stories

576. DASHINDIKAGA NSUMBA WITUNDILE.

Imbuki ya kahayile kenako, yilolile bhushindiki bho nhumba uyo witundile. Unsumba ng’winuyo, agabhiza adadamile chiza, kunguno ulu ushindikwa agashigila hasi duhu. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘dashindikaga nsumba witundile.’

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo otumagwa nimo hanh’u na uja malali. Umunhu ng’wunuyo, agalekaga unimo uyo otumagwa gujugutumama. Uweyi agandyaga milimo yakwe iyo ayitogilwe weyi ng’winikili.

Umnhu ng’wunuyo, agikolaga nu gumshindika munhu uyo witundile uyo agashigila gugwa hasi duhu, kunguno nuwei agajaga malali bho gwiyibha igiki otumagwa nimo nhebhe nabhiye. Hunagwene abhanhu abho bhantumaga bhagayombaga giki, ‘dashindikaga nsumba witundile.’

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gutimija chiza imilimo iyo bhatumagwa na bhichabho, kugiki bhadule kupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.

1Timotheo 5:20-21.

2Wathesalonike 2:10-12.

Mathayo 23:37-39.

Yohana 1:10-12.

KISWAHILI: TUMESUKUMA KIJANA ALIYECHUCHUMAA.

Chanzo cha msemo huo, chaangalia usukumaji wa kijana ambaye amechuchumaa. Kijana huyo, hukosa uimara wakati huo, kwa sababu akisumwa huanguka chini. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘tumesukuma kijana aliyechuchumaa.’

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule aliyetumwa kutekeleza jambo fulani, akaenda kimoja. Mtu huyo, husahau kazi aliyotumwa kwenda kuitekeleza kwa yeye kuamua kufanya kazi yake mwenyewe. Yeye hujiingiza kwenye kazi nyingine anayoipenda mwenyewe.

Mtu huyo, hufanana na kitendo cha kumsukuma mtu aliyechuchumaa ambaye huishia kuanguka chini, kwa sababu naye hutumwa kitu na kwenda kimoja, bila kukitekeleza kile alichotumwa kukifanyia kazi. Ndiyo maana watu waliomtuma husema kwamba, ‘tumesukuma kijana aliyechuchumaa.’

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuyatimiza vizuri majukumu waliyotumwa kuyatekeleza, ili waweze kupata mafanikio mengi katika maisha yao.

1Timotheo 5:20-21.

2Wathesalonike 2:10-12.

Mathayo 23:37-39.

Yohana 1:10-12.

nsumba

witundile

 

ENGLISH: WE HAVE PUSHED A SQUATTING YOUNG MAN.

The source of this saying is pushing a young man who was squatting. This squatting young man will not have enough power to resist the push and therefore can easily fall down. To describe a scenario that relates to effortless winning in a certain competition, one can use the saying that ‘we have pushed a squatting young man.’

The saying can be compared to someone who was sent to do something and never came back to bring feedback. He/she is someone who appears to forget his/her responsibility. Such a person does things according to his/her wish. People of such behaviour are being compared to the act of pushing a squatting person who will end up falling down.

The saying teaches people how to properly fulfill the tasks they are assigned to carry out. This will enable them to have achievements in their lives.

1Timothy 5: 20-21. 2Thessalonians 2: 10-12. Matthew 23: 37-39. John 1: 10-12.

575. LYASHIGA AHA MAHEWA AGANG’ONHELA NKE.

Imbuki ya kahayile kenako, ilinola bhong’hi bho mabhele ga nke, bho ngosha umo uyo witanagwa Mahewa. Ungosha ng’wunuyo, agatub’a gub’itila ahikanza lya nzala. Unke oli na ng’wana uyo onh’aga. Nuwei agang’onha unke nguno ya nh’ub’a. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘lyashiga aha mahewa agang’onhela unke.’

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agadumaga ugwiyumilija ulu obhandikaga makoye. Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu Mahewa uyo agatub’a mpaga unhong’ha unke, kunguno nuweyi adumile agwiyumilija umumakoye amadamu.

Umunhu ng’wunuyo, agadumaga ugubhalela abhana ahigulya ya gubhiza na wiyumilija, kunguno ya kikalile kakwe kenako. Abhanhu abho bhandebhile igiki agogohile amakoye, bhagilomelaga higulya yakwe. Hunagwene abhanhu bhenabho bhagayombaga giki,  ‘lyashiga aha mahewa agang’onhela unke.’

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na wiyumilija

Kahayile kenako kadulanga higulya ya gub’iza na wiyumilija umumayanga gose, ayo bhalinago, umukikalile kabho, kugiki bhadule kujipandika wangu inzila ja gugamalila, na gujilanghana chiza ikaya jabho.

Zaburi 107: 5-6.

Mathayo 12:1-5.

KISWAHILI: UMEFIKA WAKATI AMBAO MAHEWA ALIMNYONYA ZIWA MKE WAKE.

Chanzo cha msemo huo, humwangalia mwanamume aliyeitwa Mahewa ambaye alimyonya ziwa mke wake. Mke mke wake huyo, alikuwa na mtoto aliyekuwa bado ananyonya. Mwanamume huyo, alijisikia njaa sana wakati wa kipindi cha njaa, akamua kumnyonya mke wake ziwa. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘umefika wakati ambao Mahewa alimnyonya ziwa mke wake.’

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hushindwa kuvumilia anapopata matatizo, katika maisha yake. Mtu huyo, hufanana na mahewa ambaye alijisikia njaa mpaka akamnyonya mke wake ziwa, kwa sabahu naye hawezi kuvumilia katika matatizo anayopata ndani ya maisha yake.

Mtu huyo, hushindwa kuwalea watoto wake vizuri, ili waweze kuvumilia matatizo ya maisha ya kila siku, kwa sababu ya maisha yake hayo. Watu wanaomfahamu mtu huyo, kwamba hawezi kuvumilia, hali ambayo humpelekea kushindwa kuyakabiri matatizo yake, huongea juu yake.  Ndiyo maana watu hao, husema kwamba, ‘umefika wakati ambao Mahewa alimnyonya ziwa mke wake.’

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na uvumilivu wa kuwawezesha kuyakabiri vizuri matatozo yao, ili waweze kuwapa watoto wao, uwezo wa kutatua shida mbalimbali katika maisha yao kama watu wazima, maishani mwao.

Zaburi 107: 5-6.

Mathayo 12:1-5.

nzala

mom

 

nzala1

 

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

AS YOUNG AS I AM TO WHOM SHOULD I LAUGH – A COTTON FRUIT.

The source of this riddle is the cotton fruit. The cotton fruit when it is immature it doesn’t burst to release its wool because it is yet to mature. But when it is mature enough it bursts and releases its wool thus being compared to a person who laughs. This is why people are being warned against doing some things. They have to wait until the right time comes. Such people are warned using the riddle ‘as young as I am to whom should I laugh? – a cotton fruit’. This riddle can be compared to a person who has patience to wait until the right time to fulfill his/her duties comes. Such a person nurtures well his/her people until they are old enough to carry out their responsibilities, including marriage. And, marriage is reserved for adults, not children. Therefore, cotton fruit represents children who are yet to take responsibilities of adults. They have to wait until the time for them to take adult responsibilities comes.

This riddle teaches people about patience in raising their children. It includes good parenting style that can enable children to have societal acceptable morals.

1 Corinthians 13:11. Ephesians 5: 8-10.

574. KALAGU- KIZE. NATALI INDO GIKI NANSEKELE NANI?:- NHOB’O YA B’ULUB’A.

Imbuki ya kalagu yiniyo, yilolile Nhob’o ya B’ulub’a iyo itali ndagana. Inhob’o yiniyo, ulu itali ndagana idatanduka, kunguno itali ugushigana aha bhutale bhoyo. Aliyo lulu, ulu yukula inhob’o yiniyo yigatanduka yafunya b’ub’a b’ope, ubho wikolile nu munhu uyo aliseka. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘natali ndo giki nansekele nani?:- Nhob’o ya B’ulub’a.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo ali na wiyumilija bho gulindila mpaga lishige ligakanza lya gutumama nimo nhebhe, mukikalile kakwe. Uweyi agabhagukaja abhana bhakwe mpaga bhashiga ahikanza lya gutola, nulu gutolwa, kunguno adhebhile igiki abho bhagatolaga bhali bhanhu bhatale, idi bhadoo.

Abhana abhadoo bhikolile ni nhob’o ijo jitali ndagana, kunguno amasala gabho gatali ga nyanigini. Umunhu ng’wunuyo, agabhutumilaga chiza uwiyumilija bhokwe bhunuyo, bhogubhalanga abhiye higulya ya gulindila mpaga lishige likanza ilo lidakilwe uguitumamama imilimo yabho. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘natali ndo giki nansekele nani?:- Nhob’o ya B’ulub’a.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gubhiza na wiyumilija bho gubhakuja chiza abhana bhabho, kugiki bhadule gudilila mihayo ya wiza na guleka iyo yili yabhubhi, umukikale kabho.

1Wakorintho 13:11.

Waefeso 5:8-10.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

BADO MDOGO HIVI NIMCHEKELEE NANI?:- NHOB’O JA B’ULUB’A.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia tunda la pamba. Tunda hilo, likiwa changa halipasuki, kwa sababu bado halijakomaa. Lakini basi, likikua na kukomaa, tunda hilo hupasuka na hutoa pamba nyeupe, ambayo hufananishwa na mtu anayecheka. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘bado mdogo hivi nimchekelee nani?: – tunda la pamba.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ana uvumilivu wa kusubiri hadi ufike wakati sahihi wa kuyatekeleza majukumu yake, katika maisha yake. Yeye huwakuza watu wake vizuri hadi wanafikia umri wa kuyatelekeleza majukumu yao, yakiwemo yale ya kuolewa na kuoa, kwa sababu yeye anafahamu kwamba, wanaooana ni watu wazima, sio watoto.

Watoto hao hufanana na tunda la pamba ambalo bado ni changa, kwa sababu naye ana uvumilivu wa kuwafundisha wenzake juu ya kusubiri wakati mwafaka wa kuyatekeleza majukumu yao. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘bado mdogo hivi nimchekelee nani?: – tunda la pamba.’

Kitendwawili hicho, hufundisha watu juu ya kuwa na uvumilivu wa kuwalea watoto wao hadi kuwakuza nyema, ili waweze kuzijali vizuri kazi ambazo ni njema, na kuacha uovu, katika maisha yao.

1Wakorintho 13:11.

Waefeso 5:8-10.

nhobho

nhobho1

nhobho2

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

AS YOUNG AS I AM TO WHOM SHOULD I LAUGH – A COTTON FRUIT.

The source of this riddle is the cotton fruit. The cotton fruit when it is immature it doesn’t burst to release its wool because it is yet to mature. But when it is mature enough it bursts and releases its wool thus being compared to a person who laughs. This is why people are being warned against doing some things. They have to wait until the right time comes. Such people are warned using the riddle ‘as young as I am to whom should I laugh? – a cotton fruit’. This riddle can be compared to a person who has patience to wait until the right time to fulfill his/her duties comes. Such a person nurtures well his/her people until they are old enough to carry out their responsibilities, including marriage. And, marriage is reserved for adults, not children. Therefore, cotton fruit represents children who are yet to take responsibilities of adults. They have to wait until the time for them to take adult responsibilities comes.

This riddle teaches people about patience in raising their children. It includes good parenting style that can enable children to have societal acceptable morals.

1 Corinthians 13:11. Ephesians 5: 8-10.

573. INGI AHO YUNYELA IGALEKAGA BHANA.

Imbuki ya lusumo lunulo, ililola kikalile ka ingi, na kibyalile kayo. Ingi yiniyo, igagwilaga lulu mujiliwa yaleka bhana moyi. Abhana bhayo tugabhizaga tugino tudodo tope, uto tudulile guibhoza nulu nyama iyo yagwilagwa ni ingi yiniyo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ingi aho yunyela ikalaekaga bhana.’

Ulusumo lunulo, lugalenaganijiyagwa kuli munhu uyo ali nomolomo umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agayombaga mihayo ya bhulomolomo iyo igabhipyaga kaya ja bhanhu.

Uweyi agikolaga ni ngi iyo igalekaga bhana abho bhagabhipyaga jiliwa ja bhanhu, kunguno nuweyi imihayo yakwe ya bhulomolomo yiniyo, igalisanyaga bhanhu, mpaga nose bhabhulaga kaya jabho. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga umunhu ng’wunuyo giki, ‘ingi aho yunyela igalekaga bhana.’

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya guleka bhulomolomo umukikalile kabho, kugiki bhadule gwikala bho mholele na bhichabho, umuwikaji bhobho.

Kutoka 23:1.

Walawi 9:11.

Mathayo 7:15-18.

2Watorintho 4:2.

Yakobo 1:26.

KISWAHILI: INZI AKITUA POPOTE HUACHA WATOTO.

Chanzo cha methali hiyo, chaangalia maisha ya inzi na kuzaliana kwake. Ingi huyo, hutua hata kwenye chakula na kuacha watoto. Watoto hao, huwa funza wadogo wadogo ambao huweza hata kuharibu nyama ambayo wameachwa juu yake na inzi. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘inzi akitua popote huacha watoto.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni muongo katika maisha yake. Mtu huyo, husema maneno ya uongo ambayo husababisha hata kugawanyika kwa wanafamilia, kwa sababu ya uchonganishi wake.

Yeye hufanana na inzi ambaye huwaacha watoto kila anapotua ambao huharibu chakula cha watu, kwa sababu naye hugonganisha watu hata kufikia hatua ya kuvunjika kwa mji wao, kwa sababu ya uongo wake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, ‘inzi akitua popote huacha watoto.’

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuacha tabia ya kusema uongo matika maisha yao, ili waweze kuishi kwa amani na watu  wao, maishani mwao.

Kutoka 23:1.

Walawi 9:11.

Mathayo 7:15-18.

2Watorintho 4:2.

Yakobo 1:26.

ngi

ngi1

ngi2

 

ENGLISH: EVERYWHERE A FLY LANDS IT LEAVES ITS EGGS

The source of this saying is the life of a fly. Everywhere a fly lands it leaves eggs. These eggs can grow into larvae that can destroy something, for example, meat and other related things. To warn people against entertaining such insects, one can use the saying that ‘everywhere a fly lands it leaves its eggs/larvae.’

The saying can be compared to a person who is a liar in his or her life. This person is likely to affect family members by making false statements. In such a context of false statements, one can experience division among family members. Such a person who is a liar can be compared to a fly that always leaves impact wherever it lands.

This proverb teaches people to break the habit of lying in their lives. Rather, they have to be trusthworthy so that they can have peace with others in the society.

Exodus 23: 1. Leviticus 9:11. Matthew 7: 15-18. 2Corinthians 4: 2. James 1:26

572. INGILI YA BHANA IDALUMAGWA MATIMBA.

Imbuki ya lusumo lunulo, yililola ndimu iyi igitangwa ngili. Indimu yiniyo, igikalaga ikingilwe na bhana bhayo umumagulu gayo. Kuyiniyo lulu, abhana bhayo bhenabho, bhagagashigijaga amatimba gayo, kugiki gadizulung’wa na ginhu. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ingili ya bhana idalumagwa matimba.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo alina bhana bhingi abho bhagang’wimbilijaga, umuwikaji bhokwe. Umunhu ng’wunuyo, agagunanagwa na bhana bhenabho, ulu opandikaga makoye.

Uweyi agikolaga ni ngili iya bhana iyo idalumagwa matimba, kunguno nuweyi, agalanghanagwa na bhana bhake bhenabho, bho gwambilijiwa umumakoye gakwe. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ingili ya bhana idalumagwa matimba.’

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhalela chiza abhanhu bhabho, kugiki bhadule gubhambilija chiza, ijinagubhinja umumakoye, umukikalile kabho.

Mathayo 28:16-20.

Marko 3:14-19.

Zaburi 127:3-5.

KISWAHILI: KIFARU MWENYE WATOTO HANG’ATWI MIGUUNI.

Chanzo cha methali hiyo, chaangalia mnyama poli anayeitwa ngili. Mnyaga huyo, huwa na watoto ambao huzunguka miguuni pake. Kwa hiyo basi, watoto hao huizuia miguu yake kung’atwa na kitu chochote. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘ngili mwenye watoto hang’atwi miguuni.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ana watoto wengi wa kumsaidia katika maisha yake. Mtu huyo, hupata msaada wa kuyatatua matatizo mbalimbali maishani mwake.

Yeye hufanana na ngili mwenye watoto waizuiao miguu yake kung’atwa na kitu, kwa sababu naye ana watoto ambao humsaidia anapopata matatizo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘ngili mwenye watoto hang’atwi miguuni.’

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwalea vyema watu wato, ili waweze kuwasaidia vizuri katika kutatua matatizo mbalimbali, katika maisha yao.

Mathayo 28:16-20.

Marko 3:14-19.

Zaburi 127:3-5.

ngili2

ENGLISH: THE RHINOCEROS THAT HAS BABIES IS NOT BITTEN ON HER LEGS.

The source of this proverb is the wild animal known by the name of Rhinoceros. This wild animal, when has children, its children will always surround their mother thus keeping their mothers’ legs always protected against any insect that is likely to harm them through their legs. It is through this kind of protection that people came up with this proverb that ‘the wild boar with children is not bitten on legs’ to communicate the power of children in protecting their mothers against enemies.

The proverb can be compared to a person who has children to support in his or her life. This person is capable of getting help from his/her children in his or her life. This person can be likened to wild boar with children who keep its feet from getting stuck. Children ensure the survival of their mother.

This proverb teaches people on how to take care of their children with hope that these children will help their parents when they are old enough to sustain their lives.

Matthew 28: 16-20. Mark 3: 14-19. Psalm 127: 3-5