heritage

762. JANDUGUYO JANUKULAGE NA BHUYEGI: ULIHAYA JIGABU WALIMA NANGHWE?

Imbuki ya lusumo lunulo, ingilile kuli munhu uyo aginhiwa jikolo na ng’wiye uyo olinduguye. Aho winhiwa ijikolo jinijo, agakija ugulumba kunguno uliojidalahija. Uweyi wigongejaga gwinhiwa jikolo ijo jidulile gokala mujigabu guti giki bhajilima nanghwe umunhu ng’wunuyo. Hunagwene abhanhu bhagang’wila giki, “janduguyo janukulage na bhuyegi: ulihaya jigabu walima nanghwe?”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo adina bhulumbi ukubhiye abho bhagangunanaga, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhadalahijaga abhiye abho bhagangunanaga bho gujibyedeleja ijikolo ijo bhagang’winhaga. Uweyi agajibhonaga jidololo bhuli jene ijo bhaling’winha abhiye, kunguno agigongejaga winhiwe jikolo jitale gukila ijo bhang’winhaga jinijo.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo aginhiwa jikolo na nduguye, ujidalahija, bho gwigongeja winhiwe ijo jokalile mujigabu, kunguno nuweyi adalumbaga ulu bhang’wambilija abhiye, umukikalile kakwe. Hunagwene bhagang’wilaga giki, “janduguyo janukulage na bhuyegi: ulihaya jigabu walima nanghwe?”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhulumbilija ulu bhinhiwagwa jikolo nulu jigabhiza jigehu na ginehe, kugiki bhadule gwikala chiza na bhanhu bhabho, umuwikaji bhobho. Idichiza ugujidalahija ijikolo ija gwinhiwa na bhichabho.

Bhaebrania 12:28.

KISWAHILI: CHA NDUGUYO KIPOKEE KWA FURAHA (KATIKA TUNGA):  WATAKA KAPU ULILIMA NAYE?

Chanzo cha methali hiyo, kilianzia kwa mtu aliyepewa kitu na ndugu yake. Alipopewa kitu kicho hakushukuru kwa sababu alikidharau, kuwa ni kidogo. Alitaka apewe kitu kikubwa cha kuweza kujaa kwenye kapu kana kwamba, walilima naye ndugu yake huyo. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “cha nduguyo kipokee kwa furaha (katika tunga): wataka kapu ulilima naye?”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hana shukrani kwa wenzake wanaomsaidia, katika maisha yake. Mtu huyo, hukidharau kitu anachosaidiwa kwa kupewa na wenzake. Yeye huviona kuwa ni kidogo kila kitu anachopewa na wenzake, kwa sababu ya kutaka apewe kikubwa zaidi kupita kile alichopewa.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyepewa kitu na ndugu yake, akakidharau, kwa kutaka apewe kikubwa cha kujaa kapu, kwa sababu naye hashukuru anapopewa vitu na wenzake, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “cha nduguyo kipokee kwa furaha (katika tunga): wataka kapu ulilima naye?”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na moyo wa shukrani kwa wale wanaowasaidia kwa kuwapatia vitu mbalimbali, hata kama vikiwa vidogo kiasi gani, ili waweze kuishi vizuri na wenzao, maishani mwao. Siyo vizuri kukidharau kitu cha kupewa na wenzao.

Waebrania 12:28.

farmer2

farmer african-girl

african-women-walking-along-road

 

761. UNINDI O SHILI HUNI O SHILI.

Imbiki ya lusumo lunulo, ingilile kuli munhu uyo olindaga shili mungunda. Unindi ng’wunuyo ojilindaga ishili jinijo bhuli lushigu, aliyo lulu, ishili jinijo jamanaga jushila duhu.
Nose bhuyibhuja giki, ‘nibhuli jigumanaga juliwa ishili jiniji?” Umo obho uyomba, “ditagi bhukengeji kugiki dudule gudebha chiza.” Aho bhakengela chiza bhubhona giki, gashinaga umunhu uyo olijindaga ishili jinijo, huyo ojilyaga. Hunagwene bhagayomba giki, “unindi o Shili huni o shili.”
Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agajikenagulaga sagala ijikolo jakwe bho weyi ng’winikili, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agajimalaga isabho jakwe bho gujitumamila sagala na gujilekanija. Uweyi agajimalaga isabho jinijo aliyo unindi ojo nu weyi ng’winikili.
Umunhu ng’wunuyo, agikilolaga nu nindi o shili uyo ojikamala ishili ijo ojilindaga, kunguno nu weyi agajikenagulaga sagala isabho jakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “unindi o shili huni o shili.”
Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya kudebha gujilanghana chiza isabho jabho bho guleka gujikenagula sagala, umukikalile kabho, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.
Yohana 18:2-5.

KISWAHILI: MLINZI WA KUNDE NDIYE MLAJI WA KUNDE.

Chanzo cha methali hiyo kilitokea kwa mtu aliyekuwa akilinda kunde shambani. Mlinzi huyo wa kunde alikuwa akilinda kila siku, lakini kunde hizo zilikuwa zikiendelea kuisha tu.
Mwishowe walijiuliza kwamba, “kwa nini kunde hizi zinaendelea kuisha?” Mmoja wao alisema, “tufanye utafiti vizuri ili tuweze kufahamu.” Walipofanya utafiki huo, waligundua kwamba, kumbe mtu aliyekuwa akizilinda kunde hizo ndiye aliyekuwa akizila. Ndiyo maana walisema kwamba, “mlinzi wa kunde ndiye mlaji wa kunde.”
Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huiharibu mali yake mwenyewe kwa kuitumia vibaya, katika maisha yake. Mtu huyo, huzimaliza mali zake mwenyewe kwa kuzitumia hovyo. Yeye badala ya kuzitunza mali hizo huziharibu kwa kuzitelekeza na kupangia matumizi mabaya.
Mtu huyo, hufanana na mlinzi wa kunde aliyekuwa akizimaliza kunde hizo kwa kuzila mwenyewe, kwa sababu naye huiharibu mwenyewe mali yake hiyo kwa kuitumia vibaya. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “mlinzi wa kunde ndiye mlaji wa kunde.”
Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuelewa namna ya kuzitunza vizuri mali zao, kwa kuacha kuzitumia kwenye matumizi ya hovyo, ili waweze kupata maendeleo mengi zaidi maishani mwao.
Yohana 18:2-5.

kunde string-beans

peas-

munhu o bhuganda

760. LISO TALA YA MILI.

Imbuki ya lusumo lunulo, ilolile nimo go liso ugo gugutimila imili. Iliso linilo, ligagutimilaga umili bhogubhona ginhu jose jose ijo jilihabhutongi bholyo. Ulu munhu ulitumila chiza iliso lwakwe umili gokwe gugwikala mhola.

Aliyo lulu, umunhu uyo ulitumila bho gubhola mihayo mib’i, umili gokwe gugupandika makoye kunguno imihayo yiniyo yigagutulaga mugiti umili. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “liso tala ya mili.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agagatumililaga chiza amiso gakwe bho gubhona mihayo misoga, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agayegaga ulu oyibhona imihayo iyo ili miza, kunguno igang’wenhelala matwajo gagujibheja chiza ikaya ja bhanhu bhakwe. Uweyi agagalemejaga amiso gakwe ugubhona imihayo imib’i, kunguno igenhaga makoye umukikalile ka bhanhu.

Umunhu ng’wunuyo, agabhalangaga abhiye inzila ja gugatumila chiza amiso gabho bho gubhona mihayo miza iyo igenhaga matwajo miza, umukikalile kabho kugiki nabho bhikali mulisana. Hunagwene uweyi agabhabhilaga abhanhu giki, “liso tala ya mili.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gugatumamila chiza amiso gabho bho gubhona mihayo miza na guyileka imib’i, umukikalile kabho, kugiki bhadule gujibheja chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Mathayo 20:15.

Luka 2:30.

Luka 11:34.

2 Wakorintho 3:7.

KISWAHILI: JICHO NI TAA YA MWILI.

Chanzo cha methali hiyo, chaangalia kazi ya jicho katika kuumulikia mwili. Jicho hilo, huumulikia mwili kwa kuangalia kitu chochote ambacho kiko mbele yake. Mtu atayelitumia jicho lake vizuri mwili wake utakuwa salama.

Lakini basi, mtu huyo akilitumia vibaya jicho lake kwa kuona vitu vibaya, mwili wake utapata matatizo, kwa sababu vitu hivyo huuweka mwili gizani. Ndiyo maana watu husema kwamba, “jicho ni taa ya mwili.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huyatumia vizuri macho yake kwa kuona vitu vizuri, katika maisha yake. Mtu huyo, hufurahi akiona kitu kizuri kwa sababu kitu hicho huleta maendeleo kwenye familia za watu wake. Yeye huyazuia macho yake kuona vitu vibaya kwa sababu vinaleta matatizo kwenye maisha ya watu kwa kuiweka miili yao gizani.

Mtu huyo, huwafundisha wenzake namna ya kuyatumia vizuri macho yao kwa kuona vitu vinavyowaletea maendeleo katika maisha yao, ili miili yao isiishi gizani. Ndiyo maana yeye huwaambia watu kwamba, “jicho ni taa ya mwili.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuyatumia vizuri macho yao kwa kuangalia vitu vizuri na kuyazuia kuangalia vitu vibaya, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao kwa kuishi katika mwanga, maishani mwao.

Mathayo 20:15. “Je, sina haki yangu kufanya kile nitakacho na mali yangu mwenyewe? Au unaona wivu kwa kuwa nimekuwa mkarimu?’”

Luka 2:30. “Kwa maana macho yangu yameuona wokovu Wako,…”

Luka 11:34. “Jicho lako ni taa ya mwili wako. Kama jicho lako ni zima, mwili wako wote umejaa nuru. Lakini kama jicho ni bovu, mwili wako wote umejaa giza.”

2 Wakorintho 3:7. “Basi ikiwa ile huduma iliyoleta mauti, ile iliyoandikwa kwa herufi juu ya jiwe ilikuja kwa utukufu hata ikawa Waisraeli hawawezi kuutazama uso wa Mose kwa sababu ya ule utukufu wake, ingawa ulikuwa ni wa kufifia,…”

eyes girl

Eyes child-

eyes african-child

759. LISO LIDAB´ISAGA MIHAYO.

Imbuki ya lusumo lunulo, ilolile bhutumami bho liso. Iliso linilo, ligabhonaga ginhu jose jose, jibhize jisoga, nulu jib’i. Ulu lyubhona mihayo misoga, lyuguyeja noyi kunguno imihayo yiniyo yigagulungujaga umoyo.

Aliyo lulu, iliso linilo ulu lyubhona mihayo mib´i, lyugusunduhaja kunguno imihayo yiniyo yigawinjaga ubhuyegi ubho bhulihoyi umu moyo goko. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “liso lidab’isaga mihayo.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agagatumililaga chiza amiso gakwe bho gubhona mihayo misoga, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agayegaga ulu oyibhona imihayo iyo ili miza, kunguno igang’wenhelala matwajo gagujibheja chiza ikaya ja bhanhu. Uweyi agagalemejaga amiso gakwe ugubhona imihayo imib’i, kunguno igenhaga makoye umukikalile ka bhanhu.

Umunhu ng’wunuyo, agabhalangaga abhiye inzila ja gugatumila chiza amiso gabho bho gubhona mihayo miza iyo igenhaga matwajo miza, umukikalile kabho. Hunagwene uweyi agabhabhilaga abhanhu giki, “liso lidab’isaga mihayo.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gugatumamila chiza amiso gabho bho gubhona mihayo miza na guyileka imib’i, umukikalile kabho, kugiki bhadule gujibheja chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Mathayo 20:15.

Luka 2:30.

Luka 11:34.

2 Wakorintho 3:7.

KISWAHILI: JICHO HALIFICHI MANENO.

Chanzo cha methali hiyo, chaangalia utendaji kazi wa jicho. Jicho hilo, huona kitu chochote kiwe kizuri au kibaya. Likiona kitu kizuri litakufurahisha sana kwa sababu kitu hicho hufariji moyo.

Lakini jicho hilo, likiona kitu kibaya, hukuhudhunisha kwa sababu kitu hicho, huyiondoa furaha iliyomo moyoni mwako. Ndiyo maana watu husema kwamba, “jicho halifichi maneno.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huyatumia macho yake kwa kuona vitu vizuri, katika maisha yake. Mtu huyo, hufurahi akiona kitu kizuri kwa sababu kitu hicho huleta maendeleo kwenye familia za watu. Yeye huyazuia macho yake kuona vitu vibaya kwa sababu vinaleta matatizo kwenye maisha ya watu.

Mtu huyo, huwafundisha wenzake namna ya kuyatumia vizuri macho yao kwa kuona vitu vinavyowaletea maendeleo katika maisha yao. Ndiyo maana yeye huwaambia watu kwamba, “jicho halifichi maneno.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuyatumia vizuri macho yao kwa kuangalia vitu vizuri na kuyazuia kuangalia vitu vibaya, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao, maishani mwao.

Mathayo 20:15. “Je, sina haki yangu kufanya kile nitakacho na mali yangu mwenyewe? Au unaona wivu kwa kuwa nimekuwa mkarimu?’”

Luka 2:30. “Kwa maana macho yangu yameuona wokovu Wako,…”

Luka 11:34. “Jicho lako ni taa ya mwili wako. Kama jicho lako ni zima, mwili wako wote umejaa nuru. Lakini kama jicho ni bovu, mwili wako wote umejaa giza.”

2 Wakorintho 3:7. “Basi ikiwa ile huduma iliyoleta mauti, ile iliyoandikwa kwa herufi juu ya jiwe ilikuja kwa utukufu hata ikawa Waisraeli hawawezi kuutazama uso wa Mose kwa sababu ya ule utukufu wake, ingawa ulikuwa ni wa kufifia,…”

eyes boy-

eyes people-of-uganda

758. KUB´ISA SHILI UGUFUMBULWA MAKOLE.

Imbuki ya lusumo lunulo, ingilile ha bhalandi bha shili. Bhalihoyi bhanhu abho bhagaja gujulanda shili habhuzenganwa bhaliyomba, “lulilanda shili ahakaya yiniyi.” Unzenganwa obho ng’wunuyo agashosha, “unene nadinajo ishili.”

Aliyo gashinaga, lushigu lumo aho ojitula ishili jinijo ahagandya gujihehela hanze iki jidahehelagwa mukaya. Huna bhumhona abhanhu abho oloo bhima. Haho agamanyikila igiki gashinaga aling’wiming’holo. Hunagwene bhagang’wila giki, “kub’isa shili ugufumlulwa makole.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo aling’wiming’holo umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhimaga abhiye ijikolo jakwe ulubhanhomba bho gubhawila giki adinajo, aliyo gashinaga jilihoyi umukaya yakwe. Uweyi agamanyikaga ukubhanhu abho oliobhima ulu lyashiga ilikanza lya gujitumamila ijikolo jinijo.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agabhabhima shili abho bhanhandaga wiza ufumbulwa makole, aho lyashiga ilikanza lya gujiheha, kunguno nu weyi agabhimaga abhiye wiza omanyika ulu lyashiga ilikanza lya gujitumamila ijikolo jakwe jinijo. Hunagwene abhanhu bhenabho bhagang’wilaga giki, “kub’isa shili ugufumlulwa makole.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya kuleka nhungwa ja wiming’holo umukilalile kabho, kugiki bhadule gwiyambilija chiza ugujibheja ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Mathayo 10:26-27.

Luka 12:2-3.

KISWAHILI: KUFICHA KUNDE UTAFICHULIWA MAGANDA.

Chanzo cha methali hiyo, kilitokea kwenye uazimaji wa kunde. Walikuwepo watu walioenda kuazima kunde kwa jirani yao wakisema, ‘tunaazima kunde kwenye familia hii.’ Jirani yao huyo aliwajibu, ‘mimi sina kunde.’

Lakini kumbe, siku moja alipozipiga kunde hizo akaanza kuzipepetea nje kwa vile hazipepetewi ndani ya nyumba. Ndipo watu wale aliowanyima kunde hizo wakagundua kuwa mtu huyo ni mchoyo. Ndiyo maana wakamwambia kwamba, “kuficha kunde utafichuliwa maganda.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni mchoyo katika maisha yake. Mtu huyo, huwanyima wenzake wanaomuomba vitu vyake kwa kuwaambia kwamba, hana, kumbe anavyo vitu hivyo ndani ya nyumba yake. Yeye hujulikana kwa watu hao kuwa aliwanyima unapofika wakati wa kuvitumia vitu hivyo.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyewanyima kunde majirani zake walimuomba, akafichuliwa maganda, kwa sababu naye huwanyima wenzake vitu vyake wanamuomba, ambavyo huonekana unapofika wakati wa kuvitumia. Ndiyo maana watu hao humwambia kwamba, “kuficha kunde utafichuliwa maganda.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuachana na tabia za uchoyo katika maisha yao, ili waweze kusaidiana vizuri katika kuziletea maendeleo familia zao, maishani mwao.

Mathayo 10:26-27. ““Kwa hiyo msiwaogope hao, kwa maana hakuna kilichofichika ambacho hakitafunuliwa, wala hakuna siri ambayo haitajulikana. Ninalowaambia gizani, ninyi lisemeni mchana peupe na lile mnalosikia likinong’onwa, masikioni mwenu, lihubirini kwenye paa la nyumba.”

Luka 12:2-3. ‘‘Hakuna jambo lo lote lililositirika ambalo halitafunuliwa au lililofichwa ambalo halitajulikana. Kwa hiyo, lo lote mlilosema gizani litasikiwa nuruni na kile mlichonong’ona masikioni mkiwa kwenye vyumba vya ndani, kitatangazwa juu ya paa.”

kunde beans

kunde beans-

kunde string-beans