Kashinje Zacharia

500. NTOBHI O BHUSHISHI AGABHALEKELAGA ABHA MINO BHABHUNG’WA.

Imbuki ya kahayile kenako, yilolile bhutobhi bho bhushishi, na bhung’wiwa bhobho. Ubhutobhi bho bhushishi bhunabho, bhugasolaga makanza malihu. Aliyo lulu, untobhi obho agabhalekelaga bhangi abho bhali na mino, bhabhung’wa ubhushishi bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ntobhi o bhushishi agabhalekelaga abha mino bhabhung’wa.’

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo, agacholaga jikolo mpaga ujipandika, na gucha adajilile. Umunhu ng’wunuyo, agaicholaga isabho yiniyo mpaga oyipandika bhogusabha, na winga kuwelelo, ubhalekela abhapanga isabho jinijo bhujilya.

Abhanhu abha mino, ha bhapanga abho bhagabhung’waga ubhushishi ubho obhutobha, umunhu ng’wunuyo. Ugujichola isabho jinijo, ikolile nu gutobha bhushishi, ubho untobhi obho agabhalekelaga abha mino, nulu abhapanga, bhajilya isabho jinijo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ntobhi o bhushishi agabhalekelaga abha mino bhabhung’wa.’

Akahayile kaneko, kalanga bhanhu higulya ya gwigulambija gutumama milimo, iya gubhapandikila isabho ija gumana bhilekela, ulu ocha ung’wene, kugiki, bhadule gujilang’hana chiza isabho jinijo.

Wakolosai 3:1-3.

Mathayo 19:13-30.

KISWAHILI: ANAYEKOROGA UKWAJU HUWAACHIA WALE WALIO NA MENO WANAUNYWA.

Chanzo cha msemo huo, chaangalia ukorogaji wa ukwaji, na unywaji wake. Ukorogaji huo, huchukua muda mrefu. Lakini basi, mkorogaji wake huwatengenezea wengine walio na meno, ambao huunywa, ukwaju huo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘mkorogaji wa ukwaju huwaachia wenye meno wanaunywa.’

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hutafuta mali hadi akazipata kwa wingi, na kufa bila kuzila. Mtu huyo, huzitafuta mali hizo mpaka hutajirika, na kuaga dunia, akiwaachia wale walio wazima, mali zake zote. Watu hao huzila mali hizo zilizoachwa kwao na marehemu.

Watu hao, wenye meno ni wale ambao ni wazima, walioachwa na marehemu, ambao huunywa ukwaju ule alioukoroga, mtu huyo. Kuzitafuta mali hizo, hufanana na kukoroga ukwaju, ambao mkorogaji wake huwaachia wenye meno, au wale walio wazima, ambao huzila mali hizo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘mkorogaji wa ukwaju huwaachia wenye meno wanaunywa.’

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kufanya kazi kwa bidii iwawezeshayo kupata mali zakuwa wanaachiana, anapokufa mmoja wao, ili waweze kuzitunza vizuri mali hizo.

Wakolosai 3:1-3.

Mathayo 19:13-30.

te-tugu-igasha

passion-fruit

ENGLISH: HE WHO PREPARED THE TAMARIND FRUIT JUICE LEFT IT FOR THOSE WITH TEETH TO DRINK.

The source of this proverb is the juice of the tamarind fruit. The preparation for the tamarind juice takes quiet some times to be ready for people to drink it. There is a possibility for the one who prepared it to leave others to drink the juice. Therefore, this proverb can be performed to describe how someone can prepare it and fail to drink instead; others drink on his/her behalf. This scenario is described using the proverb that ‘he who prepared the tamarind fruit juice left it for those with teeth to drink.’

The saying can be compared to a person who struggles for wealth for a long time. When he/she gets it, he/she dies before enjoying his/her richness thus leaving it to be used by others. The people with teeth are the ones left behind after the owner of properties passes away.

The saying teaches people about working hard to get rich which can also be used by other people, including family members, when the owner of those possessions dies.

Colossians 3: 1-3.

Matthew 19: 13-30.

499. DULI BHANJINGO NI KULU.

Imbuki ya kahayile kenako, ililola njingo uyo guli hikulu. Unjingo bhuli bhuzenganwa ni kulu. Ilikulu bhuli bhikaji bho Ntemi o bhalo, nulu o si ndebhe. Kuyiniyo lulu, abhanhu abho bhazenganilwe ni kulu, bhadiko guluha, nulu guding’wa sagala kulwa bhuhubhi, kunguno bhagikomejaga ugugadima amalagilo ga si yiniyo. Hunagwene abhanhu bhenabho bhagayombaga giki, ‘duli bha njingo ni kulu.’

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kubhanhu, abho bhagagadimaga chiza amalagilo ga bhabyaji bhabho, nulu aga si jabho. Abhanhu bhenabho, bhadaluhaga sagala, kunguno ya kajile kabho ako kalikawiza. Abhoyi igabhiza jinogu nulu gwinhywa bhutongeji nu ntale obho, kunguno bhagabhizaga bhedebhile umo agatongelelaga Untemi obho.

Abhanhu bhenabho, bhagalenganijiyagwa kubhanhu abho bhali njingo ni kulu, kunguno, bhagadimaga chiza iyo bhagawilagwa na bhatale bhabho. Hunagwene bhagayombaga giki, ‘duli bha njingo ni kulu.’

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gugikalana chiza amalagilo ga si jabho, nulu aga bhatale bhabho, kugiki bhadule gwikala bho mholele na bhichabho, umuwikaji bhobho.

Wafilipi 2:4-6.

Yohana 15:4-5.

Mathayo 11:25-30.

Warumi 8:31-35.

KISWAHILI: TU MAJIRANI NA IKULU.

Chanzo cha msemo huo, chaangalia watu wanaishi jirani na ikulu. Ikulu ni makazi ya Mfalme, au Mkuu wa nchi fulani. Kwa hiyo basi, watu wanaoishi jinani na ikulu, hawawezi kuteseka, wala kushikwa hovyo, kwa sababu ya kutenda maovu, kwa sababu wao wanazifahamu sheria za pale. Kwa maana hiyo, watu hao, hujitahidi kuziishi sheria za nchi yao au kijiji chao, vizuri. Ndiyo maana watu hao husema kwamba, ‘tu majirani na ikulu.’

Msemo huo, hulinganishwa kwa watu, wale ambao, huzishika vizuri sheria za wazazi wao, au zile za nchi zao. Watu hao, hawateseki hovyo, kwa sababu ya mwenendo wao kuwa mzuri katika jamii. Baadhi yao, huwa rahisi hata kupewa uongozi na mkubwa, Mfalme au Mkuu wa nchi yao.

Watu hao, hulinganishwa na watu wanaoishi karibu na Ikulu, kwa sababu, nao huwa wanaziishi sheria za pale walipo vizuri. Ndiyo maana watu hao husema kwamba, ‘tu majirani na ikulu.’

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuzielewa na kuziishi sheria za nchi zao, au zile za jamii yao, ili waweze kuishi kwa amani na wenzao, katika maisha yao yote.

Wafilipi 2: 4-6.

Yohane 15: 4-5.

Mathayo 11: 25-30.

Warumi 8: 31-35.

bhatalii bha bhuganda

chief

building

ENGLISH: WE ARE CLOSE TO THE STATE HOUSE/PALACE.

The source of this saying is the closeness between where someone lives and the state house or palace. People who live closer to the state house or palace are likely to be very obedient to the authority because they know better the laws of the land and they are frequently reminded about what is expected of them. Therefore, such people do not suffer much because of their obedience to the state laws and regulations. Thus, these people are being described using the saying that ‘we are close to the state house/palace.’

The saying can be compared to people who strictly observe the laws of their parents, or those of their country. These people do not suffer so much because of their good conduct in the society. Some of them can even be easier to be given leadership posts because of their obedience.

The saying teaches people about understanding and living according to the laws of their countries or of their society so that they can live in harmony with others.

Philippians 2: 4-6. “Complete my joy by being of the same mind, having the same love, being in full accord and of one mind. Do nothing from selfishness or conceit, but in humility count others better than yourselves. Let each of you look not only to his own interests, but also to the interests of others.  Have this mind among yourselves, which is yours in Christ Jesus, who, though he was in the form of God, did not count equality with God a thing to be grasped,”

John 15: 4-5. “Abide in me, and I in you. As the branch cannot bear fruit by itself, unless it abides in the vine, neither can you, unless you abide in me. I am the vine, you are the branches. He who abides in me, and I in him, he it is that bears much fruit, for apart from me you can do nothing.”

Matthew 11: 25-30. “At that time Jesus declared, “I thank thee, Father, Lord of heaven and earth, that thou hast hidden these things from the wise and understanding and revealed them to babes; yea, Father, for such was thy gracious will. All things have been delivered to me by my Father; and no one knows the Son except the Father, and no one knows the Father except the Son and any one to whom the Son chooses to reveal him. Come to me, all who labor and are heavy laden, and I will give you rest. Take my yoke upon you, and learn from me; for I am gentle and lowly in heart, and you will find rest for your souls. 30 For my yoke is easy, and my burden is light.””

Romans 8: 31-35. “What then shall we say to this? If God is for us, who is against us? He who did not spare his own Son but gave him up for us all, will he not also give us all things with him? Who shall bring any charge against God’s elect? It is God who justifies; who is to condemn? Is it Christ Jesus, who died, yes, who was raised from the dead, who is at the right hand of God, who indeed intercedes for us? Who shall separate us from the love of Christ? Shall tribulation, or distress, or persecution, or famine, or nakedness, or peril, or sword?”

 

YOU ARE ALSO KINDLY INVITED TO CLICK AT ITS APPLICATION BELOW IN THE FIGHT AGAINST COVID -19 CORONA VIRUS PANDEMIC.

application of stories to the practical life

498. KALAGU – KIZE. MBULUGUTWA TUNDE:- NGOKO ILOGA.

Imbiki ya kalagu yiniyo, ililola bhogi bho ngoko. Ingoko yiniyo, igogaga bho gubuluguta mu mabhu, nulu mumasalu amanogoleku. Iyoyi igacholaga aha soga hunayogela hoyi. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘mbulugutwa tunde:- ngoko iloga.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agagulang’hanaga chiza umili gokwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhizaga ni kujo umuchalo jakwe, kunguno ya akikalila kakwe. Adipondaga soni bho sagala, kunguno ulu uhaya gwita mhayo nhebhe, acholaga aha soga, guti ni ngoko iyo igacholaga aha bhogelo ubhusoga.

Umunhu ng’wunuyo, agabhalanjaga nabhiye ahigulya ya kuilang’hana chiza imimili yabho, kugiki bhadizita mihayo iyo idulile gubhaponda soni, umuwikaji bhobho. Hunagwene agabhaganilaga abhanhu bhakwe giki, ‘mbulugutwa tunde:- ngoko iloga.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya kuidebha na kuilang’hana chiza imimili yabho, bho gwikala nikujo umuwikaji bhobho, kugiki bhadiziita imihayo iyo idulile gubhaponda soni, umukikalile kabho.

Yana 3:4-10.

Yoeli 2:12-17.

Luka 15:18-19.

KISWAHILI: KITENDAWILI    –   TEGA

KUGAAGAA KWAKWE ARDHINI:- KUKU ANAOGA

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia uogaji wa kuku. Kuku huoga kwa kujigalagaza kwenye majivu, au kwenye mchanga laini. Yeye huwa anatafuta sehemu nzuri ya kuogea. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘kugaagaa kwake aridhini:- kuku anaoga.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye, huutunza vizuri mwili wake, bila kupoteza heshima yake katika jamii. Mtu huyo, huendelea kuheshima kijijini mwake, kwa sababu ya mwenendo wake mzuri wa kuishi kwa kuwaheshimu pia wenzake.

Yeye hutekeleza yale yawezayo kutunza heshima yake kwa kuwaheshimu wale anaoishi nao. Hajiaibishi hovyo, kwa sababu, akitaka kutekeleza jambo fulani, hutafuta pale linapofaa kufanyika, kama vile kuku atafutavyo, sehemu nzuri ya kuogea kwake.

Mtu huyo, huwafundisha pia wenzake juu ya kutunza vizuri miili yao, kwa kutunza heshima yao katika jamii, ili wasije wakafanya mambo ya aibu maishani mwao. Ndiyo maana yeye huwahadithia watu kwamba, ‘kugaagaa kwake aridhini:- kuku anaoga.’

Kitendawili hicho, chafundisha watu juu ya kuitunza vizuri miili yao, kwa kuheshimiana katika maisha yao, ili wasije wakajivunjia heshima, kwa kufanya mambo ya aibu, katika jamii.

Yona 3:4-10.

Yoeli 2:12-17.

Luka 15:18-19.

ngoko iloga

ngoko jiloga

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

 A MOTHER HAS FEET BUT A CHILD HAS NO FEET – A CHICKEN EGG.

The source of this riddle is the chicken and its eggs. Chickens have legs but they lay eggs which do not have legs. It is the care of the mother-chicken that can make eggs eventually develop legs and walk like mother-chicken. This scenario of chicken and egg relationship can be described using a riddle that ‘a mother has feet but a child has no feet – a chicken egg.’

This riddle can be compared to a person who protects his/her children well. This person knows well how to raise his/her children in good behaviour. This person is likened to a hen that cares for eggs until they are hatched into chicken and continue taking care of chicken till they become full independent chicken.

This riddle teaches people about having the patience to nurture their children so that they can understand how to live better with other people as they themselves understand what to do and not to do in life.

Isaiah 10: 14-15.

Matthew 1: 18-25.

497. KALAGU – KIZE. MAYU MUNHU ALINA MAGULU LELO UMYALWA ADINA MAGULU:- LIGI LYA NGOKO.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola jisumva ijo jigibyalaga bho gunya magi, guti ngoko. Ingoko ilina magulu, aliyo lulu, ulu yunyela amagi gayo, gadina magulu. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘mayu munhu alina magulu lelo umyalwa adina magulu:- ligi lya ngoko.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu, uyo agabhalanhanaga chiza pye abhana bhakwe. Umunhu ng’wunuyo, adebhile ugubhakuja chiza abhana bhenabho, mpaka bhajimana inhungwa ija wiza, ijo ajidebhile uweyi.

Uweyi agikolaga ni ngoko, iyo igabyalaga bhana abho bhadi na magulu, aliyo igagalang’hana amagi gayo, mpaga bhafuma moyi bhana, abho bhali na magulu guti ni yoyi, kunguno nuweyi, agabhalanjaga nhungwa jabhiza abhana bhakwe, mpaga bhiikola nang’hwe, umukikalile akawiza. Hunagwene agabhaganilaga abhanhu giki, ‘mayu munhu alina magulu lelo umyalwa adina magulu:- ligi lya ngoko.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gubhiza na wiyumulija bho gubhalanga nhungwa ja wiza abhana bhabho, kugiki bhadule gudebha ugwikala na bhanhu bho mholele, gitumo bhagikalilaga abhoyi.

Isaya 10:14-15.

Mathayo 1:18-25.

KISWAHILI: KITENDAWILI   –  TEGA.

MAMA MTU ANA MIGUU BALI MZALIWA HANA MIGUU:-  YAI LA KUKU.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia viumbe ambavyo kuzaliana kwa kutaga mayayi, kama kuku. Kuku ana miguu lakini basi, akitaga mayayi yake, hayana miguu. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘mama mtu ana miguu bali mzaliwa hana miguu:- yai la kuku.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwalinda vizuri watoto wake. Mtu huyo, anafahamu kuwakuza katika maadili mema watoto wake hao, hadi huwafikisha kwenye hatua ya kuyaelewa malezi hayo mema, kama anavyo yaelewa yeye.

Yeye hufanana na kuku atagaye mayayi yasiyo na miguu, na kuyatunza hadi wanapatikana watoto wenye miguu kama yeye, kwa sababu naye, huwafundisha maadili mema watoto wake, hadi kufikia hatua ya kufanana naye, katika mwenendo wa kuishi. Ndiyo maana huwahadithia watu kwamba, ‘mama mtu ana miguu bali mzaliwa hana miguu:- yai la kuku.’

Kitendawili hicho, chafundisha watu juu ya kuwa na uvumilivu wa kuwakuza katika maadili mema watoto wao, ili waweze kuelewa namna ya kuishi vizuri na watu, kama wanavyoelewa wao wenyewe.

Isaya 10:14-15.

Mathayo 1:18-25.

ngoko

chicken-eggs

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

 A MOTHER HAS FEET BUT A CHILD HAS NO FEET – A CHICKEN EGG.

The source of this riddle is the chicken and its eggs. Chickens have legs but they lay eggs which do not have legs. It is the care of the mother-chicken that can make eggs eventually develop legs and walk like mother-chicken. This scenario of chicken and egg relationship can be described using a riddle that ‘a mother has feet but a child has no feet – a chicken egg.’

This riddle can be compared to a person who protects his/her children well. This person knows well how to raise his/her children in good behaviour. This person is likened to a hen that cares for eggs until they are hatched into chicken and continue taking care of chicken till they become full independent chicken.

This riddle teaches people about having the patience to nurture their children so that they can understand how to live better with other people as they themselves understand what to do and not to do in life.

Isaiah 10: 14-15.

Matthew 1: 18-25.

496. KALAGU – KIZE. WITANDULA TANDULA KULWA LUTUGA LOKWE:- MADUTU GIDOKE.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola linti ili ligitanagwa idoke. Ilinti linilo, lilinogoleku noyi, kunguno, ulu guyemba unyaga, amadutu galyo gatitulanyaga, na gayiyongeja ugusanaguka. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘witandula tandula kulwa lutuga lokwe:- madutu gidoke.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli myaji, uyo abhagabhakenagulaga abhana bhakwe, kunguno ya inhungwa jakwe ijo jililabhubhi. Umyaji ng’wunuyo, agabhalekanijaga abhana bhakwe, bhabhiza na kajile kabhi, kunguno ya kikalile kakwe ako kadinilange ilya gwikala na bhanhu chiza.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga ni nituga lidoke ilo ligatandulwa na luyaga, aliyo nunina ogo alihaho, kunguno nuweyi, agabhakenagulaga abhana bhakwe, kunguno ya gugayiwa nhungwa ja wiza, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, ‘witandula tandula kulwa lutuga lokwe:- madutu gidoke.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gubhiza ni lange lya wiza, ukubhana bhabho, kugiki, bhadule gukula bhali nilange ilya gwikala chiza na bhanhu, uwikaji bhobho.

Mwanzo 3:1-7.

Luka 21: 34-38.

Wagalatia 3:1-6.

Warumi 5:12-14.

KISWAHILI: KTENDAWILI:  –  TEGA.

KUJICHANA CHANA NI SABABU YA WEHU WAKE:- MAJANI YA MGOMBA.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia mti unaoitwa mgomba. Mtu huo, ni mlaini sana, kwa sababu, ukipulizwa na upepo, majani yake huanza kugongana, na kujiongeza kujichana chana. Ndiyo maana watu huhadithiana kwamba, ‘kujichana chana ni sababu ya wehu wake:- mgomba.’

Kitendawili hicho, chalinganishwa kwa mzazi, yule ambaye huwaharibu watoto wake, kwa sababu ya mfano mbaya wa maisha yake wanauona. Mzazi huyo, huwatelekeza watoto wake, na kuwaonesha mfano mbaya wa mwenendo wake, ambao hauna maadili ya kuishi vizuri na watu.

Mtu huyo, hufanana na wehu wa mgomba uliowachana chana watoto wake, kwa sababu naye, ametelekeza watoto wake, kwa kuonesha mfano mbaya wa maisha, ambao hauna maadili mema. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, ‘kujichana chana ni sababu ya wehu wake:- mgomba.’

Kitendawili hicho, chafundisha watu juu ya kuwa na malezi mema kwa watoto wao, ili waweze kukua wakiwa wamejengeka vizuri katika maadili ya kuwawezesha kuishi vizuri na watu, maishani mwao.

Mwanzo 3:1-7.

Luka 21: 34-38.

Wagalatia 3:1-6.

Warumi 5:12-14.

banana leave

banana ni doke

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME

HE/SHE HAS CUT HIMSELF/HERSELF BECAUSE OF HER/HIS CRAZINESS- BANANA TREE.

The source of this saying is a banana tree that appears to be soft and because of its softness, when the wind blows, it cuts off its branches. That is why people can say ‘he/she has cut himself/herself because of his/her craziness – banana tree’ to communicate how the softness of banana branchs makes them to swing around when the wind blows that result into them being cut into pieces.

This riddle can be compared to a parent who destroys his/her children because of the way he/she lives with other people around him/her. Such a parent can set a bad example to his/her children. It can also be compared to a person who abandons his/her children, a behaviour that demonstrates bad parenting system to his/her children.

This saying teaches people about caring for their children so that they can grow up to be well-grounded in values ​​that enable them to live well with people in their lives.

Genesis 3: 1-7.

Luke 21: 34-38.

Galatians 3: 1-6.

Romans 5: 12-14.