Author: Sukuma legacy

289. JAWIZA JIDAMALAGWA/ABHASOGA BHADAMALAGWA.

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile jisumbwa ja ng’wa Mulungu. Ijisumbwa jinijo jili jabhuli mbika. Bhuli jene jili na wiza bhojo, ubho bhujikilile ijingi. Aliyo lulu gashinaga, jilihoyi ijawiza hangi kukila ni jinijo, ijo umunhu ujikumilijaga, giki jilijawiza kulilanija pye. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘jawiza jidamalagwa.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agajidalahijaga ijo alinajo bho gujibhona giki angu jidijawiza, nulu jilijabhubhi, ulu ojibhona jingi ijo jilijawiza gukila ijo alinajo. Aliyo lulu umunhu ng’wunuyo aho ojibhonaga ijo alinajo ihaha, ojihayaga giki, jilijawiza gukila pye ijingi. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘jawiza jidamalagwa,’ kunguno uweyi wiganikaga giki, ojimala pye ugujibhona, ijawiza jinijo.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu gufula ijo bhalinajo umuwikaji bhobho, bho gujibhona giki jilijawiza, kunguno ijawiza jidamalagwa.

(Luka 12:16-21; Luka 16:19)’

KISWAHILI: VIZURI HAVIMALIZWI/WAZURI HAWAMALIZWI.

Chanzo cha methali hiyo chaangalia viumbe vya Mungu. Viumbe hivyo ni vingi, na pia ni vya kila aina. Kila kimoja kina uzuri wake uliotafauti na ule wa kingine. Lakini basi, vipo vilivyo vizuri zaidi ya vingine, ambavyo mtu alishaviona mara ya kwanza, na kudhani kwamba, hicho ni kizuri kuliko vyote. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘vizuri havimalizwi.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu ambaye huvidharau vile alivyo navyo, baada ya kuviona vingine kuwa ni vizuri kuliko alivyo navyo. Lakini mtu huyo, alipoviona kwa mara ya kwanza vile alivyo navyo, alivifikiria kuwa ni vizuri kupita vyote, alivyoviona wakati huo. Yeye alifikiria kwamba, alivishamaliza kuviona vyote vilivyo vizuri, kumbe haikuwa hivyo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘vizuri havimalizwi.’ 

Methali hiyo hufundisha watu  kuridhika na vile walivyovichagua maishani mwao. Kuridhika huko, kutawawezesha watu hao, kuyaishi vizuri maisha yao waliyoyachagua, au kuishi kwa amani na wenza wao waliowachagua, maishani mwao, kwa sababu ‘vizuri havimalizwi, au wazuri hawamalizwi.’

(Luka 12:16-21; Luka 16:19).

flowers

ENGLISH: THAT WHICH IS GOOD IS NEVER FINISHED.

The origin of this proverb is God’s creations. They are many, and of all kinds. Each has its own unique beauty that is different from that of the other. But then, there are other things that are much better than that which is thought to be the best. That is why people say, ”what is good is never finished.”

The proverb is comparatively used to remind those who despise what they have after seeing other things or other people as better than what they have that “the good things/the beautiful ones are never finished”. But when these people first saw what they have, they thought that it was the best. They thought that they had finished seeing all that was good or beautiful, which wasn’t the case. That is why people say, ”what is good is never finished.”

The proverb teaches people about being content with the choices they make in their lives. That satisfaction, will allow them to live the life they have chosen, or to live in peace with the people they have chosen in their lives, because ”what is good is never finished.”

(Luke 12: 16-21; Luke 16:19)

288. AHO JILI JIDAMALAGWA.

Imbuki ya lusumo lunulo ingilile ku wingi bho sabho. Isabho jinijo jigabhizaga jilihoyi duhu aho jakwijiwa, kunguno ijoyi jigiyongeja bho gwibyala. Hunagwene abhanhu bhagayombaga, ‘Aho jili jidamalagwa.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhamanile ugujilang’hana chiza isabho ijo bhagajipandikaga, umuwikaji bhobho. Abhanhu bhenabho bhagamanaga bhujilekeja isabho jinijo, kunguno jigabhizaga jilihoyi duhu. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘aho jili jidamalagwa.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu gujilanghala chiza isabho ijo bhagajipandikaga umuwikaji bhobho. Ubhulang’hani bhunubho, bhugubhambilija abhanhu bhenabho, ugujikalana isabho jinijo, bho makanza malihu, umuwikaji bhobho.

(Waroma 5: 20-21).

KISWAHILI: PALE ZILIPO HAZIMALIZWI.

Chanzo cha methali hiyo chatokea kwenye wingi wa mali pale zilipo. Mali hizo huwa zipo tu pale zilipokusanywa, kwa sababu mali hizo huwa zinaongezeka kwa kuzaana. Ndiyo maana watu husema, ‘Pale zilipo hazimalizwi.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu wale waelewao vizuri kuzitunza mali zile wazipatazo maishani mwao. Watu hao huzitunza kwa uangalifu mali hizo, ambazo huwa wanarithishana, kwa sababu ya mali hizo kuendelea kuwapo kwao. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘pale zilipo hazimalizwi.’

Methali hiyo hufundisha watu kutunza vizuri mali wazipatazo maishani mwao. Utunzaji huo, utawasaidia watu hao, katika kuendelea kuwa nazo mali hizo kwa mda mrefu, maishani mwao.

(Waroma 5: 20-21).

agriculture

 

ENGLISH: WHERE THERE IS A LOT, IT IS NEVER FINISHED.

The origin of this proverb is a lot of wealth. This wealth exists where it is accumulated and it tends to increase in size. That is why people say, ‘Where there is a lot, it is never finished.’

The proverb is used to compare people who know to those who do not know how to properly manage the assets they have in their lives. As opposed to those who do not, those people how to properly manage their assets continue to take good care of them property, the result of which is their perpetual existence and increase. That is why people say, “Where there is a lot, it is never finished.”

The proverb teaches people how to take good care of the wealth they have in their lives. Such care will help them, in the long run, to continue owning those assets.

Romans 5: 20-21.

287. YALYA NOMI/NYOMBI.

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile ginhu ijo jalyaga munhu uyo agayombaga mihayo ya golecha giki alintungilija. Umunhu ng’wunuyo agitanagwa nomi, nulu nyombi. Ulu upandika ikoye unomi ng’wunuyo, abhanhu bhagayombaga giki, ‘yalya nomi/nyombi.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagihayaga giki bhali bhatungalija. Abhanhu bhenabho bhagabhizaga bha gwandya ugubhalamula abhichabho abho bhidumaga.

Kuyiniyo lulu, abhanhu abho bhagabhalamulaga bhagiganikaga giki, abhanhu guti bhenabho bhadidumaga, nulu bhadapandika makoye umuwikaji bhobho. Giko lulu, ubhupandiki bho makoye ga gwiduma go bhanhu bhenabho, bhugabhenhelejaga abhalamulwa guyomba giki, ‘yalya nomi/nyombi.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu kuleka kajile ka wihayi bho sagala umuwikaji bhobho. Uwikaji bhunubho bhugubhinha nguzu, jagubhatumamila chiza abhanhu bhabho.

(Waroma 2: 1-2).

KISWAHILI: IMEKULA MSEMAJI.

Chanzo cha msemo huu chaangalia kitu kilichokula mtu ambaye husema maneno yaoneshayo kwamba yeye ni mkweli. Mtu huyo huitwa msemaji. Hivyo, akipata tatizo huyo msemaji watu husema, ‘Imekula msemaji.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu wale ambao hujidai kuwa wao ni watu wazuri au wakweli. Watu hao huwa wa kwanza kwenda kuwapatanisha wenzao waliogombana maishani mwao.

Kwa hiyo, watu wengine huwafikiria watu hao kama vile hawawezi kupata matatizo ya kugombana wao kwa wao. Hivyo basi, wakigombana watu hao wawapatanishao wenzao, wale waliopatanishwa husema, ‘Imekuka msemaji.’

Methali hiyo hufundisha watu kuacha tabia ya kujidai hovyo maishani mwao. Maisha hayo, yatawasaidia katika kupata nguvu za kuwahudumia watu wao vizuri.

(Waroma 2: 1-2).

 

fighting

ENGLISH: IT HAS EATEN THE SPEAKER.

The origin of this proverb is something that affects someone who utters a word of truth. That person is called the speaker. So, when the speaker gets in trouble, people say, ‘It has eaten the speaker.’

The proverb is used to warn people who parade themselves as good or honest. These people are usually the first to go and reconcile rivals.

Some people, therefore, think of such people as being free from conflicts. So, when they get into an argument, those who are reconciled say, ‘It has eaten the speaker.’

The proverb teaches people to break the cycle of self-indulgence in their lives. Such a life will help them find the strength to serve their people well.

(Romans 2: 1-2)

286. WELELO IGALYAGA NA B’AMAHANO.

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile bhudula bho ng’wa Welelo. Ubhudula bhokwe bholechije giki, Uweyi adinantale, nulu munhu mgamkumilija giki, ali na bhudula, Iyoyi iWelelo ulu yuhaya gung’wizila, igunsola duhu. Gashinaga lulu, Iwelelo, idalemejiyagwa. Hunagwene abhanhu bhagayomba giki, ‘Welelo igalyaga na bhamahano.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo ali na nhinda jagwikumilija giki, uweyi adakangagwa umuwikaji bhokwe. Uweyi agikalaga wihaya giki adalacha, kunguno ya bhudula bhokwe. Aliyo lulu, ulu ucha umunhu ng’wunuyo, abhanhu bhaguyomba giki, ‘Welelo igalyaga na bhamahano.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu guleka nhinda ja gubhulema ubhutale bho ng’wa Mulungu. Yigelelilwe abhanhu bhenabho bhadebhe igiki, bhadadulile ugubhushigila ubhudula n’ubhutale bho ng’wa Mulungu.

(1 Wakorintho 13:8-9).

KISWAHILI: DUNIA HUMEZA HATA WENYE MAAJABU.

Chanzo cha methali hii chaangalia uwezo wa Mungu. Uwezo wake huo hujionesha kwamba, Yeye hana mkubwa, hata watu wakimsifia mtu fulani kuwa ana uwezo, Mungu akitaka kumwijia, hayupo wa kumkataza. Kumbe basi, Mungu, hakatazwi. Ndiyo maana watu husema, ‘Dunia humeza hata wenye maajabu.’

Methali hii hulinganishwa kwa mtu mwenye kiburi cha kujisifia kwamba yeye hatishwi maishani mwake. Mtu huyo hujitapa kuwa hataweza kufa, kwa sababu ya uwezo wake. Lakini, mtu huyo akifa, watu watasema, ‘Dunia humeza hata wenye maajabu.’

Methali hiyo hufundisha watu kuacha kiburi cha kuukataa ukuu na uwezo wa Mungu maishani mwao. Yafaa watu hao waelewe kwamba, hawawezi kuufikia ukuu na uwezo wa Mungu.

(1 Wakorintho 13:8-9).

 

 

Thank God

ENGLISH: THE WORLD SWALLOWS EVEN THOSE WITH MIRACULOUS ABILITIES.

The origin of this proverb is the mighty power of God. God’s power shows Him as the Almighty and the greatest of all, the Most High. Even when people praise someone else as powerful, if God wants to take him/her, there is no way He can be resisted. That is why people say, ‘The world swallows even those with miraculous abilities.’

The proverb is comparatively used as a warning to proud people who brag that no one can intimidate them, including God. They swear that they will not die, because of their abilities. But, when such a person dies, people say, ‘The world swallows even those with miraculous abilities.’

This proverb teaches people to swallow their pride and embrace God’s greatness and power in their lives. It is fitting for them to realize that they cannot compare their abilities to God’s greatness and mighty powers.

(1 Corinthians 13: 8-9)

285. WALYA KAMANILA WATOGWA MHONZU.

Imbuki ya lusumo lunulo ingilile kubhumaniji bho gulya ijo jilijinogu. Uni ojinogu ng’wunuyo adanogaga ugujilya kunguno jidijidamu, nulu jidalulile gusatya mino. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘walya kamanila watogwa mhonzu.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo atogilwe gubhibhonela abhiye. Umunhu ng’wunuyo agab’agemaga ab’iye bhenabho, guti si iyo ili ndogu. Kuyiniyo lulu, umunhu ng’wunuyo agabhayanjaga ab’iye bhogubhibhonela chiniko. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, ‘walya kamanila watogwa mhonzu.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu guleka nhungwa ja gubhibhonela abhichabho.  Gashinaga yigelelilwe abhanhu bhenabho, bhab’ize na bhutogwa kubhichabho, kugiki bhadule gwita ya bhutungilija ukubhanhu bhabho, umuwikaji bhobho.

(Matendo ya Mitume 9:1-6)

KISWAHILI: UMEKULA MAZOEA UKAPENDA VILAINI.

 Chanzo cha methali hii chatokea kwenye mazoea ya kula vilivyo vilaini. Mlaji wa vilaini huyo huwa hachoki kula kwa sababu havimuumizi meno akila. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘umekula mazoea ukapenda vilaini.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu yule apendaye kuwaonea wenzake. Mtu huyo huwatendea wenzake hao maovu kirahisi kama ardhi laini inavyoweza kulimwa kirahisi. Kwa hiyo basi, yeye huwasumbua wenzake kwa kuwaonea kwa namna mbalimbali kwa sababu huwaona wanyonge kama ardhi laini. Ndiyo maana watu humwambia, ‘Umekula mazoea ukapenda vilaini.’

Methali hiyo hufundisha watu kuacha tabia za kuwaonea wenzao. Kumbe yafaa watu hao wawe na upendo kwa wenzao, ili waweze kuwatendea haki watu wao maishani mwao.

(Matendo ya Mitume 9:1-6).

 

smoothies

ENGLISH: YOU HAVE EATEN THE HABITS AND LIKED SOFTNESS.

  The origin of this proverb is a habit of eating something soft. A person who eats such thing does not get tired of eating it because the food does not hurt one’s teeth, due to its softness and, therefore, it becomes his/her habit. That is why people say, ‘You have eaten the habits and liked softness.’

The proverb is comparatively used to urge those who bully others to stop the habit. Such people like to easily maltreat others like soft grounds that can be easily ploughed. As such, they harass their colleagues in a variety of ways. That is why people tell them, ‘You have eaten the habits and liked softness.’

This proverb teaches people to refrain from the bullying habits. Instead, they should show love to people so that they can do justice to their lives.

(Acts 9: 1-6)