Riddles

482. KALAGU – KIZE. LILINAMBUDULILE MBI:- LING’OBHO LYA NAGA.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ilolile ng’obho go Naga. Inaga ili ndimu iyo igasimbaga mang’obho matale. Amang’obho genayo, gangi abhabhizaga ga makanji matale gete, ayo ndimu jingi jigadulaga gwikala moyi. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga bho guyomba giki, ‘lilinambudulile mbi:- Ling’obho.

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu, uyo ali ndoshi, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhasondagulaga abhanhu, kunguno ya ng’hungwa jakwe ijagubhadalaha abhiye bhenabho.

Uweyi agalenganijiyagwa na ng’obho gunuyo ugo naga, kunguno alinibhengwe ukubhanhu, ilo likolile nu ng’obho gunuyo. Uweyi adulile nulu, gusiminza bho nduhu guzwala myenda. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, ‘lilinambudulile mbi:- Ling’obho.

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya kuleka nhungwa ja bhudoshi, umukikalile kabho, kugiki, bhadule guileka iyabhubhi, umuwikaji bhobho. Yigelelilwe abhanhu bhenabho, bhabhize na witogwi, ubho bhudulile gubhambilija ijinagujibheja chiza, ikaya jabho.

Mathayo 5:1-20.

Mathayo 18:6-10.

KISWAHILI: KITENDADAWILI   –  TEGA

LINASHUTAMA VIBAYA:- PANGO LA MHANGA

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia mapango ya mhanga. Mhanga ni myama poli ambaye huchimba mapango makuwa. Mapango hayo, mengine ni ya kutisha kweli, ambayo wanyama wengine, huweza kuishi humo,  baada ya mhanga huyo kutoweka. Ndiyo maana watu huhadithiana kwa kusema kwamba, ‘linashutama vibaya:-  pango la mhanga.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni mwenye majivuno maishani mwake. Mtu huyo, huwakashifu wenzake, kwa sababu ya tabia yake ya kuwadharau wenzake hao.

Yeye hulinganishwa na pango hilo la mhanga, kwa sababu ya dharau aliyonayo kwa watu, ambayo hufanana na pango hilo. Yeye aweza hata, kutembea uchu mitaani. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, ‘linashutama vibaya:-  pango la mhanga.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuacha tabia za majivuno ya kuwadharau watu wengine, maishani mwao, ili waweze kuyaacha matendo yaliyo maovu. Yafaa watu hao, wawe na upendo wa kuwawezesha kuzijenga vizuri, familia zao.

Mathayo 5:1-20.

Mathayo 18:6-10.

rock

cave

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

IT HAS A BAD BENDING – A CAVE OF ANT BEAR.

The source of this riddle is the cave of a wild animal called Ant bear. The ant bear is a wild animal which digs large caves. These caves, some of them, are truly scary that other animals cannot dare to enter them after the ant bear abandons them. That is why people use the riddle that ‘it has a bad bending – a cave of ant bear’ to communicate the inability of other wild animals to enter the abandoned cave.

This riddle can be compared to a proud man/woman to his/her wife/husband. Such people can reach a point of looking down upon their fellow human beings. Also this cave can be looked at as a cave of sacrifice that the one who dug it sacrificed his/her life in order to have safe accommodation.

This riddle teaches people to stop being arrogant. They don’t have to despise others in their lives rather maintain love that can make them have a lovely society.

Matthew 5: 1-20.

Matthew 18: 6-10.

481. KALAGU – KIZE LINOLELELWA KULE:- LING’WANDU.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola nti, uyo gugitanagwa Ng’wandu. Unti gunuyo, guli ntale kukila imiti iyingi. Hi giko lulu, umunhu adulile gugulolela nulu alikule nu nti gunuyo, kunguno ya bhutale na bhulihu bhogo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘linolelelwa kule: – Ling’wandu.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu, uyo adebhile giki, bhuli ginhu jili na ntale ojo. Umunhu ng’wunuyo, azunije ugutongelwa nu ntale okwe, aho alikalila. Agafunyaga wambilija ubho igelelilwe untale okwe ng’wunuyo, abhupandike, kugiki adule uguitumama chiza imilimo yakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agabhalangaga nabhiye ahigulya ya gubhadegeleka na gubhambilija chiza, abhatongeji bhabho, umukikalile kabho, kugiki bhadule gwikala bho mholele umusi yabho. Hunagwene uweyi agabhawilaga abhanhu giki, ‘linolelelwa kule: – Ling’wandu.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya kubhambilija bho gubhadegeleka chiza abhatongeji bhabho, kugiki bhadule gwikala bho mholele, na bhichabho, umuwikaji bhobho.

Mathayo 11:25-27.

Mathayo 13:51-52.

Mathayo 16:13-20.

1Wafalme 18:30-39.

KISWAHILI: KITENDAWILI –  TEGA

HUONEKANA KWA MBALI:- MBUYU

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia mti unaoitwa Mbuyu. Mti huo, ni mkubwa kuliko miti mingine. Hivyo basi, mtu aweza kuuona hata akiwa mbali nao, kwa sababu ya ukubwa wake huo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘huonekana kwa mbali:- Mbuyu.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule anayefahamu kwamba, kila kitu kina mkubwa wake. Mtu huyo, hukubali kuongozwa na mkubwa wake pale anapoishi. Yeye huonesha ushirikiano mkubwa kwake, ule unaohitajika kwa ajili kumwezesha kuyatekeleza vizuri majukumu yake ya kuwaongoza wananchi.

Mtu huyo, huwafundisha pia wenzake juu ya kuwasikiliza na kusaidia vizuri viongozi wao, maishani mwao, ili waweze kuishi kwa amani katika nchi zao. Ndiyo maana yeye huwaambia watu kwamba, ‘huonekana kwa mbali:- Mbuyu.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuwasaidia kwa kuwasikiliza vizuri viongozi wao, ili waweze kuishi kwa amani, na wenzao, maishani mwao.

Mathayo 11:25-27.

Mathayo 13:51-52.

Mathayo 16:13-20.

1Wafalme 18:30-39.

baobab-tree

ng'wandu

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

IT APPEARS FROM FAR AWAY – BAOBAO TREE.

The source of this riddle is a baobab tree that appears to be the biggest tree, compared to other trees. Its big size can make one see it from a distance. That is why people can describe it by using the riddle that ‘it appears from far away – baobab tree.’

This riddle can be compared to a person who realizes that everything has its own magnitude. It can also be compared to seniority where junior members have to respect their seniors. This can be achieved through cooperation. It can further be compared to leadership position where leaders have to be listened to what they suggest for the betterment of the society.

This riddle teaches people about helping each other by listening well to leaders. In so doing, people will be living in peace and harmony with others.

Matthew 11: 25-27

Matthew 13: 51-52

Matthew 16: 13-20

1Kings 18: 30-39

480. KITENDAWILI – TEGA. MODOKA YANE IDAMALAGA MAGUTA:- MAGULU.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola magulu. Bhuli munhu alina magulu gakwe, aliyo lulu, ulu uhaya gwandya lugendo agubhuka duhu na gwadya gusiminza, bho nduhu ni giki, aguditila maguta, umumagulu gakwe yenayo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘modaka yane idamalaga maguta:- magulu.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu, uyo ashikanile umubhutumami bho milimo yakwe. Umunhu ng’wunuyo, alina bhushikanu bho guja gujutumama milimo makanza gosegose, guti na magulu ayo gagandyaga lugengo, bho nduhu gulinda guditilwa maguta.

Uweyi agabhalangaga nabhiye, ahigulya ya kubhiza na bhushikanu bhunubho, ubho gutumama milimo yabho chiza. Hunagwene agabhawilaga abhanhu giki, ‘modaka yane idamalaga maguta:- magulu.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya kubhiza na bhushikanu bhutale, ubho bhudulile gubhambilija uguitumama imilimo yabho chiza, kugiki bhadule gujibheja chiza, ikaya jabho.

Mathayo 26:41.

Mathayo 25:13.

Mathayo 10:22.

Zaburi 119:89-91.

KISWAHILI: KITENDAWILI  – TEGA.

MOTOKAA YANGU HAIMALIZI MAFUTA:- MIGUU.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia miguu. Kila mtu ana miguu yake, ambayo huitumia akitaka kutembea sehemu fulani, bila hata kuweka mafuta, kwenye miguu yake hiyo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘motokaa yangu haimalizi mafuta:- miguu.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule aliyekamilika katika utekelezaji wa kazi zake. Mtu huyo, ana bidii ambayo humwezesha kuzifanya kazi kwa utayari mzuri. Yeye yuko tayari wakati wowote, kutekeleza majukumu yake, kama miguu ilivyo tayari kuanza safari, bila kusubiri kuwekewa mafuta.

Yeye huwafundisha pia wenzake, namna ya kuwa na utayari huo wa kuyatimiza vizuri majukumu yao kila wakati. Ndiyo maana huwaambia watu kwamba, ‘motokaa yangu haimalizi mafuta:- miguu.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuwa na utayari mkubwa wa kuyatekeleza majukumu yao vizuri, na kwa bidii kubwa, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao.

Mathayo 26:41.

Mathayo 25:13.

Mathayo 10:22.

Zaburi 119:89-91.

magulu

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

MY CAR DOES NOT FINISH FUEL: – FEET.

The cradle of the above riddle looks at the feet. Everyone has feet, which he/she uses to move from one place to another, without even putting fuel in those feet. That is why one says, ‘my car does not finish fuel: – feet.’

This riddle is compared to the perfect person in the execution of his duties. Such person has the diligence that enables him to work with great readiness. He is ready at any time to carry out his duties, as the feet are ready to embark on a journey, without waiting to be filled with fuel.

He also teaches his fellows, on how to have such readiness for carrying out their responsibilities on a regular basis. That is why he tells people that, ‘my car does not finish fuel: – feet.’

This riddle inculcates people on being more willing to carry out their responsibilities, with greater effort, so that they can better their families.

Matthew 26:41.

Matthew 25:13.

Matthew 10:22.

Psalm 119: 89-91.

478. KALAGU – KIZE. MAMI ADAHAILE DIBHONE: – NG’HUNI.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola Ng’huni. Ing’huni yiniyo, igikalaga kunuma ya miso, kunguno unsumbi oyisumba bho gwitula kwene. Amiso agene, gali ku bhutongi ya ng’huni, gitumo gabhegejiwa nu nsumbi ogo. Giko lulu, imigo genayo gadadulile ugwibhona ni ng’huni yiniyo, kunguno bhuli jene jili na lwande lojo, ijo jidadulile ugwisangija. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, ‘mami adahaile dibhone: – Ng’huni.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu, uyo aidebhile uguitumama chiza imilimo yakwe, umuwikaji bhokwe. Umunhu ng’wunuyo, adabhishibyaga abhiye umumilimo yabho, kunguno amanile aho igelelile imilimo yakwe yiniyo.

Uweyi agabhalangaga nabhiye, ahigulya ya kuitumama chiza imilimo yabho, bho nduhu ugwishatya mumilimo iyo idiyabho. Hunagwene uweyi agabhawilaga abhanhu giki, ‘mami adahaile dibhone: – Ng’huni.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya guidebha na guitumama chiza imilimo yabho, bho nduhu ugwishatya umumilimo iyo idiyabho, kugiki bhadule gupandika matwazo mingi, umuwikaji bhobho.

1Wakorintho 12:12-31.

Mathayo 2:13-18.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

 MJOMBA HATAKI TUONANE:- KISOGO.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia kisogo. Kisogo hicho huwa nyuma katika upande wa kichwa, kama muumbaji wake alivyo kiumba. Macho yenyewe yako mbele ya kisogo, kama muumbaji wake alivyoyaumba.

Hivyo basi, macho hayawezi kukiona kisogo hicho, kwa sababu yako upande mwingine wa kichwa. Kisogo na macho hayawezi kujichanganya, kwa maana ya kuwa, pamoja. Ndiyo maana watu huhadithiana kwa kusema kwamba, ‘mjomba hataki tuonane: – kisogo.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye aelewa kuzifanya vizuri kazi zake, maishani mwake. Mtu huyo, haingilii kazi za wenzake katika utendaji wa kazi zake, kwa sababu anafahamu mipaka ya kazi zake hizo.

Yeye huwafundisha pia wenzake, namna ya kuzitekeleza vizuri kazi zao hizo, bila kuingilia majukumu ambayo siyo ya kwao. Ndiyo maana yeye huwaambia watu kwamba, ‘mjomba hataki tuonane: – kisogo.’

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuzielewa na kuzitekeleza vizuri kazi zao, bila kuingilia majukumu yasiyo ya kwao, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

1Wakorintho 12:12-31.

Mathayo 2:13-18.

maza-kilimo

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

MY UNCLE DOES NOT WANT TO MEET WITH ME- A NAPE.

The source of this riddle is a nape; the back side of the human head. The nape is always behind eye, as God created them. Therefore, the nape cannot see what is ahead of it and the eyes cannot see what a nape can see. This is why people can describe the relationship between the nape and eyes using the riddle that ‘my uncle does not want to meet with me – a nape.’

This riddle can be compared to a person who understands to do his/her job well in his life. This person does not interfere others in his/her doing of works because he/she knows the limit of his/her responsibilities. It can also be compared to a person who does well his/her works without compromising standards.

This riddle teaches people about how to understand and carry out their duties without compromising their responsibilities. This will enable them to achieve more in life because of their dedication to their assigned responsibilities.

1Corinthians 12: 12-31.

Matthew 2: 13-18.

477, KALAGU – KIZE. ULU UBHUCHA ABHANA BHAKWE ADADULILE GUBHICHA:- LINDEGE.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ililola lindege, ilo ligabhuchaga abhana bhalyo pye amakanza. Ilindege linilo, ulu lyuhegela bhana lidadulile ugubhicha, mpaga munhu wize abhinje, ulu aligakobhola amandege genayo ahitina. Hunagwene abhanhu bhagayomgaga giki, ‘ulu ubhucha abhana bhakwe adadulile gubhicha:= lindege.’

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhalabhilaga chiza abhana bhakwe. Umunhu ng’wunuyo, adabhalekanijaga abhana bhakwe bhenabho, kunguno agikomejaga ugubhatongela mpaga bhakula nilange lya wiza, guti numo ligabhabhukijaga abhana bhalyo, ilindege linilo.

Umungu ng’wunuyo, agabhalangaga nabhiye ahigulya ya gubhalabhila chiza abhana bhabho, mpaka bhashikana ugutumama imilimo yabho bhoyi bhinikili. Hunagwne abhanhu bhagayombaga giki, ‘ulu ubhucha abhana bhakwe adadulile gubhicha:= lindege.’

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya kubhalabhila chiza abhana bhabho, kugiki bhadule gubhiza nilange lya wiza, umuwikaji bhobho. Abhabyaji yigelelilwe, bhoye ugubhalekanija abhana bhabho.

Yohana 6:68.

Zaburi 36:8.

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

AKIBEBA WATOTO WAKE HAWEZI KUWASHUSHA: – MHINDI.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaangalia mhindi, ambao hubeba watoto wake, kwa muda wote bila kuwashusha. Mhindi huo, ukibeba watoto wake, huwa hauna uwezo wa kuwashusha, mpaka hufikia muda ule ambayo mtu huenda kuvuna mahindi, ndipo anawatoa watoto wake hao. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘akibeba watoto wake hawezi kuwashusha: – mhindi.’

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwalinda na kuwatunza watoto wake, kwa kuwalea vizuri. Mtu huyo, hawatelekezi watoto wake hao, kwa sababu kujibidisha katika kuwaelekeza mpaka waweze kukua katika malezi mema. Yeye huwa pamoja na watoto wake hao, kama vile mhindi unavyobeba watoto wake.

Mtu huyo, huwafundisha pia wenzake namna ya kuwalea vizuri watoto wao, mpaka wanafikia hatua ya kujitegemea wao wenyewe, kwa kufanya kazi zao. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘akibeba watoto wake hawezi kuwashusha: – mhindi.’

Kitendawili hicho, chafundisha watu juu ya kuwalea watoto wao vyema, ili waweze kukua wakiwa na malezi yawezayo kuwasaidia katika kuishi vyema na wenzao, maishani mwao.

Yohane 6:68.

Zaburi 36:8.

mandege

woman2

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

WHEN SHE CARRIES HER BABIES SHE CANNOT BRING THEM DOWN – MAIZE.

The source of this riddle is maize and the way the maize straw can carry cobs till harvesting time. The maize straw cannot let its cobs down until the harvestor comes to harvest them. This is why people can describe this situation using the riddle that ‘when she carries her babies cannot bring them down – maize.’

This riddle can be compared to a person who protects and cares for her/his children by raising them properly. It can be also compared to people who take care of their families. This is why people are warned against not taking care of their children by encouraging them to learn from plants like maize straw that ‘carries her babies without putting them down’ to communicate tolerance and care for children.

The riddle teaches people how to properly nurture their children until they reach the point of being independent by doing their own jobs. In so doing, children will be behaving in a good manner because of passing through a good nurturing system from their parents.

John 6:68.

Psalm 36: 8.