Kashinje Zacharia

693. KUGULU KULI NG’OMBE IDAKO ILALIJA.

Ulusumo lunulo, lwingilile muwikaji bho bhanhu bhabhili, abho bhikalaga heke bhuli ng’wene. Uumo olatogilwe kusiminza, uungi olatogilwe gwigasha ha kaya.

Uyo olatogilwe gusiminza, agayela ugapandika milimo, umubhuyeji bhokwe bhunubho. Imilimo yiniyo, igang’wambilija gupandika ng’ombe na sabho ningi. Umunhu ng’wunuyo, agasabha noyi kunguno ya ng’ombe yakwe yiniyo, gwendelea gubyala mpaga nose, ubhiza nsabhi ntale, umuwikaji bhokwe.

Ung’wiye uyo olatogilwe gwigasha hakaya, agamala ijiliwa uyukoyiwa na nzala nhali, ahakaya yake yiniyo. Wiyangula guja gujulomba wambilijiwa ukuli ng’wiye, unsabhi ng’wunuyo.

Ahogambilijiwa bho gwinhiwa jiliwa nu ng’wiye ng’wunuyo, agadebha igiki ubhusiminzi bhuli na solobho nhale, gutinda uwigashi bho aha kaya, ubho bhugenhaga makoye ga nzala. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘Kugulu kuli Ng’ombe idako ilalija.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagasusanyaga ugutumama imilimo. Umunhu ulu wigasha duhu adupandika josejose. Ulu uhaya gupandika ililazima wimile asiminze guja gujuchola. Uluuleka uguchola agulalila. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘Kugulu kuli Ng’ombe idako ilalija.’ Lolaga kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa bho 62.’

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gugatumila amakanza gabho mugwigulambija gutumama milimo, kugiki bhadule gupandika jiliwa, jiswalo na bhulalo, umuwikaji bhobho.

 “Dulidakiwa dutumame milimo yise ya bhuli lushigu bho bhukamu. Unimo jiliginhu ijojigatulilagwa ikujo na gusungulilwa lubhango nu Mulungu. Ulu dulitumama milimo dulishugulika kihamo nu Mulungu umumilimo yakwe ya gubhumba. Kuyiniyo, imilimo jiliginhu ja solobho noyi umuwikaji bho bhanhu.

Giko dulidakilwa guchola jiliwa ijo jidakenakuguka, ijene hubhupanda ubho ng’wa Mulungu ubho bhugigelaga umu gunzunya Yesu Kristo.

Idinatosha, duchole hangi ijiliwa ija ng’hana ijoduling’hiwa umu Sakramenti ya Bhukaristia.” Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, 62-63.

Methali 28:19.

Methali 20:13.

1Wathesalonike 4:11.

Yohane 6:27.

KISWAHILI: MGUU NI NG’OMBE TAKO NI JAA.

Methali hiyo, ilitokea kwenye maisha ya watu wawili waliokuwa na mapendelo tofauti. Mmoja alipenda kutembea, mwingine alipenda kukaa nyumbani.

Yule aliyependa kutembea alifanikiwa kupata kazi katika kutembea kwake. Kazi hiyo, ilimwezesha kupata ng’ombe na mali zingine, katika maisha yake. Kupitia ng’ombe huyo, alifanikiwa kuwa tajiri mkubwa baada ya ng’ombe kuendelea kuzaana zaidi na zaidi.

Yule aliyependa kukaa nyumbani aliishiwa chakula, akawa anasumbuliwa na tatizo la njaa kali katika familia yake. Ikabidi yeye aende kuomba msaada kwa yule tajiri, aliyependa kutembea. Baada ya kupatiwa msaada huo kwa kupewa chakula, alielewa kuwa, kumbe kupembea kunafaida ikiwemo hiyo ya kupata mafanikio hayo, kuliko kukaa nyumbani, ambako kunaleta tatizo la njaa. Ndiyo maana watu wakaanza kusema kwamba, ‘mguu ni ng’ombe, tako ni njaa.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa watu wale ambao wanajishauri kufanya kazi. Mtu akikaa tu hatapata chochote. Akitaka kupata lazima asimame atembee kwenda kutafuta. Asipotafuta atalala akiwa na njaa. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘mguu ni ng’ombe tako ni njaa.’ Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 62.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuutumia muda wao katika kujibidisha kufanya kazi zao za kila siku, ili waweze kujipatia chakula, nguo na malazi, katika maisha yao.

“Yatupasa kufanya kazi zetu za kila siku kwa bidii. Kazi ni jambo linaloheshimiwa na kubarikiwa na Mungu. Tunapofanya kazi tunashughulika na Mungu katika kazi yake ya kuumba. Kwa hiyo, kazi ni kitu cha maana sana katika maisha ya watu.

Vile vile yatupasa kutafuta chakula kisichoharibika, yaani uzima wa Mungu unaopatikana kwa kumwamini Yesu Kristo.

Isitoshe tutafute tena chakula cha kweli tunachopewa katika Sakramenti ya Ekaristi.” Rejea Kueneza Injili kwa Methali, 62-63.

Methali 28:19. “Yeye alimaye shamba lake atakuwa na chakula tele,  bali afuataye mambo ya upuzi atakuwa na  umaskini wa kumtosha.”

Methali 20:13. “Usiupende usingizi la sivyo utakuwa maskini, uwe macho nawe utakuwa na chakula cha akiba.”

1Wathesalonike 4:11. “Jitahidini kuishi maisha ya utulivu, kila mtu akijishughulisha na mambo yake mwenyewe na kufanya kazi kwa mikono yake, kama vile tulivyowaagiza pale awali.”

Yohane 6:27. “Msishughulikie chakula kiharibikacho, bali chakula kidumucho hata uzima wa milele, ambacho Mwana wa Adamu atawapa. Yeye ndiye ambaye Mungu Baba amemtia muhuri.””

man-traditional one

cows-

nkima6

 

ENGLISH: HE WHO MOVES AROUND WILL GET GOD’S PROVIDENCE, HE WHO STAYS HOME WILL DIE OF HUNGER.

This provrb comes from two individuals with different tastes in life. One of them likes so much moving around while the other one likes staying home. The one who was moving around succeeded to get something that helped him to get more wealth; cows that kept on reproducing to fill his kraal. And the one who used to stay home suffered of hunger in his family. As a result, he had to go beg from his fellow. After managing to get food from his fellow who was moving around, he said ‘he who moves around will get God’s providence, he who stays home will die of hunger’ and that came to be a proverb to warn lazy people.

This proverb can be compared to people who work hard to achieve success in life. If a person does not struggle, there is a danger of affecting the entire family because they can run shortage of food any time (Refer to Kueneza Injili kwa Methali which means ‘Spreading the Gospel through Proverbs,’ page 62). This book was written by researchers: Fr. Donald Sybertz, M.M., and Fr. Joseph Healey M.M., published by Benedictine Publications, Ndanda – Peramiho, 1984.

The proverb teaches people to spend their time working hard in their daily activities so that they can provide food, clothing and shelter to their families.

We must work hard in our daily lives. Work is something that God respects and blesses. As we work we are dealing with God in His creative work. Therefore, work is the most important thing in people’s lives.

We must also seek for the imperishable food, the life of God, through the faith of Jesus Christ.

Let us also seek the true food given to us in the Eucharist (Refer to ‘Spreading the Gospel in Proverbs,’ 62-63).

Proverbs 28:19. Proverbs 20:13. 1Thessalonians 4:11. John 6:27.

692. TUKOBHE SHA MBULA.

Ulusumo lunulo, lwandija kubhanhu abho bhikomelejaga guchola ja mbula. Iginhu jinijo, jili jiliwa. Uumo agang’wila ung’wiye, ‘ilikanza lya mbula lyashikaga dujage dugalime.’ Ung’wiye agashosha, ‘ng’hana dujage dugachole matwajo ga mbula, agene hi jiliwa.’

Gashigana, amatwajo aga mbula genayo, ili gutumama milimo ya gulima kugiki bhadule gwipandikila jiliwa.’ Hunagwene abhanhu bhagikomelejaga gutumama milimo ya gubhapandikila jiliwa, bho guyomba giki, ‘tukobhe sha mbula.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhatubhaga ahikanza lya gutumama milimo, guti ya gulima, guzenga numba, na yingi. Bhagamanaga bhiwila, “tukobhe sha mbula”, mumho, duchole matwajo ga mbula, nulu, dulye.

Hangi ulusumo ulu, lugatumilagwa gubhakomeleja abhanhu gutumama milimo bho bhukamu, bhalime kugiki bhapandike matwajo ga mbula, ayo gali jiliwa.

Abhanhu bhenabho, bhagabhakomelejaga abhichabho, gutumama milimo bho bhukamu bhutale gubhitila kikalile kabho. Hunagwene bhagabhawilaga abhanhu giki, ‘tukobhe sha mbula.’ Lolaga kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa bho 62.’

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gugatumila amakanza gabho mugwigulambija gutumama milimo, kugiki bhadule gupandika jiliwa, jiswalo na bhulalo, umuwikaji bhobho.

 “Dulidakiwa dutumame milimo yise ya bhuli lushigu bho bhukamu. Unimo jiliginhu ijojigatulilagwa ikujo na gusungulilwa lubhango nu Mulungu. Ulu dulitumama milimo dulishugulika kihamo nu Mulungu umumilimo yakwe ya gubhumba. Kuyiniyo, imilimo jiliginhu ja solobho noyi umuwikaji bho bhanhu.

Giko dulidakilwa guchola jiliwa ijo jidakenakuguka, ijene hubhupanda ubho ng’wa Mulungu ubho bhugigelaga umu gunzunya Yesu Kristo.

Idinatosha, duchole hangi ijiliwa ija ng’hana ijoduling’hiwa umu Sakramenti ya Bhukaristia.” Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, 62-63.

Methali 28:19.

Methali 20:13.

1Wathesalonike 4:11.

Yohane 6:27.

KISWAHILI: TUTAFUTE CHA MVUA (CHAKULA).

Methali hiyo, ilianzia kwa watu waliokuwa wakihimizana kutafuta kile kinachotakana na mvua. Kitu hicho ni chakula. Mmoja alimwambia mwenzake, ‘wakati wa mvua umekalibia twende shambani tukalime.’ Mwenzake alijibu, ‘kweli twende tukatafute matunda ya mvua, yaani chakula.’

Kumbe matunda hayo, ni kufanya kazi ya kulima kwa ajili ya kujipatia chakula. Ndiyo maana watu huhimizana kufanya kazi za kuwapatia chakula, kwa kusema, ‘tutafute cha mvua.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa watu wale ambao wanajisikia njaa wakati wa kufanya kazi kama vile kulima, kujenga nyumba n.k. Huwa wanasema “tukobe sha mbula”, yaani, tutafute matunda ya mvua au tule.

Tena methali hii hutumika kwa kuwahimiza watu wafanye kazi kwa bidii, walime ili wapate matunda ya mvua, yaani chakula. Watu hao, huwahimiza wenzao kufanya kazi zao kwa bidii, kupitia maisha yao. Ndiyo maana wao huwaambia watu kwamba, ‘tutafute cha mvua.’ Rejea kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 62.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuutumia muda wao katika kujibidisha kufanya kazi ili waweze kujipatia chakula, nguo na malazi, katika maisha yao.

“Yatupasa kufanya kazi zetu za kila siku kwa bidii. Kazi ni jambo linaloheshimiwa na kubarikiwa na Mungu. Tunapofanya kazi tunashughulika na Mungu katika kazi yake ya kuumba. Kwa hiyo, kazi ni kitu cha maana sana katika maisha ya watu.

Vile vile yatupasa kutafuta chakula kisichoharibika, yaani uzima wa Mungu unaopatikana kwa kumwamini Yesu Kristo.

Isitoshe tutafute tena chakula cha kweli tunachopewa katika Sakramenti ya Ekaristi.” Rejea Kueneza Injili kwa Methali, 62-63.

Methali 28:19. “Yeye alimaye shamba lake atakuwa na chakula tele,  bali afuataye mambo ya upuzi atakuwa na  umaskini wa kumtosha.”

Methali 20:13. “Usiupende usingizi la sivyo utakuwa maskini, uwe macho nawe utakuwa na chakula cha akiba.”

1Wathesalonike 4:11. “Jitahidini kuishi maisha ya utulivu, kila mtu akijishughulisha na mambo yake mwenyewe na kufanya kazi kwa mikono yake, kama vile tulivyowaagiza pale awali.”

Yohane 6:27. “Msishughulikie chakula kiharibikacho, bali chakula kidumucho hata uzima wa milele, ambacho Mwana wa Adamu atawapa. Yeye ndiye ambaye Mungu Baba amemtia muhuri.””

farmer1

farmers nimi

bhalimi bha sheli

 

ENGLISH: LET US LOOK FOR PRODUCTS OF RAIN.

This saying comes people who were encouraging each other to look for what can come out of rain, that is food. One of them said, ‘The rainy season is at hand and we have to go to the fields to cultivate.’ The other one replied saying that ‘that is true, we have to go find what comes out of rain.’ This means what comes out of rain is the product which is a result of work thus leading to getting food to feed families. This is why people can say ‘let us look for products of rain.’

This proverb can be compared to a person who feel hungry when doing works such as gardening, building a house, etc. Such a person encourages others to seek the fruits of rain. It also encourages others to work hard so that they can have enough food throughout their lives (Refer to Kueneza Injili kwa Methali which means ‘Spreading the Gospel through Proverbs,’ page 62). This book was written researchers: Fr. Donald Sybertz, M.M., and Fr. Joseph Joseph Healey M.M., published by Benedictine Publications, Ndanda – Peramiho, 1984.

The saying teaches people to spend their time working hard so that they can get basic needs in their lives such as food, clothing and shelter.

We must work hard in our daily lives. Work is something that God respects and blesses. As we work we are dealing with God in His creative work. Therefore, work is the most important thing in people’s lives.

We must also seek for the imperishable food, the life of God, through the faith of Jesus Christ.

Let us also seek the true food given to us in the Eucharist (Refer to ‘Spreading the Gospel in Proverbs,’ page 62-63).

Proverbs 28:19. Proverbs 20:13. 1Thessalonians 4:11. John 6:27

691. NKUNGA LYOCHI.

Nkunga lyochi, luli lusumo ulo lwandija kuli munhu uyo ojaga ulilila jiliwa aha kaya iyo obhonaga lilizuka lyochi. Uweyi oli adalimaga aha kaya yakwe, kunguno ya gumalina guja ulya aho obhonaga lilizukila ilyochi linilo. Nose, abhanhu bhagandya guyung’watana giki, ‘Nkunga Lyochi.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo alingokolo ugutumama imilimo. Umunhu ng’wunuyo, atogilwe gulya jiliwa duhu bho nduhu ugujitumamila milimo ijo alijilya, kunguno ahikanza ilya gutumama milimo, uweyi agibhisaga halebhe, oyulola aho lilifumilila ilyochi.

Abhanhu bhagang’witanaga Nkunga Lyochi, bhogundalaha, kunguno ali munhu uyo agacholaga aha kaya iyo bhalizucha lyochi, odebha igiki bhalizuga jiliwa, oja hoyi gujulwa.

Uweyi ulu ubhona lyochi, agafumilaga wangu na kujulya aha kaya yiniyo. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, ‘Nkunga Lyochi.’ Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, 60.

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya kuleka bhugokolo bho gutumama milimo, ibadala yaho, bhikomeje kuitumama chiza imilimo yao, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi, umukikalile kabho.

“Ubhugokolo bhudarahilwe na Bhasuguma. Hangi bhulemilwe nu Mulungu. Ubhugokolo mugutumama milimo yise iya bhuli lushugu, guti gulima, nulu, bhugokolo umumihayo ya moyo, guti, gukija gujusalila ulushigu ulo Jumapili, guleka gusalia aha kaya, guleka guntumamila Mulungu bho bhukamu, na yingi guti yiniyo, yilemilwe pye iyose.

 Hangi dudizubhiza bhanhu abho guhebhilwe na bhikumvi bho jiliwa nulu walwa. Uwikaji bhudi jiliwa duhu, bhubhitilile noyi. Bhuli munhu alina nhumbu ya gulya jiliwa. Dubhize na nzala ya gumbokela Sebha wise Yesu Kristo, umu Sakramenti ya Bhukaristia. Dubhize na nhumbu ya gulya jiliwa ja ng’wa Sebha. Dubhize na bhuyegi uludulimbokela umujigukulu jakwe. Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa 60-61.

Mwanzo 25:34.

Waebrania 12:16.

2Wathesalinike 3:10.

Waroma 4:17.

Methali 28:19.

KISWAHILI: MVIZIA MOSHI AU MTU MWENYE KUANGALIA (KUTAFUTA) MOSHI.

Mvizia moshi ni methali ambayo ilianzia kwa mtu aliyekuwa anakula chakula kwenye familia za watu kwa kuvizia pale unapotakea moshi. Yeye alikuwa halimi au hafanyi kazi, kwenye familia yake, kwa sababu ya kuutumia muda wake huo, katika kuvizia familia inayopika chakula, kwa kuangalia pale unatopokea moshi. Mwishowe watu, walimgundua kuwa, anavizia chakula kwa kuangalia moshi, wakaanza kumuita, ‘mvizia moshi.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni mzembe katika kufanya kazi. Mtu huyo, hupenda kula tu bila kukifanyia kazi kile anachokila, kwa sababu, wakati wa kufanya kazi, yeye hujificha mahali fulani ili kungojea moshi au kuvizia moshi unapotokea.

Watu humwita mvizia moshi, kama njia ya kuonesha dharau kwake, kwa sababu ni mtu anayetafuta familia ile ambayo inatoa moshi, na kufahamu kwamba wanapika chukula pale. Mtu huyo akiona moshi mara moja hujitokeza kwenye chakula. Ndiyo maana watu humuita ‘mvizia moshi.’ Rejea Kueneza Injili kwa Methali, 60.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuacha uzembe wa kufanya kazi, badaya yake, wajibidishe kuyatekeleza vizuri majukumu yao, ili waweze kupata mafanikio mengi, katika maisha yao.

“Uzembe umedharauliwa na Wasukuma. Tena umekataliwa na Mungu kama ni uzembe katika kufanya kazi yetu ya kila siku, kwa mfano kulima, au uzembe katika mambo ya kiroho, kwa mfano kutosali Jumapili, kutosali nyumbani, kutomtumikia Mungu kwa bidii, n.k.

Tena tusiwe watu ambao tunatawaliwa na tamaa ya chakula au pombe. Maisha si chakula tu, bali ni zaidi. Kila mtu ana haja ya kula chakula. Tuwe na njaa ya kumpokea Bwana Wetu Yesu Kristo katika sakramenti ya Ekaristi. Tuwe na haja ya kula chakula cha Bwana. Tuwe na furaha tunapokuwa kwenye karamu yake.” Rejea Kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 60-61.

Mwanzo 25:34. “Ndipo Yakobo akampa Esau mkate na ule mchuzi wa dengu. Akala na kunywa, kisha akainuka akaenda zake. Kwa hiyo Esau alidharau haki yake ya mzaliwa wa kwanza.”

Waebrania 12:16. “Angalieni miongoni mwenu asiwepo mwasherati au mtu asiyemcha Mungu kama Esau, ambaye kwa ajili ya mlo mmoja aliuza haki ya uzaliwa wake wa kwanza.”

2Wathesalinike 3:10. “Kwa maana hata tulipokuwa pamoja nanyi, tuliwapa amri ili kwamba: ‘‘Mtu ye yote asiyetaka kufanya kazi, wala asile.’’”

Waroma 14:17. “Kwa maana Ufalme wa Mungu si kula na kunywa, bali ni haki, amani na furaha katika Roho Mtakatifu.”

Methali 28:19. “Yeye alimaye shamba lake atakuwa na chakula tele, bali afuataye mambo ya upuzi atakuwa na umaskini wa kumtosha.”

smoke1

smoke2

ENGLISH: HE WHO WAITS TO SEE WHERE THE SMOKE COMES FROM.

This saying comes from someone who is fond of eating food from other people’s homes. This person does not work in his/her farm to get food but he/she just stays home looking for where the smoke comes from and follow it because he/she knows that he/she can get food. When this happened, people labeled him/her as someone who is pushed by smoke thus coming with the saying that ‘he who waits to see where the smoke comes from.’

This saying can be compared to a person who is negligent in working. This person likes eating without working out what he/she eats. When others are working in their farms he/she hides himself/herself, waiting to see where the smoke comes from. People, as a way of despising such behaviour, can call such a person as someone who looks where the smoke comes from. He/she easily associates smoke and food ‘Refer to ‘Kueneza Injili kwa Methali which means ‘Spreading the Gospel through Proverbs,’ ukurasa wa 60). This book was written by searchers: Fr. Donald Sybertz, M.M., and Fr. Joseph Healey M.M., published by Benedictine Publications, Ndanda – Peramiho, 1984.

The proverb teaches people to stop negligence and, on the other hand, make a commitment to carry out their responsibilities so that they can achieve more in their lives.

“Negligence is discouraged by the Sukuma people. God also, through holy scriptures, discouraged negligence in, for example, gardening, or spiritual neglect; not praying on Sunday, not praying at home, not serving God diligently, etc.

And we must not be people who are ruled by a desire for food or alcohol. Life is not just food, but more than food. Everyone has a need to eat food. May we be hungry to receive Our Lord Jesus Christ in the sacrament of the Eucharist. We need to eat the Lord’s Supper. Have joy while we’re at his banquet ” (Refer to ‘Spreading the Gospel in Proverbs,’ pages 60-61).

Genesis 25:34. Hebrews 12:16. 2Thessalonians 3:10. Romans 4:17. Proverbs 28:19.

690. SEKELA MIDEKO.

Sekela mideko luli lusumo ulo lulingisilile kuli munhu uyo agayegelaga aha gulya jiliwa, kulebha ugujichola. Galihoyi mahoya ga bhanhu bhabhili, uungi atogilwe ugutumama imilimo, uungi adatogilwe. Uyo atogilwe ugutumama imilimo akayomba, ‘tujage dugatumame milimo kunguno ilikanza lyashigaga.’ Uyo adayitogilwe imilimo agashosha bhobhuzongu aliyomba, ‘naduduja ugujutumama imilimo, kunguno naliigwa shibhi.’

Uyo aitogilwe imilimo agang’wila, ‘bhasi, dujage gugalwe jiliwa kugiki umili goko gupandike nguzu chiza.’ Uweyi agashosha kubhuyegi ukunu alimila, ‘nahene dujage.’ Hunagwene abhanhu bhagandya guyung’witana giki, ‘sekela mideko.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo alingokolo umugutumama imilimo. Umunhu ng’wunuyo, atogilwe gulya jiliwa duhu bho nduhu ugujitumamila milimo ijo alijilya. Abhanhu bhagang’witanaga sekala mideko bhogundalaha, kunguno ali munhu uyo agasekaga ahikanza lya gulya jiliwa, aliyo ahikanza ilya gutumama milimo, agasunduhalaga. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, ‘sekela mideko.’ Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, 60.

Ijitabho jinijo jigandikwa na bhakengeji bha: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na guchapishiwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya kuleka bhugokolo bho gutumama milimo, ibadala yaho, bhikomeje kuitumama chiza imilimo yao, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi umuwikaji bhobho.

“Ubhugokolo bhudarahilwe na Bhasuguma. Hangi bhulemilwe nu Mulungu. Ulu bhugokolo mugutumama milimo yise iya bhuli lushugu, guti gulima, nulu, bhugokolo umumihayo ya moyo, guti, gukija gujusalila ulushigu ulo Jumapili, guleka gusalia aha kaya, guleka guntumamila Mulungu bho bhukamu, na yingi guti yiniyo, yilemilwe pye iyose.

 Hangi dudizubhiza bhanhu abho guhebhilwe na bhikumvi bho jiliwa nulu walwa. Uwikaji bhudi jiliwa duhu, bhubhitilile noyi. Bhuli munhu alina nhumbu ya gulya jiliwa. Dubhize na nzala ya gumbokela Sebha wise Yesu Kristo, umu Sakramenti ya Bhukaristia. Dubhize na nhumbu ya gulya jiliwa ja ng’wa Sebha. Dubhize na bhuyegi uludulimbokela umujigukulu jakwe. Lolaga Kueneza Injili kwa Methali, bhukurasa 60-61.

Mwanzo 25:34.

Waebrania 12:16.

2Wathesalinike 3:10.

Waroma 4:17.

Methali 28:19.

KISWAHILI: MCHEKEA CHAKULA.

Mchekea chakula ni methali ambayo humaanisha mtu anayefurahia kula chakula, kuliko kukitafuta. Kulikuwa na maongezi ya watu wawili, mmoja anapenda kufanya kazi mwingine hapendi. Anayependa kufanya kazi alisema, ‘twende tukafanye kazi kwa sababu wakati umefika.’ Asiyependa kufanya kazi, alijibu kwa unyonge akisema, ‘siwezi kwenda kufanya kazi kwa sababu najisikia vibaya.’

Mpenda kazi akamwambia, ‘basi twende tukale chakula ili mwili wako upate nguvu vizuri.’ Yeye alijiku kwa furaha huku akiwa amesimama, ‘sawa twende.’ Ndiyo maana watu wakaanza kumuita, ‘mchekea chakula.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni mzembe katika kufanya kazi. Yeye anapenda kula tu bila kukifanyia kazi kile anachokila. Watu humwita mchekea chakula kama njia ya kuonesha dharau kwake, kwa sababu ni mtu anayecheka wakati wa kula, lakini wakati wa kazi husikitika. Ndiyo maana watu humuita ‘Mchekea chakula.’ Rejea Kueneza Injili kwa Methali, 60.

Kitabu hicho, kiliandikwa na watafiti ambao ni: Padri Donald Sybertz, M.M., na Padri Joseph Healey M.M., na kuchapishwa na Benedictine Pubhications Ndanda – Peramiho, 1984.

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuacha uzembe wa kufanya kazi, badala yake, waongeze bidii ya kuyatekeleza vizuri majukumu yao, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

“Uzembe umedharauliwa na Wasukuma. Tena umekataliwa na Mungu kama ni uzembe katika kufanya kazi yetu ya kila siku, kwa mfano kulima, au uzembe katika mambo ya kiroho, kwa mfano kutosali Jumapili, kutosali nyumbani, kutomtumikia Mungu kwa bidii, n.k.

Tena tusiwe watu ambao tunatawaliwa na tamaa ya chakula au pombe. Maisha si chakula tu, bali ni zaidi. Kila mtu ana haja ya kula chakula. Tuwe na njaa ya kumpokea Bwana Wetu Yesu Kristo katika sakramenti ya Ekaristi. Tuwe na haja ya kula chakula cha Bwana. Tuwe na furaha tunapokuwa kwenye karamu yake.” Rejea Kueneza Injili kwa Methali, ukurasa 60-61.

Mwanzo 25:34. “Ndipo Yakobo akampa Esau mkate na ule mchuzi wa dengu. Akala na kunywa, kisha akainuka akaenda zake. Kwa hiyo Esau alidharau haki yake ya mzaliwa wa kwanza.”

Waebrania 12:16. “Angalieni miongoni mwenu asiwepo mwasherati au mtu asiyemcha Mungu kama Esau, ambaye kwa ajili ya mlo mmoja aliuza haki ya uzaliwa wake wa kwanza.”

2Wathesalinike 3:10. “Kwa maana hata tulipokuwa pamoja nanyi, tuliwapa amri ili kwamba: ‘‘Mtu ye yote asiyetaka kufanya kazi, wala asile.’’”

Waroma 14:17. “Kwa maana Ufalme wa Mungu si kula na kunywa, bali ni haki, amani na furaha katika Roho Mtakatifu.”

Methali 28:19. “Yeye alimaye shamba lake atakuwa na chakula tele, bali afuataye mambo ya upuzi atakuwa na umaskini wa kumtosha.”

laugh

laugh children

ENGLISH: LAUGHING FOR FOOD.

This saying comes from someone who enjoys eating food rather working for it. One day, two people were in conversation, one of them was fond of working while the other one not. In the course of conversation one of them said ‘Let’s go to work because the time has come.’ The other fellow who doesn’t like to work replied saying ‘I can’t go to work because I feel bad.’ The one who likes to work, later, told his/her fellow workmate that ‘let’s go eat some food so that your body can be healthy.’ The statement on going to eat was received with the greatest joy, ‘let’s go.’

This saying can be compared to a person who doesn’t like working. This person likes to eat without working for what he/she eats. People can ridicule him/her as someone who laughs whenever he/she sees food but feels bad whenever the question of working is mentioned (Refer to Kueneza Injili kwa Methali which means ‘Spreading the Gospel through Proverbs,’ page 60). This book was written by researchers: Fr. Donald Sybertz, M.M., and Fr. Joseph Healey M.M., and published by Benedictine Publications, Ndanda – Peramiho, 1984.

The saying teaches people to stop negligence and, instead, increase the effort to carry out their responsibilities so that they can achieve more in their lives.

The Sukuma people tend to hate negligence. God also hates negligence manifested in, for example, not farming, not praying, not attending Sunday church services, not diligently serving God, etc. We must not be people who are ruled by a desire for food or alcohol. Life is not just food, but more than food. Everyone has a need to eat food. May we be hungry to receive Our Lord Jesus Christ in the sacrament of the Eucharist. We need to eat the Lord’s Supper. Have joy while we’re at his banquet (Refer to ‘Spreading the Gospel in Proverbs,’ page 60-61).

Genesis 25:34. Hebrews 12:16. 2Thessalonians 3:10. Romans 4:17. Proverbs 28:19.

689. NG’HWI NINGI JIGANGALUCHAGA.

Ulusumo lunulo, lufumilile kulilomelele lya bhazugi bhahanimo nhebhe. Uumo obho agabhawila abhiye, ‘dujagi dugasene ng’hwi kunguno unimo gunuyu gulintale noyi.’ Umo obhiye ashosha, ‘jilihoyi ijo denhile iyigolo.’ Uweyi agayomba, ‘ijinijo jigushila hayo ijiliwa jidinapya. Igelelilwe dujijile ng’hwi ningi ijo jidulile gubhachiwa mpaga jujibisha ijiliwa ja ha nimo gunuyo.’

Bhagizunilija bhugenha ng’wi ningi ijo bhagajizugula mpaga bhujibisha ijiliwa ija ha nimo gobho gunuyo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ng’hwi ningi jigangaluchaga.’

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhali ni nikoye ilo bhalihaya bhalyinje umuwikaji bhobho. Abhanhu bhenabho, bhagatumilaga nzila ningi ijo jigikolanijiyagwa na ng’hwi ningi, ijagudula gujibisha ijiliwa jabho. Ugwangalucha go bhujiku ing’hwi jigubhakaga, yilingisilile gutumila nguzu na nzila ningi, ijagudula gulimala ilikoye linilo.

Abhanhu bhenabho, bhagatumilaga nzila ningi ijagudula dulyinja ilikoye ilya bhusatu bho corona. Bhagabhalanjaga abhichabho ahigulya ya gulunganija kihamo inguzu nu bhumani bhobho, ijina gujidilila inzila ijo abhatalaamu bha afya bhalibhalanga. Abhoyi bhagalunganaga halumo ijina gunomba Mulungu abhambilije ugulimala wangu ilikoye linilo. Hunagwene abhanhu bhenabho, bhagayombaga giki, ‘ng’hwi ningi jigangaluchaga.’

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gulungana halumo ijinagujidimila inzila ijo abhadaktari bhalibhalanga, ni jingi ijo jidulile gubhingija ilikoye guti linilo, ilya bhusatu bho corona, kugiki bhadule gumala wangu, na gwikala bho mholele, umuwikaji bhobho.

KISWAHILI: KUNI NYINGI HUKESHA.

Methali hiyo, ilitokea kwenye maongezi ya wapishi wa kwenye sherehe fulani. Mmoja wao, aliwaambia wenzake, ‘twendeni tukakate kuni kwa sababu sherehe hii, ni kubwa sana.’ Mmoja wale wenazake alijibu, ‘zipo zile tulizoleta jana.’ Yeye alisema, ‘hizo zitakwisha bila kukiivisha chakula hicho. Inafaa tuendee kuni nyingi za kutosha kuwashwa mpaga kukiivisha chakula cha kwenye sherehe hiyo.’

Walikubaliana wakaenda kuleka kuni nyingi walizozipikia mpaga wakakiivisha chakula cha kwenye sherehe hiyo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘kuni nyingi hukesha.’

Methali hiyo, hulinganishwa kwa watu walio na tatizo wanalotaka kulitatua katika maisha yao. Watu hao, hutumia njia nyingi ambazo hufananishwa na kuni ziwezazo kuivisha chakula chao. Kukesha usiku mzima zikiwaka kuni hizo, humaanisha kutumia nguvu na njiza nyingi kutosha kulimaliza tatizo hizo.

Watu hao, hutumia njia nyingi za kuwawezesha kujikinga na tatizo kama hilo la ugonjwa wa corona. Wao huwafundisha wenzao namna za kuungana pamoja katika kuyafuata maelekezo yanayotolewa na watalaamu wa afya. Watu hao, huunganisha nguvu zao huku wakimuomba Mungu awasaidie katika kulimaliza haraka tatizo hilo. Ndiyo maana wao huwaambia watu kwamba, ‘kuni nyingi hukesha.’

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuunganisha nguvu na ufahamu wao, katika kuyafuata maelekezo ya madaktari, na mengine mengi ambayo yanaweza kuwaondolea tatizo hilo, la ugonjwa wa corona, ili waweze kuishi kwa furaha na amani, maishani mwao.

firewood3

firewood

ENGLISH: MANY PIECES OF FIREWOOD LIGHT THE WHOLE NIGHT.

The above proverb started from a conversation of cooks at a ceremony. One of them, says to her companions, ‘let us go to cut firewood because this celebration is so big.’ One of the others replies, ‘there are some that we brought yesterday.’ The other says, ‘those ones will get finished before the food is ready, we have to increase enough firewoods to cook nice meal for this ceremony.’

They agreed and went to pick up as many  fire woods as they can, which they used for cooking nice food for the ceremony. That is why people say that, ‘many fire-woods keep up burning for the whole night.’

This proverb is compared to people who have a problem that they want to solve in their lives. These people use a variety of ways in solving it, which are compared to many fire woods that spend the whole night burning. Keeping up all night burning the wood, means spending enough energy and knowledge in getting rid of their problems.

These people,  help others in using many ways for protecting themselves from various problems including the corona epidemic. They teach their fellows on how to get together  their strenghs enough to follow the instructions which have been provided to them by health professionals.

These people unite their efforts in using their talents as well as asking God for help in resolving  quickly the pandemic. That is why they tell people that, ‘many fire-woods keep up burning for the whole night.’

The proverb imparts in people an idea about putting together their efforts and understandings, for following doctors’ instructions, and many other ways that can remove the problem of corona virus, so that they can live happily and peacefully, in their lives.