myth

219. GULIKINDA LYUBHA MU NHINGO

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile Lyubha ilo munhu alilitila ya bhub’i. ILyub’a lilimi, myaji, nulu Mulungu. Umyaji ukubhanha bhakwe agiyegelaga na Mulungu. Ugulikinda Lyub’a munhingo ijilanijije na guntula, nulu gunduka umyaji. Ilinilo liliibhengwe itale ilo lidulile gung’wenhela izumo umunhu uyo witaga chiniko.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhalinibhengwe ukubhabhyaji bhab’o. Abhanhu bhenabho bhagab’itilaga ya bhub’i abhabhyaji bhabho. Iyab’ub’i yiniyo yilikihamo na kubhaduka, nulu gubhatula abhab’abhyaji bhab’o bhenabho. Abhanhu bhenabho bhagalikindaga iLyub’a munhingo.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gubhakuja chiza abhabhyaji bhabho. Ilikujo linilo lijilanijije na kubhalanghala bho gwikala mubhuyegi nabho. Mukikalile kenako bhagudula gupandika mbango ja gwikala bho mholele umuwikaji bhobho ubhomusi munumu.

Kumbukumbu la Torati 27:16.

Kutoka 20:12.

Marko 7:10.

Waefeso 6:2-3.

KISWAHILI: KULICHOMA JUA SHINGONI

Chanzo cha methali hiyo huangalia Jua ambalo mtu analifanyia matendo maovu. Jua humaanisha pia mzazi, au Mungu. Mzazi kwa watoto wake hukaribiana na Mungu. Kulichoma Jua shingoni huendana na kumtukana au kumpiga mzazi. Kitendo hicho ni cha dharau kubwa ambacho chaweza kumletea laana mtu aliyekifanya.

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu walio na dharau kwa wazazi wao. Watu hao huwafanyia matendo maovu wazazi wao hao. Matendo hayo maovu ni pamoja na kuwafokea au kuwapiga wazazi wao. Watu hao hulichoma Jua shingoni.

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuwaheshimu vizuri wazazi wao. Heshima hiyo huendana na kuwatunza kwa kukaa nao kwa furaha. Maisha hayo huwawezesha watu kupata baraka za kuishi na watu kwa amani duniani.

Kumbukumbu la Torati 27:16.

Kutoka 20:12.

Marko 7:10.

Waefeso 6:2-3.

person-sun

ENGLISH: TO PIERCE THE SUN ON THE NECK

The overhead proverb takes into account the integral station of the sun in people’s life. Essentially, the sun is the source of human life, but it is often times abused by people, as stated by the words of the proverb: ‘To pierce the sun on the neck.’ Being a very critical entity as it is, the sun may symbolize a parent, or even God. To his/her children, a parent is next to God. Therefore, piercing the sun on the neck is akin to insulting or assaulting a parent. Such an act is a gross in magnitude, and it can attract a curse to the offender.

The proverb is compared to people who despise their parents through undesirable acts like assault or general mistreatment. Such people ‘pierce the sun’s neck’.

Such proverb teaches people to respect their parents. But this respect should be coupled with taking care of the parents, for instance, by living with them happily. Such a gesture of kindness enables people to receive blessings for a peaceful life on earth.

Deuteronomy 27:16.

Exodus 20:12.

Mark 7:10

Ephesians 6: 2-3.

205. GUNAMLA NDUGUYO GWIDIMA MUNDA

Research sponsored by: Don Sybertz, with special thanks to Rev Joe Healey (African Proverbs, Sayings and Stories)

Imbuki ya kahayile kenako ilolile b’ulamuji bho bhanhu abho bhalibhudugu. Igabhizaga nimo gogwiyumilija umubhulamuji bhunubho kunguno unamuji ng’wunuyo aganolaga unduguye ocha soni, nulu minara.

Kuyiniyo lulu, umunhu ng’wunuyo agidimaga munda ijinagubhuhaya ubhunghana hape. Gunagwene abhanhu bhagayombaga giki ‘gunamla nduguyo gwidima munda.’

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhuyombaga ubhunghana hape, ulu alibhalamula abhaduguye. Umunhu ng’wunuyo agiyumilijaga bho gukengela chiza imihayo yiniyo haho adinafunya ubhulamuji bhokwe. Ulu obhupandika ubhunghana bhunub’o agabhuhaga hape.

Adachaga soni nulu minara, ugubhuyomba ubhunghana bhunub’o, ulu alibhalamula abhaduguye. Kuyiniyo lulu, umunhu ng’wunuyo adeb’ile ugubhufunya ubhulamuji ubho nghana ukubhaduguye, kunguno amanile igiki, ‘ugunamla nduguyo gwidima munda.’

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gumana chiza ugubhalamla abhanhu bhogubhuhaya ubhunghana hape. Yigelelilwe abhanhu bhenabho bhite bhukengeji bho kuimana chiza imihayo, kugiki bhabhudebhe  ubhunghana ubho gudula gubhambilija uguyihaya hape inhana, ulu bhalibhalamla abhanhu bhabho.

Luka 23:14-`5.

Yohana 8:7.

KISWAHILI: KUMHUKUMU NDUGU YAKO KUJISHIKA TUMBONI.

Chanzo cha msemo huo chaangalia hukumu ya watu ambao ni ndugu. Huwa kuna kazi ngumu ya kuvumilia kwa sababu mwamuzi au hakimu huyo humwangalia ndugu yake na kumuonea aibu.

Kwa hiyo basi, mtu huyo hujishika tumboni katika kuusema wazi ukweli. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘kumhukumu ndugu yako, kujishika tumboni,’ kwa sababu ya ugumu wa kazi hiyo.

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu ambaye huusema wazi ukweli ahukumupo watu wakiwemo ndugu zake. Mtu huyo huvumilia kwa kufanya utafiti wa maneno hayo vizuri, kabla hajatoa hukumu yake.

Akiupata ukweli huo huusema wasi. Haoni aibu katika kuusema ukweli huo ahukumupo ndugu zake. Kwa hiyo basi, mtu huyo afahamu kutoa hukumu ya haki kwa ndugu zake, kwa sababu aelewa kuwa, ‘kumhukumu ndugu yako kujishika tumboni.’

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuelewa vizuri juu ya kutoa hukumu za haki kwa watu kwa kuusema ukweli wasi wasi. Yafaa watu hao wafanye utafiti wa kuwawezesha kuuelewa ukweli wa maneno ili wautumie ukweli huo katika kutoa hukumu iliyo ya haki kwa watu wawamuao kwa kuusema wasi ukweli huo.

Luka 23:14-`5.

Yohana 8:7.

lawyer

ENGLISH: JUDGING YOUR RELATIVE IS LIKE HOLDING STOMACH

The source of the saying is the difficulty in judging the people who are one’s relatives. There is a hard time because one is likely to favour the relative.

The person finds it to be difficult to tell the truth. That is why people say that, to judge your relative is like touching your own stomach because of of the close attachment with relatives.

The proverb can be applied to someone who clearly tells the truth and does justice to people including his/her relatives. Such a person is consonance with the words in the proverb.

The saying teaches people about a better understanding of the proper way of judging fellows by following justice and truth. Truth and justice should be the basis of the right judgement.

Luke 23: 14-55.

John 8: 7.

5. MUDAFULAGWA NYAGA BHULI?

Huguhaya giki, abhanhu abhatubhu bhadigutaga. Amasala gabho gagab’izaga galiganika higulwa ya shiliwa ukumanza gabho amingi.

Akahayile kenako kalilanga higulwa ya gub’iza na kajile kawiza mjiliwa na mukang’wele. Ili chiza uguleka kajile ka bhulaku bho jiliwa bhung’wi bho gub’itilija. Gugaleka amasala ga gaduta shiliwa duhu. Igelelilwe umunhu akutumile amasala gakwe mugwiyenhela maendeleyo ga mili na ga moyo, kukila mu bhu bulaku na bhung’wi bho gubhilitija.

Bharumi 14:17.

KISWAHILI:    PINDI TU, UNAPO HISI NJAA, KWA NINI UNA TAMANI KULA MAPEMA IWEZEKANAVYO? (KWA NINI HAMPULIZWI UPEPO?)

Msemo huo unaongelea juu ya watu wenye njaa kwa vile maisha ya watu huwa ni ya furaha wakiwa wameshiba. Ndiyo kusema kwamba, watu wakiwa wameshiba kila wakati huendelea kuwa na furaha hiyo kwao.

Hali ya watu kujisikia njaa kulinganishwa na upepo. Ndipo wakati kama huo husemwa na watu, maneno hayo ya upepo wa ndani ya tumbo la mtu umempuliza mhusika huyo. Kama watu wakijisikia njaa kwenye familia fulani, maana yake, familia hiyo imepulizwa na upepo. Huwa inakuwa vigumu kula na kushiba kwa watu kama hao kwa sababu ya watu hao kujijengea tabia ya kuwa na ulafi wa chakula.

Hivyo, watu walafi huwa hawashibi. Akili zao huwa zinafikiria juu ya chakula kwa muda uliomwingi maishani mwao.childeating

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuwa na kiasi katika kula chakula na katika kinywaji. Ni vizuri kuacha tabia ya ulafi wa chakula na ulevi katika vinywaji.  Inatakiwa kutumia akili aliyonayo mwanadamu kwa kufikiria zaidi maendeleo mema ya kimwili ya kiroho badala ya kuwa na tabia ya ulafi na ulevi.

Waroma 14:17. ´Maana ufalme wa Mungu si shauri la kula na kunywa, bali unahusika na kuwa na uadilifu, amani na furaha iletwayo na Roho Mtakatifu.´

ENGLISH:    AS SOON AS YOU EXPERIENCE HUNGER PANGS (FEEL HUNGRY) WHY DO YOU ALWAYS WANT TO EAT?

The Sukuma people form the largest ethnic group in Tanzania with more than six million members. This population is concentrated in and around Mwanza and Shinyanga Regions. Other ethnic groups that are present have been progressively isolated or assimilated into this big unit. To speak the Sukuma language is the most normal thing in many villages of the area, and many Sukuma beliefs and practices are very much alive today.child

This humorous Sukuma proverb is used by a mother to teach and counsel her children on discipline in eating, patience and perseverance in waiting for food to be served and the evil of gluttony. She emphasizes that a person who calls for food at the least sign of hunger pangs (that is compared to “wind” in the stomach in the original Sukuma), such as the child always saying “I’m hungry,” has no discipline in his or her life. The proverb is also used in a conversation with a glutton who is eating all the time.