sayings

371. TULO LUFU.

Imbuki ya kahayile kenako yingilile kuli Lufu na Tulo. Ijisumva ijo jigeshemaga jigalalaga tulo ib’ujiku. Ijisumva jinijo ulu julala jigab’izaga guti jachaga, kunguno jidamanaga jose jose. Gashinaga lulu ub’ujiku b’ugalihaga guti ng’waka (b’ujiku ng’waka). Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘tulo lufu.’

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agikalaga chiza na bhanhu bhakwe, haho adinaja ugujulala ib’ujiku, kunguno adeb’ile igiki, bhuli jisumva jilacha.

Umunhu ng’wunuyo agabhalangaga na bhiye ahigulya ya gutumama milimo yabho bho gub’ambilija abhichabho gwikala bho mholele, na bhanhu, haho b’adinacha, kunguno bhadamanile ulushigu ulogucha. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘tulo lufu.’

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gutogwa gwikala bho bholele na bhichabho, kugiki, ulub’ucha bhadule gubhalekela ilange lyawiza, abhananzengo bhab’o.

Yakobo 4: 16-17.

 Isaya 33:8.

Isaya 28:22.

KISWAHILI:USINGIZI KIFO.

Chanzo cha msemo huo chatokea kwenye usingizi na kifo. Viumbe wapumuao hulala usingizi wakatik wa usiku. Viumbe hao wakilala hawa hawajitambui, kwa sababu wao huwa kama wamekufa. kwa vile huwa hawatambui jambo lolote. Kumbe basi, usiku huwa mlefu kwa mwaka  (usiku mwaka). Ndiyo maawa watu husema kwamba, ‘usinzizi kifo.’

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu ambaye huishi vizuri na watu wake, kwa sababu yeye afahamu kwamba, kila mmoja atakufa. Mtu huyo huwafundisha pia wenzake juu ya kuishi kwa amani na watu kabla ya kufa, kwa sababu wahaijui siku ya kufa. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘tulo lufu.’

Msemo huo hufundisha watu juu ya kupenda kuishi kwa amani na wenzao, ili waweze kuwaachia urithi wa kufaa maishani mwao.

Warumi 6:15-23.

Waefeso 2:1-4.

baby

 

ENGLISH: SLEEPING IS DEATH.

The source of the above saying comes from sleep and death. At night time, breathing organisms always fall asleep. These sleeping beings do not make sense of themselves when asleep. They appear like being dead. This is why people can tell such people that ‘sleeping is death.’

The saying can be compared to someone who lives well with his/her people because he/she knows that everyone will eventually die. Such a person also teaches his/her colleagues how to live in peace with people before they die because they do not know the day of their death. This is why people can say, ‘sleeping is death.’

The saying teaches people about a need to live in peace with neighbors so that they can leave a legacy for living a good life on earth.

Romans 6: 15-23.

Ephesians 2: 1-4.

365. ILELO OTUMAMA NA LO NYUMA.

Imbuki ya kahayile kenako yingilile kubhutumami bho nimo mulushigu lo Nyuma. Ulu munhu uyo adasalilaga umona ng’wiye otumamaga nimo ntale, agung’wila giki, otumamaga na lushigu ulo guleka milimo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ilelo otumama na lo Nyuma,’ mumho otumamaga nimo ntale.

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agatumamaga milimo ukunhu ankujije Mulungu. Umunhu ng’wunuyo agabhalanjaga na bhiye ahigulya ya kub’iza na bhukamu bho gutumama milimo yabho umushigu ija milimo, kugiki, bhaje bhagasalile ulushigu ulo Nyuma. Hunagwene umunhu ng’wunuyo ulu omona ng’wiye alikumilimo umulushugu ulo Nyuma, agang’wilaga giki, ‘ilelo otumama na lo Nyuma.’

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gunkuja Mulungu umumilimo yabho, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi umuwikaji bhobho.

Luka 13:13-14.

KISWAHILI: LEO UMEFANYA KAZI NA JUMAPILI.

Chanzo cha msemo huo chatokea kwenye ufanyaji wa kazi kwenye siku ya Jumapili. Mtu ambaye hasali akimuona mwenzake amefanya kazi kubwa, humwambia kwamba, “leo umefanya kazi na Jumapili,’ maana yake amefanya kazi kubwa.’

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu ambaye hufanya kazi zake kwa kumtukuza Mungu. Mtu huyo huwafundisha pia wenzake juu ya kuwa na bidii ya kufanya kazi zao, kwenye siku za kawaida ili siku ya Jumapili waende kusali. Ndiyo maana mtu huyo akimuona mtu amefanya kazi siku hiyo ya Jumapili, humwambia kwamba, ‘leo umefanya kazi na Jumapili.’

Msemo huo hufundisha watu juu ya kumtukuza Mungu wafanyapo kazi zao, ili waweze kupata mafanikio mengi maishani mwao.

Luka 13:13-14.

south-africa working

 

ENGLISH: TODAY YOU HAVE WORKED ON SUNDAY.

The source of the above saying comes from working on Sunday. A person who sees another person doing a great job can tell him/her that ‘today you have worked on Sunday ‘ to mean appreciation for his/her working hard on week days to compensate for Sunday.

The saying can be compared to a person who does his/her work in the glory of God. Such a person also teaches people how to work hard in week days in order to rest on Sunday; a day set for prayers for Christians. This is why when people see another person working hard in week days they can tell him/her that ‘today you have worked on Sunday.’

The saying teaches people to glorify God as they work so that they can have more success in life.

Luke 13: 13-14.

363. NILEKEJEGE BURE.

Imbuki ya kahayile kenako yingilile kubhulombi bho ng’wa munhu gulekejiwa na ng’wiye, uyo omhub’aga. Umhub’i ng’wunuyo amanile igiki adadulile ugunhipa ung’wiye uyo onhub’aga ng’wunuyo. Hunagwene agalomba bhulekejiwa bho kuhaya giki, ‘nilekejage b’ure.’

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo alina bidohya bho gudula kubhumana ubhuhub’i bhokwe, na gulomba bhulekejiwa bho b’ure, kufumila kub’iye abho obhahubaga. Umunhu ng’wunuyo agabhalangaga na bhiye akikalile kagwilekeja bhuli ng’wene uyoohub’aga na gulomba bhulekejiwa bhunubho. Hunagwene agayombaga giki, ‘nilekejage b’ure.’

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gub’iza na widohya bho gulomba ubhulekejiwa bho b’ure, gwingila kubhichabho abho bhabhahub’aga, na gubhalekeja abhichabho abho bhalilomba bhulekejiwa bhunubho.

Luka 14:4.

Mathayo 18: 25-27.

KISWAHILI: NISAMEHU BURE 

Chanzo cha msemo huo chatokea kwenye uombaji wa msamaha wa mtu aliyemkosea mwenzake. Mtu huyo aelewa kwamba hawezi kumlipa mwenzake huyo, kwa kosa alilomkosea. Ndiyo maana mtu huyo huomba kusamehewa bila masharti, kwa kusema kwamba, ‘nisamehe bure.’

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu ambaye ana unyenyekevu wa kufahamu kosa lake, na kuomba msamaha wa bure kutoka kwa wenzake aliowakosea. Mtu huyo huwafundisha pia wenzake namna ya kuishi kwa kusameheana bure kila mmoja aliyekosea, na kuomba msamaha huo. Ndiyo maana mtu huyo husema kwamba, ‘nisamehe bure.’

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuwa na unyenyekevu wa kuomba kusamehewa bure na wenzao waliowakosea, na wao kuwasamehe pia wale wanaomba msahama huo.

Luka 14:4.

Mathayo 18: 25-27.

forgiveness

forgive

 

ENGLISH: FORGIVE ME UNCONDITIONALLY.

The source of the above saying comes from an apology of the offender. Such a person understands that he/she cannot repay for his/her offence committed. This is why such a person can ask for an unconditional forgiveness by saying ‘forgive me unconditionally.’

This saying can be comparable to a person who has humility to admit that he/she has done something wrong and therefore asking for forgiveness. Such a person also teaches people on how to forgive others.

The saying teaches people to have humility by asking for unconditional forgiveness from their offended counterparts. They should also forgive others.

Luke 14: 4.

Matthew 18: 25-27.

362. NIPOLELEJE.

Imbuki ya kahayile kenako yingilile kubhung’wi bho ginhu ijo jilijilulu. Iginhu jinijo jigab’ipyaga ululimi lo ng’wa munhu uyo ojing’waga iginhu jinijo. Hunagwene umunhu ng’wunuyo agacholaga ginhu ijo jilijinonu, ja gwipolelegeja bho guyomba giki, ‘nipoleleje.’

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kulimunhu uyo witilagwa mihayo ya gumpinihaja umung’holo yakwe. Umunhu ng’wunuyo, agagayigagwa ulubhango umukikalile kakwe. Hunagwene agacholaga gwigwa mihayo ya wiza, iyo idulile gununguja bho guyomba giki, ‘nipoleleje.’

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya kub’alunguja abhichab’o, ab’o bhali na makoye, kugiki bhadule guyega kihamo nabho, umuwikaji bhobho.

Ufunuo 10:10-11.

KISWAHILI: NITULIZE UCHUNGU.

Chanzo cha msemo huo chatokea kwenye unywaji wa kitu kilicho kichungu. Kitu hicho huharibu ulimi wa yule aliyekinywa. Ndiyo maana mtu huyo hutafuta kitu kilicho kitamu cha kutulizia uchungu huo, kwa kusema kwamba, ‘nitulize uchungu.’

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu ambaye amefanyiwa kitendo cha kumhudhunisha moyoni mwake. Mtu huyo hukosa raha maishani mwake. Ndiyo maana hutafuta kusikia neno zuri liwezalo kumfariji, kwa kusema kwamba, ‘nitulize uchungu.’

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuwafariji wenzao walioko kwenye matatizo, ili nao waweze kufurahi pamoja nao, maishani mwao.

Ufunuo 10:10-11.

portrait

two-women

 

ENGLISH: LET ME COOL THE BITTERNESS.

The source of the above saying comes from drinking something which has a bitter taste. Such a drink can be very disturbing thus demanding for something sweet that can cool down the bitterness. This is why one can hear people looking for sweet things in order to suppress bitterness that they experience during that particular time.

The saying can be compared to someone who is hurtled by someone else. Such a hurt person will feel uncomfortable most of his/her time. Therefore he/she needs someone else who can come with sweet words to calm him/her down. Such a hurt person, in receiving something to suppress the bitterness, can say, ‘let me cool the bitterness.’

The saying teaches people about comforting others who are in trouble so that they can also enjoy in their lives.

Revelation 10: 10-11.

361. IGULYA KULI BHEBHE.

Imbuki ya kahayile kenako yingilile kubhuchaji bho ginhu ijo jilina solobho hanhu. Iginhu jinijo, jidulile gung’wambilija unchaji ojo, na bhanhu abho alibhachalila, ulu ujishisha chiza. Kunguyo yiniyo lulu, ulu aladume ugujishisha inhulu jinijo agupandika makoye unchaji ojo ng’wunuyo. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, ‘igulya kuli b’eb’e.’

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agatumagwa kuchala nhulu hanhu, ijo jilina solobho, ukubhanhu, aliyo agakijaga ugujishisha. Umunhu ng’wunuyo agenhelejaga abhanhu bhakija ugwipandika isolobho ya nhulu jinijo, kihamo nu weyi agadumaga uguyipandika isolobho yiniyo. Hunagwene abhanhu bhenabho bhagang’wilaga giki, ‘igulya kuli b’eb’e.’

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gujishisha chiza inhulu ijo bhagatumagwa kujichala kub’ichabho, kugiki jidule gubhambilija ugwikala bho mholele umuchalo jabho.

Amosi 4:1-3

KISWAHILI: ITAKULA KWAKO

Chanzo cha msemo huo chatokea kwenye upelekaji wa kitu au habari fulani kwa watu. Habari hiyo yaweza kuwa na faida kubwa kwa watu wanaopelekewa na kwa mpelekaji wake, akiifikisha vizuri. Lakini asipoifikisha vizuri, mpelekaji huyo atapata matatizo. Ndiyo maana watu humwambia hivi, ‘itakula kwako.’

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu ambaye hutumwa kupeleka habari fulani, yenye faida kubwa kwake, na kwa wale anaowapelekea, lakini yeye huacha kuifikisha.

Mtu huyo husababisha wenzake washindwe kuzipata faida za habari hiyo, na yeye pia kuzikosa faida hizo. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, ‘itakula kwako.’

Msemo huo hufundisha watu juu ya kufikisha habari walizotung’wa kwa wahusika, ili waweze kuzipata habari hizo mapema kiasi cha kutosha kuwasaidie katika kuishi kwa amani na wenzao maishani mwao.

Amosi 4:1-3

business

 

 

ENGLISH: IT WILL BE UP TO YOU.

The source of the above saying comes from sharing information to people. The information can be of great importance to sender and recipients. But if he/she does not deliver it properly, the sender of information will have problems in delivering it. This is why people can tell him/her that ‘it will be up to you.’

Such a saying is compared to a person who is sent to convey certain information, which is of great importance to him and the recipients. The moment the sender fails to deliver the message as required he/she causes some people not to get the required information. Such a sender of information can be warned by telling him/her that ‘it will be up to you.’

The saying teaches people about communicating the information they have been sent to deliver. This will enable receivers of such information to get informed and make decision as required on time.

Amos 4: 1-3.