Joe Healey

509. KALAGU – KIZE. NULU ALIMUMAKOYE AGIGETAGA DUHU:- BHAMBU.

Imbuki ya kalagu yiniyo ilolile bhambu. Ibhambu igasiminzaga bho gugendela ukunu ilikagijakagija. Umukasiminzile kenako, igabhizaga giti idina bhobha bhosebhose umugubhiza guti ili iligeta chiniko, aliyo ilimumakoye. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘nulu alimumakoye agigetaga duhu’ bhashosha, ‘Bhambu’.

Ikalagu yiniyo igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agatumamaga milimo yakwe bho gwideta chiza na wiyumilija bhutale umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agatumamaga milimo yakwe bho gwiyumilija mpaka opandika matwajo mingi, ayo gadulile gung’wambilija ijinaguyibheja chiza ikaya yakwe.

Uweyi agaidetaga chiza imilimo yiniyo guti nakasiminzile akabhambu, kunguno nang’hwe adibamkilagwa duhu. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘nulu alimumakoye agigetaga duhu’ bhashosha, ‘Bhambu.’

Ikalagu yiniyo yalanga bhanhu guitumama imilimo yabho bho bhushikanu na wiyumilija bhutale, kugiki bhadule kupandika matwajo mingi ayo gikomile gubhambilija ugujibheja chiza ikaya jabho.

(Wafilipi 2:5-11; Mathayo 10:22)

KISWAHILI: KITENDAWILI –  TEGA: HATA AKIWA HATARINI HUTEMBEA KWA MADAHA TU – KINYONGA.

Chanzo cha kitendawili hiki chaangalia kinyonga. Kinyonga hutembea kwa kusitasita, hali ambayo hufananishwa na utembeaji wa madaha. Utembeaji wake huo humfanya aonekane kama hana woga wowote ule, kwa sababu ya madaha yake hayo. Ndiyo maana watu hutegeana kitendawili kwamba, ‘hata akiwa hatarini hutembea kwa madaha tu’ na kujibu, ‘kinyonga’.

Kitendawili hicho chalinganishwa kwa mtu yule ambaye hufanya kazi zake kwa kutafakari vizuri, na kwa uvumilivu wa hali ya juu maishani mwake. Mtu huyo hufanya kazi zake kwa uvumilivu, hadi anapata mafanikio mengi yawezayo kumsaidia katika kuiendeleza vizuri familia yake.

Yeye huzifikiria kwa makini kazi zake hizo, kama atembeavyo kinyonga, kwa sababu naye hakurupuki tu na kuanza kufanya kazi fulani. Ndiyo maana watu hutegeana vitendawili kwamba, ‘hata akiwa hatarini hutembea kwa madaha tu’ na kujibu, ‘kinyonga’.

Kitendawili hicho hufundisha watu kuyatekeleza majukumu yao kwa ukamilifu na uvumilifu wa hali ya juu, ili waweze kupata mafanikio mengi yanayotosha kuwasaidia katika kuziendeleza vizuri familia zao.

(Wafilipi 2:5-11; Mathayo 10:22).

bhambu1

chameleon

 

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME: EVEN IN TIMES OF DANGER, SHE STILL MOVES WITH POISE – CHAMELEON.

The origin of this riddle is the movement of a chameleon. The chameleon moves in a hesitant manner, a movement that is likened to composure. This movement makes the chameleon look as if it is fearless; all because of the poise. That is why people pose a riddle that, ‘Even in times of danger, she still moves with poise’ and reply, ‘chameleon.’

This riddle is used comparatively to refer to a person who carries out his/her duties with great thought, and with the utmost patience in life. The person patiently performs his/her duties until he/she achieves notable success for the family wellbeing.

He/she pays attention to his/her activities, as how the chameleon walks, because he/she does not just jump to start doing some work. That is why people pose a riddle, ‘Even in times of danger she still moves with poise’ and reply ‘chameleon.’

This riddle teaches people about how to fulfill their duties with the highest possible quality and patience, so that they can achieve notable success enough to help them better manage their families.

(Philippians 2: 5-11. Matthew 10:22).

508. KALAGU – KIZE. NANIKILA BHUCHELE BHUJIKU, WELA NABHUGAYIWA:- SONDA.

Imbuki ya kalagu yiniyo yilolile sonda. Isonda jili ginhu jilabhangizu, ijo jigikalaga ng’wigulya. Ijoyi jigigelaga bhujiku, ulu wela jidigelaga. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘nanikila bhuchele bhujiku, wela nabhugayiwa’ bhashosha, ‘Sonda’.

Ikalagu yiniyo igalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagahayoga kihamo ibhujiku, ulu bhalipanga imilimo ya ntondo iyahakaya yabho. Abhanhu bhenabho bhagabhejaga mahoya gabho genayo bhujiku kugiki, bhuli ng’wene apangilwe guja gujutumama nimo halebhe, ulu wela ubhujiku.

Ulu wela ubhujiku bhunubho, bhuli ng’wene agajaga uko opangilagwa nabhiye ibhujiku ni kaya yiniyo. Hunagwene abhanhu bhenabho, bhagikolaga ni sonda ijo jigigelaga bhujibu iki nabho bhagahoyaga bhujiku, ulu bhalipanga imilimo yabho iya ntondo. Ulu wela ubhujibu, bhagabalasanaga guja kumilimo yabho, guti ni sonda ijo jidigelaga ulu wela ubhujiku. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘nanikila bhuchele bhujiku, wela nabhugayiwa’ bhashosha, ‘Sonda.’

Ikalagu yiniyo yalanga bhanhu  gugabhana milimo yabho ibhujiku halumo, kugiki ulu wela, bhuli ng’wene aje agagutumame chiza unimo uyo opangilagwa nabhiye ahakaya yiniyo. Ubhugabhanhi bho milimo yiniyo bhugubhambilija ijinagupandika matwajo mingi, agagujilanghanila ikaya jabho.

(Kutoka 12: 40-42; Mathayo 5: 13-16; Mathayo 10: 26-22).

KISWAHILI: KITENDAWILI   –   TEGA: NILIANIKA MCHELE USIKU, KUMEKUCHA NIKAUKOSA – NYOTA.

Chanzo cha kitendawili hicho chaangalia nyota. Nyota ni vitu vinavyometameta ambavyo huonekana juu angani wakati wa usiku. Usiku ukicha, huwa hazionekani. Ndiyo maana watu hutegeana kitendawili kwamba, ‘nimeanika mchele usiku, kumekucha nikaukosa’ na kujibu, ‘Nyota’.

Kitendawili hicho chalinganishwa kwa watu ambao huongea kwa pamoja nyakati za usiku, kila wanapopanga mgawanyo wa kazi zao za siku inayofuta. Watu hao huendesha maongezi yao usiku ili kila mmoja aweze kupangiwa majukumu ya kutekeleza siku ifuatayo, kwa ajili ya kuwawezesha wote kupata mafanikio mengi maishani mwao.

Hivyo, usiku ukicha, kila mmoja huenda kule alikopangiwa na kikao cha usiku. Ndio maana watu hao hufananishwa na nyota ambazo huonekana usiku, kwa vile wao huongea usiku wanapopanga kazi za kila mmoja zitakiwazo kutekelezwa siku inayofuta.

Usiku ukicha, wao hutawanyika kwenda kule ambako kila mmoja amepangiwa kwenda kufanyia kazi yake na kutoweka kama vile nyota ambazo huwa hazionekani usiku unapokucha. Ndiyo maana watu hutegeana kitendawili kwamba, ‘nimeanika mchele usiku, kumekucha nikaukosa’ na kujibu, ‘Nyota’.

Kitendawili hicho chafundisha watu kuwa na umoja wa kugawana majukumu yao nyakati za usiku, ili kila mmoja aweze kuyatekeleza vizuri na kwa wakati unaotakiwa. Mgawanyo huo wa kazi utawasaidia katika kupata mafanikio mengi yawawezeshayo kuziendesha vizuri familia zao.

(Kutoka 12: 40-42; Mathayo 5: 13-16; Mathayo 10: 26-22).

rice

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE- LET IT COME: I PUT OUT RICE TO DRY LAST NIGHT, BUT IT WENT MISSING IN THE MORNING – STARS.

The origin of this riddle relates to the stars. Stars are twinkling objects that appear in the sky at night. When it dawns, they become invisible. That is why people pose a riddle, ‘I put out rice to dry last night, but it went missing in the morning’ and respond, ‘stars’.

The riddle is comparatively used with reference to people who talk together at night times as they plan their day-to-day work assignments. These people hold their conversations at night times so that each one can be assigned the tasks to perform the following day to enable them all achieve more in life.

So, when it dawns, everyone disappears and goes to their duty post assigned to them last night. That is why such people are like the stars that appear at night, because they carry out their planning talks at night times as they plan each other’s tasks to perform when it dawns.

When it dawns, they disperse to each one’s duty post as assigned such that they are invisible at home, just like what stars do when it dawns. That is why people pose a riddle that ‘I put out rice to dry last night, but it went missing in the morning’ and reply, ’Stars’.

This riddle teaches people to be united in sharing their responsibilities at night, so that everyone can carry out the tasks at the right time. This division of labour will help them in achieving their plans and recording notable successes, which in turn enables them to manage their families well as they deserve.

(Exodus 12: 40-42; Matthew 5: 13-16; Matthew 10: 26-22).

507. SHINGWAGULAMIWA.

Imbuki ya kahayile kenako yilolile Ntale uyo agalamiwagwa na bhanhu. Ung’wenuyo hu Mulungu ng’winikili, unduja o jose, kunguno ali weyi ing’wene; nduhu unamiwa ungi. Hunagwene agitanagwa, ‘Shingwagulamiwa,’ kunguno atiho ungi uogunshigila.

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agawikalanaga chiza ubhuzunya bhokwe ukuli Mulungu. Umunhu ng’wunuyo, agajitumilaga ijinhilwa jakwe, bho gubhambilija abhanhu ijinagwikala bho gunamywa UMulungu, kunguno uweyi hu Unsumbi obho.

Umunhu ng’wunuyo abhudebhile ubhudula bho ng’wa Mulungu, ubho bhugubhinha masala, na nguzu abhanhu bhose, kugiki bhadule gumana weyi umubhutumami bho milimo yabho. Uwikaji bhokwe bhunubho bhugabhalanjaga abhanhu gunzunya na gunamya Mulungu, kunguno Ung’wene huShingwagulamiwa.

Akahayile kenako kalanga bhanhu  gunzunya na gunhamya Mulungu, kugiki bhadule gupandika mbango ja gwikala bho mholele na bhichabho umuwikaji bhobho.

(Kutoka 20:1-6; Wafilipi 2:1-11; Waebrania 1:1-4; Luka 4:4-8).

KISWAHILI: MWABUDIWA.

Chanzo cha msemo huu chaangalia Mkuu ambaye huabudiwa na watu. Huyo ndiye Mungu mwenyezi, ambaye ni Muweza wa yote, kwa sababu ni Yeye pekee anayestahili kuabudiwa, na hakuna mwingine. Ndiyo maana Yeye huitwa ‘Mwadudiwa.’

Msemo huou hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huiishi vizuri imani yake kwa Mungu. Mtu huyo, hutumia vipaji vyake kwa kuwasaidia watu katika kuishi kwa kumwabudu Mungu, kwa sababu Yeye ndiye Muumba wao.

Mtu huyo anauelewa uwezo wa Mungu katika kuwapa akili na nguvu watu wote ili waweze kumjua Yeye katika utekelezaji wa kazi zao. Maisha yake mtu huyo huwafundisha wenzake kumwamini na kumwabudu Mungu, kwa sababu Yeye ndiye ‘Mwabudiwa.’

Msemo huu hufundisha watu kumwamini na kumwabudu Mungu, ili waweze kupata baraka za kuishi kwa amani na wenzao siku zote za maisha yao.

(Kutoka 20:1-6; Wafilipi 2:1-11; Waebrania 1:1-4; Luka 4:4-8).

mountain-church

 

ENGLISH: THE ADORABLE.

The origin of this saying relates to the Mighty who is worshiped by people. He is God the Almighty, because He alone is worthy of adoration, and there is no other. That is why He is called ‘the Adorable.’

The saying is used comparatively to adorn a person who lives well with faith in God. That person uses his or her talents to help others live a God fearing life, because He is their Creator.

Such a person understands the power of God in giving all people wisdom and strength so that they may know Him in the performance of their duties. Through his or her life, that person teaches others about believing in and worshiping God, because He is the ‘the Adorable.’

The saying teaches people to believe in and worship God, so that they can have the blessings of living in peace with others, all the days of their lives.

(Exodus 20: 1-6; Philippians 2: 1-11; Hebrews 1: 1-4; Luke 4: 4-8).

506. KALAGU – KIZE. NG’WIMEJI ONE NGINU NO, DINGILI DINGILI MUMHO WIGUSHA:- BOLI.

Imbuki ya kalagu yiniyo yilolile ginhu ijo jigitanagwa boli. Iboli lili liginhu libhilingu. Ulu lyushindilwa mpaga lyokala myuyi, ligidamagukaga ulu lyatalijiwa hasi lyita, ‘dingili dingili’. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga gigi, ‘ng’wimeji one nginu no, dingili dingili mumho wigusha’ bhashosha, ‘Boli.’

Ikalagu yiniyo igalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagatumilaga solobho ya wimeji bhobho, bho gubhalunguja abhichabho abho bhali mumayange. Abhanhu bhenabho bhagadulaga nulu gubhasesha abhanhu abho bhali na mayange.

Abhanhu bhenabho, bhagabhutumilaga uwimeji bhobho bho gubhambilija abhichabho uguitumama na bhuyegi imilimo yabho. Akikalile kabho kenako kagabhalunguja abhichabho abho bhali mumayange na gubhinha nguzu ja kuitumama milimo yabho bhobhuyegi. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘ng’wimeji one nginu no, dingili dingili mumho wigusha’ bhashosha, ‘Boli.’

Ikalagu yiniyo yalanga bhanhu gubhutumila uwimeji bhobho bho gwilunguja ahikanza lya mayange, na gwikomeleja gutumama milimo yabho bhobhuyegi, kugiki bhadule gujibheja chiza ikaya jabho.

(Waefeso 4:1-7; 2Wakorintho 2:1-3; Mathayo 10:16-22; 1Wakorintho 9:22-23).

KISWAHILI: KITENDAWILI  –  TEGA: MTANI WANGU NI MNENE MNO DINGILIDINGILI NDIKO KUCHEZA KWAKE – MPIRA.

Chanzo cha kitendawili hiki chaangalia kitu kiitwacho mpira. Kwa kawaida, mpira ni mkubwa, sawa na kitu kinene na ni wa mviringo. Ukijazwa upepo na kuachiwa chini, hudundadunda pale chini ukitoa sauti ya ‘dingilidingili’. Ndiyo maana watu hutegeana kitendawili kwamba, ‘mtani wangu mnene mno dingilidingili ndiko kucheza kwake’ na kujibu, ‘mpira’

Kitendawili hicho chaangalia watu wale ambao huutumia utani wao kwa faida ya kuwafariji wenzao walio katika matatizo mbalimbali. Watu hao wenye utani huweza hata kuwachekesha watu hao walio katika matatizo.

Watu hao huutumia utani wao kwa kuwasaidia wenzao katika kuyatekeleza vizuri majukumu yao. Maisha yao huwafariji wenzao walioko kwenye matatizo mbalimbali, kwa kuwapatia furaha ya kuzitekeleza kazi zao. Ndiyo maana watu hutegeana kitendawili kwamba, ‘mtani wangu ni mnene mno, dingilidingili ndiko kucheza kwake’ na kujibu, ‘Mpira’.

Kitendawili hicho hufundisha watu kuutumia utani wao katika kufarijiana wakati wa shida, na kuhimizana kufanya kazi katika kuyatekeleza kwa furaha majukumu yao ya kila siku, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao.

(Waefeso 4:1-7; 2Wakorintho 2:1-3; Mathayo 10:16-22; 1Wakorintho 9:22-23).

 

soccer-ball.png

african-players

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME: MY JOKER IS TOO FAT, THUMP-RINGING IS HOW HE PLAYS – A BALL.

The origin of this riddle is something called a ball. A ball is usually big and round. When pressurised and released to the ground, it bounces and makes a tump ringing sound. That is why people pose ariddle that, ‘my joker is too fat, thump-ringing is how he plays and reply, ‘A ball.’

The riddle is used with reference to those people who use their jokes for the benefit of others in various problems. Such people may even make fun of their people in difficult situations.

These people use their jokes to help their peers in fulfilling their responsibilities. Their lives give comfort to others who are in various forms of sufferings, giving them the joy of doing their work with happiness. That is why people pose a riddle, ‘My joker is too fat, thump-ringing is how he plays’ and reply, ‘a ball.’

This riddle teaches people to use their jokes in comforting one another in times of difficulty, and encouraging one another to work happily in their daily responsibilities, so that they can better the wellbeing of their families.

(Ephesians 4: 1-7; 2 Corinthians 2: 1-3; Matthew 10: 16-22; 1 Corinthians 9: 22-23).

505. KALAGU – KIZE. UKUNUMA NSULULU N’UKUBHUTONGI NSULULU:- LIWINGA.

Imbuki ya kalagu yiniyo yilolile wingi bho bhanhu ha liwinga. Ahawinga bhagikalaga bhalihoyi bhanhu bhingi abho bhayegile. Bhagimbaga na gutambila, ukunu bhali mbita nhale abho bhagamanaga bhuyunja na gutula mhundu. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘ukunuma nsululu nukubhutongi nsululu’ bashosha giki ‘liwinga’.

Ikalagu yiniyo igalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagikalaga halumo bho ng’wigwano gutale. Abhanhu bhenabho bhagiyambilijaga kihamo umumakanza ga bhuyeji bhobho.

Abhoyi bhagikalaga nsululu guti go hawinga, kunguno na abhoyi bhagiyambilija bho bhuyeji umukikale kabho. Bhagabhalanjaga na bhichacho, gwiyambilija uguitumama imilimo yabho yiniyo. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘ukunuma nsululu n’ukubhutongi nsululu’ bhashosha, ‘liwinga.’

Ikalagu yiniyo yalanga bhanhu  gutumama milimo yabho halumo, kugiki bhadule ugujibheja chiza ikaya jabho. Ubhulihamo bhunubho bhugubhambilija ijinagupandika matwayo mingi, umuwikaji bhobho na gwendelea guyega kihamo.

(Marko 10:1-10; Yohane 2:1-12; Mathayo 15:32-39).

KISWAHILI: KITENDAWILI  – TEGA: NYUMA MSURURU NA MBELE MSURURU – HARUSI.

Chanzo cha kitendawili hiki ni wingi wa watu harusini. Harusini mara nyingi huwa na watu wengi sana, ambao hufurahia kwa namna mbalimbali. Wengine huimba na kucheza, na wengine hupiga vigelegele huku wakitamba kwa namna mbalimbali, katika umati huo mkubwa. Ndiyo maana watu hutegeana kitendawili kwamba, ‘nyuma msururu na mbele msururu’ na kujibu, ‘Harusi’.

Kitendawili hicho chalinganishwa kwa watu wale ambao huishi katika umoja wa kuelewana kwa kiwango kikubwa. Watu hao husaidiana kwa pamoja katika kuyatekeleza majukumu yao ya kila siku, kwa furaha. Huendelea kuzijenga familia zao kwa ushirikiano mzuri.

Watu hao hulingana na msururu wa watu walioko kwenye harusi, kwa sababu ya umoja wao wa kusaidiana katika kuyatekeleza vizuri majukumu yao. Ndiyo maana watu hutegeana kitendawili kwamba, ‘nyuma msururu na mbele msururu’ na kujibu, ‘harusi.’

Kitendawili hicho chafundisha watu kufanya kazi zao kwa ushirikiano, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao. Ushirikiano huo utawasaidia katika kupata mafanikio mengi maishani mwao, na kuendelea kufurahi kwa pamoja pale wanapoishi.

(Marko 10:1-10; Yohane 2:1-12; Mathayo 15:32-39).

africa wedding

bhitoji

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME: THERE IS A QUEUE AT THE BACK AND AT THE FRONT – A WEDDING.

The origin of this riddle is the mass of people at a wedding. In most cases, there will be many people, who enjoy it in various ways. Some sing and ululate, while others clap and dance in different forms, in a large crowd. That’s why people pose a riddle that ‘there is a queue at the back and at the front’ and reply, ‘a wedding.’

This riddle is use in comparison to refer to those people who live in unity and great harmony. These people help each other in fulfilling their daily tasks happily together. They continue to build their families cooperatively.

These people are, in fact, like a queue of people at a wedding, because of their unity in helping each other in fulfilling their responsibilities. That is why people pose a riddle that ‘there is a queue at the back and at the front’ and reply, ‘a wedding.’

This riddle teaches people about working together, so that they can better their families. Such cooperation will help them achieve notable success in their lives, and continue to enjoy their common life.

(Mark 10: 1-10; John 2: 1-12; Matthew 15: 32-39).