heritage

967. UMUNHU NG’WENUYU ADACHAGULILE NULU ADAYANGULAGWA.

Ulusumo lunulo, luhoyelile Welelo uyo adulile jose. UWelelo ung’wene adachagulaga nulu guyangulwa giki ansole nani, kunguno agamulaga weyi dulu. Uweyi nulu yubhiza nzala agamulaga Weyi duhu igiki mbula yize, kunguno ya bhudula bhokwe bhunubho. Hunagwene abhanhu bhaganyombaga giki, “Umhunhu ng’wenuyu adachagulile nulu adayangulagwa.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agatumamaga milimo mpaga opandika sabho ja gubhambilija bhanhu bhakwe chiza, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agigulambijaga gutumama milimo yakwe chiza, kunguno alina bhutogwa bho gubhambilija bhanhu bhingi bho gutumila sabho jakwe. Uweyi agapandikaga sabho ningi ijo agajitumilaga bho gubhagunana abhanhu bhakwe gitumo atogelilwe weyi, kunguno ya bhutogwa bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu Welelo uyo alina bhudula bho guyangula yose gitumo atogelilwe, kunguno nuweyi alina bhutogwa bho gujitumila isabho jakwe, bho gubhambilija bhanhu bhakwe gitumo atogelilwe weyi, umuwikaji bhokwe. Hunagwene abhanhu bhaganyilaga giki, “umhunhu ng’wenuyu adachagulile nulu adayangulagwa.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza bhakamu wa kutumama milimo na bhutogwa bho gubhambilija bhichabho bhose abho bhali na makoye, kugiki bhagule kujibheja chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Luka 1:35-38.

1Wakorintho 6:14.

Waefeso 2:1, 4-6.

2Wakorintho 5:17-18.

 

KISWAHILI: MTU HUYU HACHAGUI WALA HASHAURIWI.

Methali hiyo, huongelea juu ya Mungu awezaye yote. Mungu Mwenyewe hachagui wala hashauriwi kwamba amchukue nani, kwa sababu yeye huamua lolote atakalo yeye. Yeye hata ikitokea njaa kubwa, Aweza kuamua mvua inyeshe wakati wowote, kwa sababu ya uwezo wake huo mkubwa. Ndiyo maana watu husema kwamba, “mtu huyu hachagui wala hashauriwi.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hufanya kazi kwa bidii mpaka anapata mali za kumwezesha kuwasaidia watu wengi, katika maisha yake. Mtu huyo, hujibidisha kufanya kazi zake vizuri, kwa sababu ana upendo wa kuwasaidia wengi kwa kutumia mali zake. Yeye hupata mali nyingi ambazo huzitumia katika kuwasaidia watu wake hao, kama atakavyo yeye, kwa sababu ya upendo wake huo kwao, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na Mungu atumiaye uwezo wake atakavyo, kwa sababu naye ana upendo wa kutumia mali zake katika kuwasaidia watu wake wote, kama atakavyo yeye, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “mtu huyu hachagui wala hashauriwi.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na bidii ya kufanya kazi, wakiwa na upendo wa kuwasaidia wenzao wote, walioko kwenye matatizo, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao, maishani mwao.

Luka 1:35-38.

1Wakorintho 6:14.

Waefeso 2:1, 4-6.

2Wakorintho 5:17-18.

ethiopia-21

 

966. B’UDIMU B’O LIGEMBE GULINDILA GU NGESE.

Iligembe jili jitumamilo ja gulimila ukuli nimi. Iligembe linilo, ligamanyikaga ubhudamu bholyo ahikanza ilya gulilimila ingese, kunguno ilidimu lidakolokaga. Aliyo lulu, iligembe ilinegu ligakokolokaga nulu wandya duhu unimi ugulilimila ingese yiniyo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “b’udimu b’o ligembe gulindila gu ngese.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agiyitilaga bhukengeji bhutale imilimo na mihayo hayo atali uguyandya nulu uguitumamila, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agitakaga bhukengeji bho kujilola chiza, inhungwa ja bhanhu abho bhali nhomela, kunguno ya gutogwa gubhudebha chiza ubhumhana bho milimo nulu imihayo yiniyo. Uweyi agayombaga mihayo ya nhana na kupatandika matwajo mingi umumilimo yakwe, kunguno ya gutumama milimo iyo wiyitilaga bhukengeji bhunubho, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga ni ligembe ili ligikalaga na bhudamu ahikanza ilya gulilimila ingese, kunguno nuweyi agapandikaga matwajo mingi umumilimo yakwe yiniyo, umuwikaji bhokwe. Uweyi agabhalangaga abhanhu bhakwe inzila ja guyidebha chiza imilimo yabho, haho bhatali uguyandya uguitumama. Hunagwene agabhawilaga giki, “b’udimu b’o ligembe gulindila gu ngese.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya guyitila bhukengeji bhutale imilimo yabho haho bhatali uguyandya uguyitumama, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi, umubhutumami bhobho.

Mathayo 7:15-20.

Mathayo 12:33-37.

KISWAHILLI: UGUMU WA JEMBE KUSUBIRI KWENYE PALIZI.

Jembe ni kitendea kazi cha kulimia kwa mkulima. Jembe hilo, hujulikana ugumu wake wa kulilimia wakati huo wa kulifanyia kazi, kwa sababu lile lililo gumu huwa halikongoloki. Lakini lile lililolegea hukongoloka pale mkulima anapoanza tu kulilimia. Ndiyo maana watu husema kwamba, “ugumu wa jembe kusubiri kwenye palizi.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huzifanyia utafiti mkubwa kazi zote kabla hajaanza kuzifanya, katika maisha yake. Mtu huyo, hufanya utafiti wa kufahamu tabia za wale anaoongea nao kabla ya kuyapokea maneno yao, kwa sababu ya kutaka kuufahamu ukweli wa kazi hizo na maneno hayo. Yeye huongea ukweli na hupata mafanikio mengi katika utekelezaji wa majukumu yake, kwa sababu ya kufanya kazi njema alizozifanyia utafiki wa kina, kabla ya kuzianza, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na lile jembe lililoendelea kuwa gumu hata wakati wa kulilimia, kwa sababu naye hupata mafanikio mengi katika kazi zake, maishani mwake. Yeye huwafundisha pia watu wake namna ya kuzifanyia utafiti wa kina kazi zao, kabla ya hawajaanza kuzitekeleza. Ndiyo maana huwaambia watu hao kwamba, “ugumu wa jembe kusubiri kwenye palizi.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuzifanyia utafiti wa kina kazi zao, kabla ya kuanza kuzitekeleza, ili waweze kupata mafanikio mengi, katika utekelezaji wa majukumu yao, maishani mwao.

Mathayo 7:15-20.

Mathayo 12:33-37.

africa-121

black-12

965. NG’WENUYO WITALWA.

Akahayile kenako, kahoyelile munhu uyo abyalwa aliheke na bhiye akahaya yiniyo. Munhu ng’wunuyo, adikolile na bhiye aliyo bhali bha myaji umo, kunguno uweyi alina ndili yape yiyene kutinda abhiye. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ng’wenuyo witalwa.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo, agabhakomanyaga abhanhu bho gulola ndili jabho, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agikalaga na bhudoshi bho gubhadalaha abhanhu abho bhali na ndili iyo adaitogilwe uweyi. Uweyi agadumaga uguyilela chiza ikaya yakwe kunguno ya bhudoshi bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga na bhanhu abho bhamonaga witalilwe uyo obyalwa ope iyine akaya yiniyo, kunguno nuweyi agabhakomanyaga abhanhu bho gulola ndili jabho. Hunagwene agayombaga giki, “ng’wenuyo witalwa.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya kuleka nhungwa ja gubhakomanya abhanhu kunguno ya rangi jabho, kugiki bhadule gwikala kihamo na bho mholele, umuwikaji bhobho.

Wagalatia 6:10.

Yakobo 5:19-20.

Mathayo 9:9-13.

KISWAHILI: HUYO YUKO TOFAUTI NA WENZAKE.

Msemo huo, huongelea juu ya mtu aliyezaliwa akiwa tofauti na wenzake walioko kwenye familia hiyo. Mtu huyo, hafanani na wenzake waliozaliwa na mzaji mmoja, kwa sababu yeye ana ngozi nyeupe kuliko wenzake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “huyo yuko tofauti na wenzake.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwabagua watu kwa kuangalia rangi zao, katika maisha yake. Mtu huyo, ana majivuno ya kuwadharau watu walio rangi tofauti na yake. Yeye hushindwa kuilea vizuri familia yake, kwa sababu ya majivuno yake hayo, maishani mwao.

Mtu huyo, hufanana na watu wale waliomuona ametofautina na wenzake yule aliyezaliwa na akiwa na ngozi nyeupe pekee yake, kwa sababu naye huwabagua watu kwa sababu ya rangi zao. Ndiyo maana husema kwamba, “huyo yuko tofauti na wenzake.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuachana na tabia ya kubagua watu kwa sababu ya rangi zao, ili waweze kuishi kwa umoja na amani, maishani mwao.

Wagalatia 6:10.

Yakobo 5:19-20.

Mathayo 9:9-13.

africa-2

kenya-2

963. OPALA NVA HANKIMBILI.

Ulusumo lunulo, lulolile bhupaji bho mva hamkimbili bho ng’wa munhu nheb’e. Oliyohi nfugi o mawa aha kaya yakwe, uyo wikalaga mu chalo ja halebhe. Lushigu lumo agayidima inva yakwe wandya guyipala ahamkimbili, mpaga abhanhu bhukumya noyi. Hunagwene abhanhu bhagang’wila giki, “opala nva hamkimbili.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli ng’waniki uyo obyala ng’wana omumabala, umukikalile kakwe. Ung’waniki ng’wunuyo, adatolilwe aliyo ogetwa nda ya mumabala kunguno ya gulala na bhagosha, aho atali ugutolwa. Uweyi agakoyaga ugutolwa kunguno ulu bhigela abhatoji, bhagawilwa giki, ‘opala nva hamkimbili’, mumho obyalila ng’wana mumabala, umukikalile kakwe.

Ung’waniki ng’wunuyo, agikolaga nu nsugi onva uyo agayipala ahamkimbili inva yakwe, kunguno nuweyi ubyala ng’wana omumabala, haho adinatolwa. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “opala nva hamkimbili.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhaniki higulya ya kubhiza bhib’embu, umukikalile kabho, kugiki bhadule kutolwa wangu haho bhadina byajiwa bhana bha mumabala, umuwikaji bhobho.

Luka 1:46-56.

Mathayo 5:27-30.

KISWAHILI: AMEMPIGA MBWA KIUNONI.

Methali hiyo, huongelea juu ya upigaji wa mbwa kiunoni wa mtu fulani. Alikuwepo mfugaji wa mbwa kwenye familia yake aliyeishi kwenye kijiji fulani. Siku moja alimshika mbwa wake mmoja na kumpiga kiunoni mpaga watu wakashangaa sana. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “amempiga mbwa kiunoni.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa msichana yule aliyezaa mtoto kabla ya kuolewa, katika maisha yake. Msichana huyo, hajaolewa lakini omepata ujauzito kwa sababu ya kulala wa wanaume kabla ya kuolewa. Yeye hupata shida ya kuolewa kwa sababu wale wanaotaka kumuoa huambiwa na watu kwamba, msichana yule ‘amempiga mbwa kiunoni’, katika maisha yake.

Msichana huyo, hufanana na yule mfugaji aliyempiga mbwa wake kiunoni, kwa sababu naye alizaa kabla ya kuolewa, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “amempiga mbwa kiunoni.”

Methali hiyo, hufundisha wasichana juu ya kuwa watulivu katika maisha yao, ili waweze kuolewa mapema kabla ya kuzalishwa watoto wa mapolini, maishani mwao.

Luka 1:46-56.

Mathayo 5:27-30.

massai-1

people-11

african-2

962. UNENE MAYU YAB’ILUNILEMELA.

Akahayile kenako, kahoyelile bhulemelwa bho gutumama nimo bho ng’wa munhu uyo omala nguzu. Umunhu ng’wunuyo alina nguzu ja gutumama milimo mingi aho oli atali ndoo. I haha jashilile nguzu jinijo kunguno ya bhukuji bhokwe. Hunagwene agayombaga giki, “unene mayu yab’ilunilemela.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo wambilijaga bhanhu bhingi aho olinsab’i, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, ojitumilaga isabho jakwe bho gubhambilija abhanhu abho bhali na makoye, guti bhanamhala na bhagikulu, kunguno bhadinajo nguzu ya gubhapandikalila ijiliwa jabho. Uweyi wikalaga na bhanhu bhingi abho obhambilijaga mpaga jushila isabho jakwe jinijo, kunguno ya bhutogwa bhokwe ubho oli nabho ukubhiye, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo otumamaga milimo mingi aho alina nguzu, kunguno nuweyi obhambilijaga bhanhu bhingi aho alinajo isabho, mpaga jushila nose, umukikalile kakwe. Uweyi obhalangaga abhanhu abho bhali na sabho gujitumila isabho jinijo bho gubhambilija abhichabho, kunguno uweyi amala inguzu ja gwendelea guyitumama imilimo yiniyo. Hunagwene agayombaga giki, “unene mayu yab’ilunilemela.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya kujitumila inguzu ni sabho jabho bho gubhambilija abhakuji, na bhichabho abho bhali na makoye, kugiki bhadule gugamala wangu amakoye genayo, umuwikaji bhobho.

Yshua Bin Sira 3:1-9.

Waefeso 6:1-2.

KISWAHILI: MIMI MAMA IMEANZA KUNISHINDA.

Msemo huo, huongelea juu ya kushindwa kufanya kazi kwa mtu aliyeishiwa nguvu alizozitumia kuzitekelezea kazi hizo. Mtu huyo, alikuwa na nguvu za kufanya kazi nyingi alipokuwa kijana. Yeye hawezi kuzifanya Kazi hizo sasa kwa sababu ameishiwa nguvu baada ya kufikia umri wa uzee. Ndiyo maana husema kwamba, “mimi mama imeanza kunishinda.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye aliwasaidia watu wengi alipokuwa tajiri, katika maisha yake. Mtu huyo, alitumia mali yake kwa kuwasaidia wazee na wengine waliokuwa na matatizo, kwa sababu ya kuwajali watu wake kiasi cha kutosha kuwapatia chakula. Yeye aliishi na watu wengi hadi akazimaliza mali zake hizo, kwa sababu ya upendo alio nao kwa wenzake, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyefanya kazi nyingi alipokuwa na nguvu, kwa sababu naye aliwasaidia watu wengi alipokuwa tajiri, katika maisha yake. Yeye huwafundisha watu walio na mali juu ya kuwasaidia wenzao, kwa sababu yeye ameishiwa uwezo wa kuzifanya kazi hizo. Ndiyo maana huwaambia watu kwamba, “mimi mama imeanza kunishinda.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuzitumia mali na nguvu zao kwa kuwasaidia wazee na wenzao walioko kwenye mazingila magumu, ili waweze kuyamaliza haraka matatizo hayo, maishani mwao.

Yshua Bin Sira 3:1-9.

Waefeso 6:1-2.

woman-111

african-old

portrait-of-a-black-man-