mother tongue

1077. DUJILE KUWALWA BHO BHUNWANI.

Akahayile kenako, kahoyelile bhung’wi bho walwa bho bhunwani. Uwalwa bhunubho bhugang’wiwagwa na bhanhu abho bhanwanile kunguno ya guyega kihamo ukunhu bhalilumba ukuyose iyo bhayipandika umubhutumami bhobho.

Abhoyi bhagalumanaga bhabhung’wa uwalwa bhunubho bhuli makanza ulu bhamala ugutumama imilimo yabho, kunguno ya bhumo bhobho bhunubho ubho gwiyizukija iyo bhakwabhile kihamo na gunumbilija unanhani obho. Hunagwene abhagayombaga giki, “dujile kuwalwa bho bhunwani.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kubhanhu abho bhali na ng’wigwano go gunumbilija Nsumbi obho ulu bhamala ugutumama imilimo yabho, umuwikaji bhobho. Abhanhu bhenabho bhaganamyaga Mulungu uyo agabhinhaga bhupanga na nguzu ja gutumamila milimo yabho chiza, kunguno bhalina guzunya gutale ukuli Weyi. Abhoyi bhagapandikaga matwajo mingi na gufunya bhulumbi ukuli Sebha kunguno bhang’wisanije Weyi umutumami bho milimo yabho.

Abhanhu bhenabho, bhagikolaga nabhanwani abho bhang’waga walwa bho gufunya bhulumbi ukuli Nsumbi obho, kunguno nabhoyi bhagatumamaga milimo yabho bho gung’wisanya Weyi na bhaganumbaga ulu bhajipandika jikolo jabho. Hunagwene bhagayombaga giki, “dujile kuwalwa bho bhunwani.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gutumama milimo yabho bho gung’wisanya Mulungu na gunumbilija ulu bhamala ugutumama imilimo yabho yiniyo, kugiki bhadule kupandika matwajo mingi umuwikaji bhobho.

Mathayo 25:34-35.

Yohana 15:9 -17.

Wagalatia 6:10.

Luka 16:9.

KISWAHILI:  TUNAENDA KWENYE POMBE YA KIRAFIKI.

Msemo huo, huongelea juu ya unywaji bho pombe ya kirafiki. Pombe hiyo, hunywiwa na watu wale ambao ni marafiki kwa lengo la kufurahi pamoja huku wakikumbuka mafaniko yao waliyoyapata mpaka wakati huo.

Wao hukusanyika na kuinywa pombe hiyo kila wanapomaliza kuyatekeleza majukumu yao kwa lengo la kuuendeleza umoja wao wa kukumbushana mema walitendewa na Muumba wao na kumshukuru. Ndiyo maana wao husema “tunaenda kwenye pombe ya kirafiki.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa watu wale ambao wana uelewano wa kumshukuru Muumba wao kwa kuwapatia mafaniko yao, kila baada ya kumaliza kazi. Watu hao, humwabudu Mungu anayewapatia uhai na nguvu za kuyatekelezea majukumu yao, kwa sababu wana imani kubwa kwake. Wao hupata mafanikio mengi na kumshukuru Muumba wao kwa sababu ya kuweka matumaini yao yote kwake katika utekelezaji wa majukumu yao.

Watu hao, hufanana na wale marafiki waliokusanyika kunywa pombe ya shukrani kwa Mungu kwa wema wake, kwa sababu nao hukusanyika ili kumshukuru Mungu kwa wema mwingi anaowatendea, maishani mwao. Ndiyo maana wao husema kwamba, “tunaenda kwenye pombe ya kirafiki.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuyatekeleza majukumu yao kwa kumtegemea Mungu na kumpa shukrani kwa wema anaowatendea, ili waweze kupata mafaniko mengi, maishani mwao.

Mathayo 25:34-35.

Yohana 15:9 -17.

Wagalatia 6:10.

Luka 16:9.

beer-6335004__480

ENGLISH: WE ARE GOING FOR A FRIENDLY BREW.

This saying parleys about drinking of friendly liquor. This liquor is drunk by those people who are friends for the purpose of having fun together while remembering their successes that they have achieved up to that time.

They gather and drink this alcohol every time after finishing their duties with an aim of continuing their unity, by reminding each other of the good things which they received from their Creator and enough to Him. That is why they say that, “we are going to a friendly brew.”

This saying is compared to people who have an understanding of thanking their Creator for giving them their success, every time they finish their works. These people worship God who gives them life and strength to carry out their duties, because they have great faith in Him. They get a lot of successes enough to thank their Creator because they put all their hope in Him in fullfilling their duties.

These people are similar to those friends who gathered to drink alcohol of thanksgiving to God for His goodness to them, because they also gather to thank God for the many goodness which He does to them, in their lives. That is why they say that, “we are going to a friendly brew.”

This saying teaches people about fulfilling their responsibilities by relying on God and thanking Him for the goodness which He does to them, so that they can get a lot of successes in their lives.

Matthew 25:34-35.

John 15:9 -17.

Galatians 6:10.

Luke 16:9.

1038. NG’WENUYO OKENENWA AMAKINDIKINDI GUPONYIWA UKO.

Imbuki ya kahayile kenako ingilile kubhukeneni bho ginhu jilebhe. Ugukenenha ili gwinja makindikindi ayo galimuminzi bho gusamwa hado hado kugiki gasage minzi masoga nulu jinhu jisoga. Hunagwene abhanhu bhagayombaga ukulimhunhu unsoga giki, “ng’wenuyo okenenwa amakindikindi guponyiwa uko.”

Akahayile kenako kagalenganijiyawga kuli munhu uyo alinihanga lisoga ni ng’holo yakwe nsoga, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, olangwa ilange lya wiza na bhatale bhake ilo ligang’wambilijaga ugwikala chiza na bhanhu bhakwe, kunguno ya ng’holo yakwe iya wiza yiniyo. Uweyi agabhitilaga mihayo ya wiza abhanhu bhake kunguno ya ng’hola yakwe ya bhutogwa bhutale ukubhanhu bhakwe yiniyo.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga ni ginhu ijo jakenenwa mpaga jubhiza jisoga kunguno nuweyi, olangwa nhungwa ja wiza ijo jigang’wambilija ugwikala chiza na bhanhu bhakwe, umuwikaji bhokwe. Hunagwene abhanhu bhaganhayaga giki, “ng’wenuyo okenenwa amakindikindi guponyiwa uko.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gwilanga nhungwa ja wiza bho gwikala chiza na bhichabho, kugiki bhadule gwiyambilija chiza umuwikaji bhobho.

2Timotheo 1:1-7.

1 Timotheo 5:9-10.

1 Samweli 16:11-13.

Luka 1:46-48.

KISWAHILI: HUYO AMECHUJWA NA MAKAPI YAKATUPWA HUKO.

Chanzo cha msemo huo, chatokea kwenye uchujaji wa kitu fulani. Kuchuja ni kuondoa makapi yaliyoko kwenye maji kwa kumimina pole pole kwenye chombo maalumu ili makapi hayo yabaki chini na kupata kitu kizuri. Ndiyo maana watu husema kwa mtu aliye na roho nzuri kwamba, “huyo amechujwa na makapi yakatugwa huko.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule aliye na sura nzuri na moyo mweupe, katika maisha yake. Mtu huyo, alishafundisha malezi mema ambayo humsaidia katika kuishi vizuri na watu wake, kwa sababu ya amani yake na moyo wake huo mzuri, maishani mwake. Yeye huwatendea mema watu wake kwa sababu ya amani na upendo alionao kwao, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na kitu kilichochujwa mpaga kikawa kizuri, kwa sababu naye amefundishwa tabia njema insaidiayo kuishi na watu kwa kusaidiana nao vizuri, maishani mwake. Ndiyo maana watu humwongelea kwamba, “huyo amechujwa na makapi yakatugwa huko.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na tabia njema kwa kuishi vizuri na wenzao, ili waweze kusaidiana vizuri, maishani mwao.

2Timotheo 1:1-7.

1 Timotheo 5:9-10.

1 Samweli 16:11-13.

Luka 1:46-48.

models-1

1037. OLINDA GWENHELWA ALUGUJA NANG’HO?

Alihoyi munhu umu chalo ja Sanjo uyo oliadaga ukumajisho ulu oluobhilingwa na bhiye. Umunhu ng’wunuyo olindilaga gwiza gubhabhuja duhu abho bhajaga ukujisho jinijo kugiki bhanomela imihayo iyo bhawilagwa na guigwa ukwenuko.

Nose abhanhu agabhanoja iki omanaga ubhabhugilija bhuli jigasho jene kunguno ya kugija guja bho gulindila gulomelwa nabhobhajaga koyi. Hunagwene abhanhu bhagamuja giki, “olinda gwenhelwa aliguja nang’ho?”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adinawiyambilija na nabhiye ijinagutumama imilimo aliyo ugwilombeleja ijiliwa ukubhiye bhenabho alinkamu, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agikalaga wigashije duhu ulubhalija abhiye ugujutumama imilimo kunguno ya bhuyiyene na bhugokolo bhokwe bhunubho. Uweyi agikalaga wilombeleja jiliwa ukubhiye abho bhagiyambilijaga na bhichabho ugutumama ilimimo yabho, kunguno ya bhujidadilila bho milimo bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo oliadajaga ukumajigasho uyo alindilaga gubhabhuja abho bhagaja koyi kugiki bhanomele, kunguno nuweyi adiyambilija na bhiye ugutumama imilimo bho gulindalila gwiza gwilombeleja jiliwa ukubhanhu abho bhagatumama milimo yabho chiza. Hunagwene abhanhu bhenabho bhagamujaga giki, “olinda gwenhelwa aliguja nang’ho?”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhumo bho guja kumajigasho na gwiyambilija gutumama milimo yabho chiza, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi na gujilanhana chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

1Wakorintho 5:14.

Yakobo 5:19-20.

Tito 3:10-11.

KISWAHILI: UMESUBIRI KULETEWA NAKUENDA NAWE?

Alikuwepo mtu mmoja katika kijiji cha Sanjo ambaye hakuwa anahudhuria mikutano alipoalikwa na wenzake. Mtu huyo, alikuwa akisubiri kuja kuwauliza tu wale waliohudhuria ule mkutano ili wamwambia yale waliyoyasikia kwenye mkutano huo.

Mwishowe mtu huyo, alifikia hatua ya kuwachosha wale watu waliohudhuria mkutano aliokuwa akiwauliza mara kwa mara. Ndiyo maana walimuuliza kwamba, “umesubiri kuletewa na kuenda nawe?”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwa hasaidiani na wenzake katika kufanya kazi, lakini ni mwenye bidii ya kuwaomba msaada wale wanaofanya kazi zao vizuri, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa amekaa tu wakati wenzake wanashirikiana kufanya kazi wakati huo wa kazi kwa sababu ya uvivu wake na kutokushirikiana na wenzake vizuri. Yeye huishi maisha ya kuombaomba kwa wale wanaoshirikiana kufanya kazi, kwa sababu ya kutokujali kwake kazi, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyekuwa hahudhurii mikutano ambaye alisubiri kuwauliza wale waliohudhuria kwenye mikutano hiyo, maishani mwake, kwa sababu naye huwa hashirikiani na wenzake katika kufanya kazi akisubiri kuwaomba msaada wale walioshirikiana vizuri kuyatekeleza majukumu yao. Ndiyo maana watu hao humuuliza kwamba, “umesubiri kuletewa na kuenda nawe?”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na umoja wa kushirikiana vizuri katika kuhudhuria mikutano yao, na kusaidiana katika kufanya kazi, ili waweze kupata maendeleo ya kuwawezesha kulitunza vizuri familia zao, maishani mwao.

1Wakorintho 5:14.

Yakobo 5:19-20.

Tito 3:10-11.

market-280135__480

1017. ONTUULAGA MUNHU MUJIGANZA.

Akahayile kenako, kahoyelile higulya ya bhutuuji bho ng’wa munhu mujiganja. Umunhu ulu atali ali ndoni agabhizaga mbupu noyi kunguno umunhu untale adulile gumuucha nulu bho nkono guma duhu, umujiganza jakwe. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “ontuulaga munhu mujiganza.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agikalaga abhadalahile abhiye, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agabhadalahaga abhiye, bho gubhalenganija na bhanigini bhadoni abho agabhabhuchiyagwa bho nkono guma duhu, kunguno ya bhubupu bhobho. Uweyi agidumaga na bhiye abho agabhabyedaga, kunguno ya bhudoshi na libhengwa lyakwe linilo, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agabhabhucha bhanigini mujiganza jakwe, kunguno nuweyi agabhadalahaga abhiye bho bhiganikila giki adulile gubhabhucha bho nkono gumo duhu, umukikalile kakwe. Hunagwene abhagawilaga abhanhu giki “ontuulaga munhu mujiganza.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya kuleka bhudoshi na nhinda ja gubhadalahija abhichabho, umukikalile kabho, kugiki bhadule gwikala bho mholele, na bhanhu bhabho, umu kaya jabho.

Zaburi 7:8.

Wafilipi 2:5-11.

Isaya 53:3.

Yohana 1:11-12.

KISWAHILI: AMEMUWEKA MTU KIGANJANI.

Msemo huo, huongelea juu ya uwekaji wa mtu fulani kwenye kiganja. Mtu akiwa na amri mdogo huwa mwepesi kiasi mtu mzima yeyote kuweza kumbeba hata kiganjani kwa kutumia mkono mmoja tu, kwa sababu ya wepesi wake. Ndiyo maana watu husema kwamba, “amemuweka mtu kiganjani.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huishi kwa kuwadharau wenzake, katika maisha yake. Mtu huyo, huwadharau wenzake kwa kuwafikiria kama wao ni watoto wadogo anaoweza kuwabeba, kirahisi kwa sababu ya dharau zake hizo. Yeye hukosana na watu kwa sababu ya tabia yake hiyo mbaya ya kiburi na dharau kwa wenzake, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na yule ambaye alimbeba mtoto mdogo kwenye kiganja chake, kwa sababu naye huwadharau wenzake kwa kuwafikiria kwamba anaweza kuwafanyia lolote, katika maisha yake. Ndiyo maana huwa anawaambia watu kwamba, “amemuweka mtu kiganjani.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuacha tabia ya kuwa na kiburi na majivuno ya kuwadharau watu katika maisha yao, ili waweze kuishi kwa amani na watu wao katika familia zao.

Zaburi 7:8.

Wafilipi 2:5-11.

Isaya 53:3.

Yohana 1:11-12.

ENGLISH: HE/SHE HAS PUT A PERSON IN THE PALM OF HIS/HER HAND.

The overhead saying refers to the placement of someone on the palm. A person with a small command is so light that any adult can carry it even in one hand, because of his lightness. That is why people say, “he/she has put a person in the palm of his/her hand.”

This saying is compared to the person who lives in contempt for others, in life. This person, in turn, despises his or her peers by thinking that they are too young to carry them, simply because of his/her contempt. He/she lives alone at home because of his/her bad habit of arrogance and contempt to his/her colleagues, in life.

This person resembles the one who carried a small child in his arms, because he/she also despises his/her fellows by thinking that he/she can do anything to them, in life. That is why this person often tells people that, “he/she has put a person in the palm of his/her hand.”

This saying imparts in people an idea of stopping habits of being proud and arrogant by not despising others in their lives, so that they can live in peace with their their family members in their societies.

Psalm 7: 8.

Philippians 2: 5-11

Isaiah 53: 3.

John 1: 11-12.

african-5604191__480

1016. KALAGU – KIZE. KAB’ULUB’A KANENEZU KATUNGULE LIDUMU – TULO.

Imbuki ya kalagu yiniyo, ihoyelile higulya ya tulo. Itulo yiniyo igingilaga hado hado ukuli munhu, niyo bho nduhu ugudebha chiza uweyi, kunguno agwimanila otindilaga duhu, mumo agakulia agulyeha duhu bho gutindila chiniko. Hunagwene umili gugagemanijiyagwa na lidumu ilo litungile bhulubha bho gwiganila giki, “kab’ulub’a kanenezu katungile lidumu – tulo.”

Ikalagu yiniyo igalenganijiyagwa kuli munhu uyo agilendejaga bho gutindila mpaga okeleja ugujutumama imilimo yakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agakelejaga noyi ugumisha mpaga oduma ugujutumama imilimo yakwe kunguno ya kutugwa tulo jakwe jinijo, umukikalile kakwe. Uweyi agagayiyagwa ijiliwa ijagulya aha kaya yakwe kunguno ya kutogwa tulo jakwe jinijo ijo agajizunilijaga mpaga janendeja ugujutumama imilimo yakwe, umuwikaji bhokwe bhunubho.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga ni lidumu ilo ligalendejiwa bho gutungwa na kab’ulub’a kanenezu, kunguno nuweyi agalyehiyagwa na tulo mpaga wilendeja ugujutumama imilimo yakwe, umuwikaji bhokwe bhunubho. Hunagwene abhanhu bha muchalo jakwe bhagang’wilaga giki, “kab’ulub’a kanenezu katungile lidumu – tulo.”

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu bhigulya ya kuleka wilendeja bho kukindwa tulo mpaga bhakeleja ugujutumama imilimo yabho, kugiki bhadule gupandika sabho ningi ja gujilisha chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Mhubiri 5:11.

Mathayo 25:1-12.

Waefeso 5:14.

KISWAHILI: KITENDAWILI –  TEGA.

UZI MWEMBAMBA UMEFUNGA DUMU – USINGIZI.

Chanzo cha kitendawili hicho, chaongelea juu ya uzingizi. Usingizi huo, huingia pole pole kwa mtu bila ya yeye kuelewa vizuri, kwa sababu mtu huyo hujikuta amesingia tu, hata kama atakuwa mkubwa kiasi gani, atatulia kwa kusinzia namna hiyo. Ndiyo maana mwili wa mtu huyo hufananishwa na dumu lililofungwa uzi  mwembamba kwa kuhadithiana kwamba, “uzi mwembamba umefunga dumu – usingizi.”

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hujisahau kwa kusinzia mpaka akachelewa kwenda kazini kwake, katika maisha yake. Mtu huyo, huchelewa sana kuamuka mpaka anajikuta amechekewa pia kwenda kufanya kazi zake, kwa sababu ya kupenda sana usingizi wake huo, katika maisha yake. Yeye hukosa chakula mara nyingi katika familia yake, kwa sababu ya kuendekeza usingizi wake huo ambao huuruhusu mpaka unamchelewesha kwenda kufanya kazi zake, maishani mwake.

Mtu huyo hufanana na lile dumu lililo zubaishwa kwa kufungwa na uzi mwembamba, kwa sababu naye huzubaishwa na usingizi mpaga anachelewa kwenda kufanya kazi zake, katika maisha yake hayo. Ndiyo maana watu wa kijijini mwake humwambia kwamba, “uzi mwembamba umefunga dumu – usingizi.”

Kitendawili hicho, hufundisha watu juu ya kuacha kuchelewa kwenda kufanya kazi zao kwa kuendekeza uzingizi, ili waweze kupata mali nyingi za kutosha kuzilisha vizuri familia zao, maishani mwao.

Mhubiri 5:11.

Mathayo 25:1-12.

Waefeso 5:14.

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

A THIN THREAD HAS TIED A GALLON – A SLUMBER.

The origin of the overhead riddle talks about a slumber. Such slumber is a sleep that enters slowly into a person without him fully understanding it, because that person finds himself in a deep sleep, no matter how big he is, he will settle down in such a sleep. That is why the body of such person is likened to a gallon which is tied by a thin thread by saying to one another that, “a thin thread has tied a gallon – a slumber.”

This riddle is compared to a person who forgets him/herself by sleeping until he is late to work in his lifetime. This person wakes up so late that he finds himself too lazy to go to work, because he likes his sleep so much, in his life. He often misses food in his family, because of his sleep deprivation that prevents him from going to work in his life.

This man is resembles the person who was bound by a thin thread, because he is also tossed about by sleeping until he goes to work late, in his life. That is why the people in his village tell him that, “a thin thread has tied a gallon – a slumber.”

This riddle imparts in people an idea on how to avoid committing delays by resorting to stalling, so that they can earn enough money to feed their families well in life.

Ecclesiastes 5:11.

Matthew 25: 1-12

Ephesians 5:14.

eyes-5160174__480

baby-2582305__480

sleeping-1317770__480