zakaria Kashinje

223. ‘NAPYA’ ‘FWAGA’ NAFWE B’USIGA’ ‘MILAGA’ NAMILE NAPYE’ ‘NAHYA’ SWAGA’ NASWE B’USIGA’ ‘MILAGA’ NAMILE NAHYE’

Imbuki ya Lusumo lunulo ilolile bhukoyakoyi bho munhu uyo agang’wa nhomba nsebhu ahikanza lya nzala. Ilikanza linilo nimi umo agaibhunda mhomba yiniyo iyo yalinsebhu, wisanga alihanzila maka ya gumila apye nulu guswa bhusiga.

Kunguno ilikanza linilo lyalilyanzala ni shigu jinijo ubhusiga bholi bhugehu noyi. Unimi ng’wunuyo agogoha uyiswa imhomba yiniyo iyo yali ya bhusiga. Hangi agogoha uguimila giki agupya. Nose aganoga uimila upya ililangu lyakwe, kitumo bhagandikila abha Pd. Donald Syberts  MM., na Pd. Joseph Healey, MM., umujibho jabho ijo jigitanagwa, ‘Kueneza Injili kwa Methali,’ uk. 9.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agitaga miito gabhubhi, nulu amito ayo galemejiwa, guti gushiya na mkima o ng’wa munhu, na mito gangi ayo gikolile na linilo. Umunhu ng’wunuyo agadumaga ugwiyangula agaleke amiito genayo, nose agagiita na guding’wa.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya kuleka gwita mito gabhubhi umuchalo, kunguno amito genayo gali maluho ukubhoyi. Yigelelilwe abhanhu bhenabho bhiyangule gulondela njila imo, iya bhutungilija umuchalo, kugiki bhajibheje chiza, ikaya jabho, nu wikaji bhobho.

Methali 6:27 – 29.

Mathayo 5:27 – 28.

Waroma 7:15, 24.

KISWAHILI: ‘NAUNGUA’ ‘TEMA’ ‘NITEME MTAMA’ ‘MEZA’ ‘NIMEZA NIUNGUE’

Chanzo cha Methali hiyo huangalia mahangaiko ya mtu aliyemeza uji wa moto wakati ya njaa. Wakati huo mkulima mmoja alipokunywa uji huo wa moto alijikuta yuko njia panda kati ya kumeza na kutema. Kwa sababu ya kipindi hicho kuwa cha njaa, siku hizo mtama ulikuwa haba sana. Mkulima huyo aliogopa kuutema ule uji wa mtama. Pia aliogopa kuungua akiumeza. Mwishowe akaumeza na kuungua koo lake, wasema, Pd. Donald Syberts  MM., na Pd. Joseph Healey, MM., kwenye kitabu chao kiitwacho, ‘Kueneza Injili kwa Methali, uk. 9.

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu atendaye maovu au matendo yaliyokatazwa kama vile kuzini na mke wa mtu, na matendo mengine yafananayo na hilo. Mtu huyo hushindwa kuamua kuacha kitendo hicho, mwishowe huamua kukitenda na kukamatwa.

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuacha kutenda matendo maovu katika jamii, kwa sababu matendo hayo ni maumivu kwao. Yafaa watu hao waamue kufuata njia moja ya kutenda mema katika jamii, kwa ajili ya kujiletea maendeleo katika maisha yao na familia zao.

Methali 6:27 – 29.

Mathayo 5:27 – 28.

Waroma 7:15, 24.

after-millet

drunk1

ENGLISH: ‘I AM BURNING UP’ ‘SPIT OUT’ ‘SHALL I SPIT OUT MILLET?’ ‘SWALLOW’ ‘SO I BURN?’

The overhead proverb looks at the dilemma of a person who swallowed hot millet porridge during a famine. There were two difficult choices for the victim to make: Either to swallow the meal and get scalded or to spit it out and starve. And because of the famine, millet was very scarce. Thus, the victim found it difficult to spit the porridge. But he was also afraid of burning, if he swallowed it. Eventually, he bruised and burned his throat, say, Fr. Donald Syberstz, MM., and Fr. Joseph Healey, MM., in their book, ‘Spreading the Gospel in Proverbs.’ p.9.

Such proverb is compared to a person who commits acts of immorality such as adultery. The fellow finds it hard to make a decisive choice, so he/she ends up committing the vice and getting punished for it.

The proverb teaches people to avoid doing evil things in society, because such things attract dire consequences. They cause pain. It is advisable, therefore, that people follow the righteous route, to ensure better lives and better families.

Proverbs 6:27 – 29.

Matthew 5:27 – 28.

Romans 7:15, 24.

219. GULIKINDA LYUBHA MU NHINGO

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile Lyubha ilo munhu alilitila ya bhub’i. ILyub’a lilimi, myaji, nulu Mulungu. Umyaji ukubhanha bhakwe agiyegelaga na Mulungu. Ugulikinda Lyub’a munhingo ijilanijije na guntula, nulu gunduka umyaji. Ilinilo liliibhengwe itale ilo lidulile gung’wenhela izumo umunhu uyo witaga chiniko.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhalinibhengwe ukubhabhyaji bhab’o. Abhanhu bhenabho bhagab’itilaga ya bhub’i abhabhyaji bhabho. Iyab’ub’i yiniyo yilikihamo na kubhaduka, nulu gubhatula abhab’abhyaji bhab’o bhenabho. Abhanhu bhenabho bhagalikindaga iLyub’a munhingo.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gubhakuja chiza abhabhyaji bhabho. Ilikujo linilo lijilanijije na kubhalanghala bho gwikala mubhuyegi nabho. Mukikalile kenako bhagudula gupandika mbango ja gwikala bho mholele umuwikaji bhobho ubhomusi munumu.

Kumbukumbu la Torati 27:16.

Kutoka 20:12.

Marko 7:10.

Waefeso 6:2-3.

KISWAHILI: KULICHOMA JUA SHINGONI

Chanzo cha methali hiyo huangalia Jua ambalo mtu analifanyia matendo maovu. Jua humaanisha pia mzazi, au Mungu. Mzazi kwa watoto wake hukaribiana na Mungu. Kulichoma Jua shingoni huendana na kumtukana au kumpiga mzazi. Kitendo hicho ni cha dharau kubwa ambacho chaweza kumletea laana mtu aliyekifanya.

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu walio na dharau kwa wazazi wao. Watu hao huwafanyia matendo maovu wazazi wao hao. Matendo hayo maovu ni pamoja na kuwafokea au kuwapiga wazazi wao. Watu hao hulichoma Jua shingoni.

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuwaheshimu vizuri wazazi wao. Heshima hiyo huendana na kuwatunza kwa kukaa nao kwa furaha. Maisha hayo huwawezesha watu kupata baraka za kuishi na watu kwa amani duniani.

Kumbukumbu la Torati 27:16.

Kutoka 20:12.

Marko 7:10.

Waefeso 6:2-3.

person-sun

ENGLISH: TO PIERCE THE SUN ON THE NECK

The overhead proverb takes into account the integral station of the sun in people’s life. Essentially, the sun is the source of human life, but it is often times abused by people, as stated by the words of the proverb: ‘To pierce the sun on the neck.’ Being a very critical entity as it is, the sun may symbolize a parent, or even God. To his/her children, a parent is next to God. Therefore, piercing the sun on the neck is akin to insulting or assaulting a parent. Such an act is a gross in magnitude, and it can attract a curse to the offender.

The proverb is compared to people who despise their parents through undesirable acts like assault or general mistreatment. Such people ‘pierce the sun’s neck’.

Such proverb teaches people to respect their parents. But this respect should be coupled with taking care of the parents, for instance, by living with them happily. Such a gesture of kindness enables people to receive blessings for a peaceful life on earth.

Deuteronomy 27:16.

Exodus 20:12.

Mark 7:10

Ephesians 6: 2-3.

213. BHULILI BHOLALILWA NGENI BHULI YIYENE

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile bhulili ubho bholalilagwa na ngeni. Umunhu uyo ogenihagwa agang’wanukulaga ungeni uyo ongenihaga bho bhuyegi. Adulile nulu gung’wingila aha bhulili ubho agalalilaga uwei, kunguno agamanaga igiki ungeni ng’wunuyo agumala amakanza agabhugeni bhokwe, ushoka gukaya yakwe. Gwingila henaho, umunhu uyo ogenihagwa agushoka ahabhulili bhokwe.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhalinabhutogwa bhogub’akaribhusha abhanhu abhageni ahakaya jab’o. Gub’itila nzila yiniyo abhanhu bhenabho bhagapandikaga mbango. B’agab’ambilijaga abhageni bhab’o bho gub’inha b’ulalo umukaya jabho, kunguno ubhulili ubho bholalilwa na ngeni bhali yiyene.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gub’iza na witogwi bhogub’agunana abhanhu abho bhalina makoye. Abhanhu bhenabho bhalikihamo na bhageni abho balib’ageniha ahakaya jabho. Uwitogwi bhunubho bhugub’enhela mbango ja gwikala bho bhuyegi na mholele umukaya jabho.

Mathayo 25:43.

Luka 2:7.

KISWAHILI: KITANDA KILICHOLALIWA NA MGENI NI CHA PEKEE

Chango cha methali hiyo huangalia kitanda kilicholaliwa na mgeni. Mtu aliyefikiwa na mgeni huyo humkaribisha kwa furaha. Aweza hata kumuachia kitanda atumiacho yeye kwa sababu hufahamu kwamba, mgeni huyo atamaliza muda wa kuwatembelea na kurudi kwenye familia yake. Kuanzia hapo, mtu huyo aliyefikiwa na mgeni hurudi kwenye kitanda chake.

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu wenye upendo wa kuwakaribisha watu kwenye familia zao. Kupitia njia hiyo watu hao hupata baraka maishani mwao. Huwasaidia wageni wao kwa kuwapatia malazi kwenye familia zao, kwa sababu kitanda kilicholaliwa na mgeni ni cha pekee.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na upendo wa kuwasaidia watu walio na matatizo. Watu hao ni pamoja  na wageni wawafikiao kwenye familia zao. Upendo huo utawaletea baraka za kuishi kwa furaha na amani kwenye familia zao.

Mathayo 25:43.

Luka 2:7.

vintage2

ENGLISH: THE BED IN WHICH THE GUEST SLEEPS IS SPECIAL

The above proverb looks at the relationship between the visitor and the bed that he/she is given by the host to sleep in. Usually, the host warmly and happily welcomes the guest, and would even offer the newcomer his/her (host’s) own bed. The visitor won’t stay too long, after all; he/she would in due course return to his/her family. The host is confident in the knowledge that, once the guest leaves, he/she can comfortably get back to his/her bed.

The proverb is comparable to people who find pleasure in welcoming and entertaining others in their families. Since it is believed that visitors bring blessings, such generous families experience these blessings in their lives, as they help the visitors by providing them with accommodation. This is because the bed in which the guest sleeps is special.

The proverb teaches people about the virtue of helping those that are in trouble. Such may include visitors who come calling in the family. This loving and accommodating spirit will yield blessings which would create an environment of happy and peaceful co-existence among families.

Matthew 25:43.

Luke 2: 7.