – leli.”

Kitendawili hicho hufundisha watu juu ya kuwa waaminifu kwa kuyaishi vyema maadili hayo mema, ili waweze kuzilea vyema familia zao, maishani mwao.

Kutoka 28:2 – 5.

Mithali 31:21b – 25.

Marko 1:6-7.

.

1065. NIJIPOLO JAJO JILIWA.

Imbuki ya kahayile kenako ihoyelile jipolo. Ijipolo jinijo jilijiliwa ijo jigaliyagwa na bhanhu bhajisaza ijo jigaliyagwa hangi guti jiliwa ijo jamalagwa guzugwa kunguno najo jilijiliwa guti ni jingi duhu. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “nijipolo najo jiliwa.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli namhala uyo agabhalangaga abhanhu kikalile kawiza, umuwikaji bhokwe. Unamhala ng’wunuyo, agapandikaga bhageni bhingi noyi aha kaya yakwe abho agabhalomelaga mihayo ya gutumama milimo na gwikala chiza na bhichabho, kunguno ya bhutungilija bhokwe bhunubho. Uweyi agalangaga bhanhu bhingi bhadebha ugwikala chiza na bhichabho kunguno ya kikakilile kakwe akawiza kenako.

Unamhala ng’wunuyo, agikolaga ni jilipolo ijo jigaliwa na bhanhu bhiguta chiza, kunguno nuweyi agabhalangaga abhanhu bhulangwa bho miganiko gabhambilija gutumama milimo na gwikala chiza na bhichabho, umuwikaji bhobho. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “nijipolo najo jiliwa.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na miganiko ga gwitegeleja bho gutumama milimo na gwikala chiza na bhichabho, kugiki bhadule kupandika mbango ja gubhambilija chiza abhatale bhabho, umuwikaji bhobho.

Mithali 10:1-2.

Kutoka 16:17- 30.

HATA KIPOLO NACHO NI CHAKULA.

Chanzo cha msemo huo, chaongelea kipolo. Kipolo ni chakula kilichobaki baada ya watu kula ambacho huliwa tena kama chakula cha kawaida kwa sababu nacho huwashibisha wale wakilacho kama chakula kingine cha kawaida. Ndiyo maana watu husema kwamba, “hata kipolo nacho ni chakula.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mzee yule ambaye huwafundisha watu juu ya kupata hekima ya kuishi vizuri, maishani mwake. Mzee huyo, hupata watu wengi kwenye familia yake ambao huwafundisha hekima ya kufanya kazi na kuishi vizuri na watu, kwa sababu ya uaminifu wake huo maishani mwake. Yeye huwawezesha watu wengi kupata hekima ya kuishi kwa amani na wenzao kwa sababu ya maisha yake hayo mema, maimani mwake.

Mzee huyo, hufanana na kipolo kilichowashibisha watu waliokila kama chakula kilichopikwa wakati huo, kwa sababu naye huwapatia watu hekima ya kufanya kazi na kuishi vizuri na wenzao, maishani mwake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “hata kipolo nacho ni chakula.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na hekima ya kufanya kazi na kuishi vizuri na watu, ili waweze kuwasaidia vyema wazee wao, maishani mwao.

Mithali 10:1-2.

Kutoka 16:17- 30.

1064. UYOGALINDILAGA JAB’IYE ADAKIJAGA UGUGINA.

Akahayile kenako, kahoyelile munhu uyo agaginaga bho gulya jiliwa jabhiye bho nduhu ugutumama uweyi. Umunhu ng’wunuyo, olindilaga jiliwa mu kaya ja bhangi bhuli makanza kunguno ya bhugaiwa bho witegeleja bhokwe. Uweyi agaginaga noyi kunguno ya gwikala agulyaga jiliwa jinijo bho nduhu ugutumama imilimo aha ng’wakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “uyo agalindalaga jabhiye adakijaga ugugina.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adatumamaga imilimo yakwe aha kaya yakwe, umukikalile kakwe kenako. Umunhu ng’wunuyo, agikalaga uyela sagala muma kaya ga bhanhu kugiki apandike jiliwa ja gulya umubhiye munumo. Uweyi agakoyiyagwa na nzala aha ng’wakwe bhuli makanza kunguno ya bhugokolo bho gutumama milimo bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agagina bho bhugulindila gulya jiliwa ja bhiye, kunguno nuweyi agagikalaga ulya mumakaya gabhiye bho nduhu ugutumama uweyi imilimo aha kaya yakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “uyo agalindalaga ja bhiye adakijaga ugugina.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya guleka bhugokolo bho gutumama milimo yabho chiza, bho gwikala wagwiyambilijaga chiza katumamile kabho, kugiki bhadule gupandika sabho ja gubhambilija chiza, umuwikaji bhobho.

Luka 9:62.

2Wathesalonike 3:10.

Wagalatia 6:9.

KISWAHILI: ANAYESUBIRIA CHA WENGINE HAACHI KUNENEPA.

Msemo huo, huongelea mtu yule ambaye hunenepa kwa kula chakula cha wenzake bila ya yeye kufanya kazi. Mtu huyo, husubiri kula chakula kwenye familia za watu mara nyingi kwa sababu ya kukosa umakini wake huo. Yeye hunenepa sana kwa sababu ya kukaa bila kufanya kazi katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “anayesubiria cha wengine haachi kunenepa.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwa hafanyi kwenye familia, katika maisha yake. Mtu huyo, hutembelea familia za watu ili apate kula chakula wanapoivisha kwa sababu ya kutokupenda kazi kwake. Yeye hupata shida ya kukosa chakula mara kwa mara katika familia yake kwa sababu ya uvivu wake huo wa kufanya kazi, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyenenepa kwa kusubiria kula chakula kwenye familia za wengine, kwa sababu naye hupendelea kukaa kwenye familia za wengine ili apate kula chakula huko. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “anayesubiria cha wengine haachi kunenepa.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuachana na tabia ya uvivu kwa kujibidisha kufanya kazi zao vizuri, ili waweze kupata mafanikio ya kuwasaidia vizuri maishani mwao.

Luka 9:62.

2Wathesalonike 3:10.

Wagalatia 6:9.