Fr. Zakaria Kashinje

845. BHUSHU GWA BHUSHU.

Akahayile kenako, kingila kuli munhu uyo agibhona na ng’wiye bho gushiga haho kaya yakwe. Umunhu ng’wunuyo, agasumba lugendo lo guja gujibhona nang’hwe haho hakaya yakwe mpaga bhugikala kihamo bhaliilolela. Hunagwene agabhawilaga abhanhu giki bhagalumane, “bhushu gwa bhushu.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agayishishaga chiza imihayo iyo otumagwa na bhiye, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agikalaga azunije ugutung’wa na bhiye kunguno ya bhutungilija bhokwe bhunubho ubho bhugang’wambilijaga uguishisha chiza imihayo iyo agatumagwa na bhiye, umuwikaji bhokwe. Uweyi agabhagunagaga bhanhu bhingi abho agikalaga nabho, umu bhutumami bho milimo yakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agibhona nu ng’wiye bho gushiga haho kaya yakwe, kunguno nuweyi agayishishaga chiza imihayo iyo agatumagwa na bhiye , umukikalile kakwe. Uweyi agabhakomelejaga abhiye bhayishishe chiza imihayo iyo bhagatumagwa na bhichabho, umukikalile kabho. Hunagwene agabhawilaga abhiye bhenabho giki bhagalumane “bhushu gwa bhushu.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhutengeke bho guishisha chiza imihayo iyo bhagatumagwa na bhichabho, umu bhutumamami bho milimo yabho, kugiki bhadule gwikala bho mholele na gupandika majikolo mingi, umuwikaji bhobho.

Marko 6:6-10.

Mathayo 28:16-20.

KISWAHILI: USO KWA USO.

Msemo huo, ulianzia kwa mtu yule ambaye alikutana na mwenzake kwa kufika nyumbani kwake. Mtu huyo, alifunga safari ya kwenda kumuona mwenzake kwenye familia yake mpaka akafaulu kumfikia na kuishi pamoja naye kwenye familia hiyo. Ndiyo maana huwaambia watu wanaotumwa na wenzao kwamba wakakutane “uso kwa uso.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huufikisha vizuri ujumbe aliotumwa na wenzake, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa anakubali kutumwa na wenzake hao, kwa sababu ya uaminifu wake huo unaomsaidia kuyakamilisha vizuri majukumu aliyopewa na wenzake, maishani mwao. Yeye huwa anawasaidia wenzake kuwa waaminifu kwa kuishi nao, katika utekelezaji wa majukumu yao, maishani mwao. 

Mtu huyo, hufanana na yule aliyeonana na mwenzake, kwa kufika kwenye familia yake, kwa sababu naye huufikisha vizuri ujumbe wa maneno aliyotumwa na wenzake, katika maisha yake. Yeye huwa anawahimiza wenzake kuwa waaminifu wanapotumwa na wenzao kwa kuufikisha vizuri ujumbe huo kwa wahusika. Mdiyo maana huwa anawaambia watu hao kwamba wapelekapo ujumbe wakakutane “uso kwa uso.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa waaminifu kwa kuufikisha vizuri ujumbe waliopewa na wenzao, katika utekelezaji wa majukumu yao, ili waweze kuishi kwa amani na kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

Marko 6:6-10.

Mathayo 28:16-20.

844. TULO JA MABAMUKILE.

Akahayile kenako, kalolile bhubamuki bho tulo ja ng’wa munhu nhebhe. Umunhu ng’wunuyo, agagayiyagwa itulo kunguno ya gumana wiganika guti giki okelejaga ugumisha aje uko alipuna. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki ali na “tulo ja mabamukile.”

Akahayile kenako kagalenganijiyaga kuli munhu uyo agikalaga nzugulumatu umu bhutumami bho milimo yakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, aganguhaya dilu ugujutumama imilimo yakwe yiniyo, kunguno ya gwikala alinzugulumatu pye amakanza. Uweyi agaponaga noyi ijiliwa jakwe ulu olima, kunguno ya bhukamu bhokwe ubho gwanguha guja kumilimo na gujuyitumama chiza, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo alina tulo jagubamuka ulu alina lugendo, kunguno nu weyi agikalaga nzugulumatu umu bhutumami bho milimo yakwe, umukikalile kakwe. Uweyi agabhalangaga abhanhu bhakwe inzila ja gwikala bhali nzugulumatu umu bhutumami bho milimo yabho, kugiki bhadule gupona jiliwa umu migunda yabho. Hunagwene agabhawilaga abhanhu giki bhikale na “tulo ja mabamukile.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhiza bhali nzugulumatu bho gwanguha uguja ukumilimo yabho na gujuitumama bho bhukamu bhutale, kugiki bhadule gupandika sabho ningi, umuwikaji bhobho.

1Petro 5:8-9.

KISWAHILI: USINGIZI WA MANG’ANG’AMU.

Msemo huo, huangalia usingizi wa kushituka na kuamka usiku alio nao mtu fulani. Mtu huyo, huwa ana usingizi kushituka hivyo kwa sababu ya kufikiri mara kwa mara kama kwamba amechelewa kuamka aende kule alikopanda kujilawa. Ndiyo maana watu husema kwamba ana “usingizi wa mang’ang’wamu.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huishi akiwa na utayari wa kuyatekeleza vizuri majukumu yake, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa anawahi sana kwenda kazini kwake kwa sababu ya utayari wake wa kufanya kazi vizuri, na kwa muda mrefu. Yeye huwa anapata mazao mengi sana katika mashamba aliyolima, kwa sababu ya bidii yake ya kuwahi kwenda kazini na kuyatekeleza vizuri majukumu yake, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyekuwa na usingizi wa kushutuka kwa kuamka usiku, katika maisha yake, kwa sababu naye, ana utayari wa kuyatelekeza vizuri majukumu yake, katika maisha yake. Yeye huwafundisha wenzake namna ya kuwa na utayari huo wa kufanya kazi, ili waweze kupata chakula kingi, katika utekelezaji wa majukumu yao. Ndiyo maana huwa anaambia watu kwamba, wawe na “usingizi wa mang’amung’amu.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na utayari wa kuwahi kazini kwao, na kwenda kuyatelekeza kwa bidii kubwa majukumu yao, ili waweze kupata mali nyingi, maishani mwao.

1Petro 5:8-9.

843. ONIFUMAGA UMU MISO.

Akahayile kenako, kalolile bhudumi bho gundebha munhu ubho gunhola bho miso. Umunhu ulu utung’wana na ng’wiye uyo adumanaga aliyo uweyi andebhile, agayombaga giki, “onifumaga umu miso.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adatumamaga imilimo iyo adayidulile, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhalekelaga bhiye uguitumama imilimo iyo ikilanijije, ubhudula bhokwe, kunguno ya widohya bhokwe, umuwikaji bhokwe. Uweyi agapandika matwajo mingi umubhutumami bhokwe bhunubho, kunguno ya guidilila chiza imilimo iyo ayidulile, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agaduma ugunmana ung’wuye umu miso gakwe, kunguno nuweyi adaitumamaga imilimo iyo adaimanile, umukikalile kakwe. Hunagwene agayombaga giki, “onifumaga umu miso.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na widohya bho guyitumama imilimo iyo bhayidebhile na gubhalekela bhangi abho bhayidebhile, iyo bhadayimanile abhoyi, umukikalile kabho, kigiki bhadule gupandika sabho ningi ja gujibheja chiza ikaya jabho.

Marko 10: 17-21.

KISWAHILI: UMENITOKA MACHONI.

Msemo huo, huangalia ushindwaji wa kumfahamu mtu kwa kumwangalia kwa macho. Mtu akikutana na mwenzake ambaye hushindwa kumfahamu ambaye yeye anamfahamu, humwambia kwamba, “umenitoka machoni.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hazitekeleza kazi zile ambazo hazifahamu, katika maisha yake. Mtu huyo, huwaachia wenzake wanaozifahamu zile kazi asizozifahamu ili wao wazifanye, katika maisha yake, kwa sababu ya unyenyekuvu wake. Yeye hupata mafanikio mengi katika utekelezaji wa majukumu yake, kwa sababu ya kuzitumia nguvu zake kwenye kazi anazozielewa vizuri, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyeshindwa kumfahamu kwa macho yake yule waliyekutana naye, kwa sababu naye huwa hayatekelezi majukumu yale ambayo hayafahamu, katika maisha yake. Ndiyo maana husema kwamba, “umenitoka machoni.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na unyenyekevu wa kuyatekeleza majukumu yale ambayo wanayafahamu, na kuwaachia wenzao wanaoyahafahamu yale wasiyoyafahamu wao, katika maisha yao, ili waweze kupata mali nyingi za kutosha kuziendeleza vizuri familia zao.

Marko 10: 17-21.

842. GULUTA LISO.

Akahayile kenako, kalolile bhuluti bho liso bho gulola mpaga kule. Umunhu ulu ujilola ginhu ijo jilikule mumho olitaga liso. Umunhu ng’wunuyo, agajibhonaga iginhu ginijo bho kule mpaga ojidebha chiza. Hunagwene agikalaga atogilwe ugujimana ijikolo bho, “guluta liso.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agaidetaga chiza tamu imilimo yakwe, na oyitumama, umukikalile kakwe. Umunhu ng’winuyo, agitaga bhukengeji bho milimo yakwe yiniyo, haho atali uguyandya uguyitumama, kunguno ahayile aidebhe chiza. Uweyi agapandikaga sabho ningi umu milimo yakwe, kunguno ya gwita bhukengeji bhunubho ubho bhugang’winhaga wasa bho guitumama chiza milimo iyo ayidebhile chiza, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agaluta liso lyakwe mpaga ujibhona ginhu ijo jili kule, kunguno nuweyi agayidetaga tamu imilimo yakwe, na oyitumama, umukikalile kakwe. Uweyi agabhalangaga na bhiye inzila ja guideta chiza imilimo yabho, haho bhatali uguitumama, kugiki bhadule  gupandika sabho ningi, umu bhutumami bho milimo yabho. Hunagwene agabhawilaga abhanhu bhayidete tamu imilimo yabho bho, “guluta liso.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya guyideta chiza tamu imilimo yabho bho guyitilila bhukengeji haho bhatali uguitumama, kugiki bhadule gupandika sabho ningi umu bhutumami bho milimo yabho yiniyo.

Mathayo 5:25-29.

Yohana 8:1-11.

Matendo ya mitume 5:34-39.

KISWAHILI: KUTUPA JICHO.

Msemo huo, huangalia utupaji bho jicho kwa kuangalia kitu kwa mbali. Mtu akikiangalia kitu kwa mbali hivyo, ndiyo kusema kwamba, ametupa jicho. Mtu huyo, hukiona kwa mbali kitu hicho na kukielewa. Ndiyo maana huwa anapenda kufahamu vitu kwa “kutupa jicho.” 

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwa anaifikiria kwanza kazi anayotaka kuifanya, ndipo anayitekeleza, katika maisha yake. Mtu huyo, hufanya utafiti wa kazi zake kabla ya kuanza kuzitekeleza, kwa sababu anataka kuzielewa vizuri. Yeye hufanikiwa kupata mali nyingi kwenye kazi zake hizo, kwa sababu ya kuzifanyia utafiti huo ambao humpa nafasi ya kuyatekeleza vizuri majukumu anayoyaelewa, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule ambaye alitupa jicho lake akaviona vitu vile vilivyokua mbali, kwa sababu naye huzifanyia utafiti kazi zake kwanza ndipo anazitekeleza, katika maisha yake. Yeye huwafundisha wenzake njia za kuzifikiria vizuri kazi zao, kabla hawajazitekeleza, ili waweze kupata mali nyingi, katika utekelezaji wa majukumu yao. Ndiyo maana huwa anawaambia watu wazifanyie utafiti kazi zao kwa “kutupa jicho.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuzifanyia utafiti vizuri kazi kabla ya kuzitekeleza, ili waweze kupata mafanikio mengi, katika utekelezaji wa majukumu wao.

Mathayo 5:25-29.

Yohana 8:1-11.

Matendo ya mitume 5:34-39.

841. YISE BHA MAKOYE.

Olihoyi munhu uyo ozwanjiwagwa na makoye aha kaya yakwe. Amakoye genayo, galigadashilaga aha ng’wakwe henaho, kunguno ulu olimala ilimo ligela lingi. Umunhu ng’wunuyo, kihamo ni kaya yakwe, nose bhagagwa ng’holo, umukikalile kabho, kunguno ya gwikala mumakoye bho makanza malihu. Hunagwene bhagayombaga giki, “yise bha makoye.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kubhanhu abho bhali bhahabhi, umukikalile kabho. Abhanhu bhenabho, bhagabhizaga na jiliwa jigehu noyi aha kaya yabho, kunguno ya kupandika jiliwa jigehu jinijo umubhutumami bho milimo yabho. Abhoyi bhagalyaga jiliwa ja gumana bhilombejeja mumakaya ga bhangi, umuwikaji bhobho.

Abhanhu bhenabho, bhagikolaga nuyo wikalaga agukoyiyagwa na makoye abha kaya yakwe, kunguno na bhoyi bhagakoyiyagwa na makoye ga gugayiwa jiliwa, umukikalile kabho. Hunagwene bhagayombaga giki, “yise bha makoye.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gwigulambija gutumama milimo yabho bho nguzu, umukikalile kabho, kugiki bhadule gupandika matwajo ga gubhingija makoye ga nzala, umu kaya jabho.

Mathayo 14:34-36.

Mathayo 5:3-9.

KISWAHILI: SISI WA MATATIZO.

Alikuwepo mtu ambaye alikuwa akisumbuliwa na matatizo kwenye familia yake. Matatizo hayo, yalikuwa hayaishi kwenye familia hiyo, kwa sababu yalikuwa yakifuatana moja baada ya jingine. Mtu huyo, pamoja na familia yake, mwishowe walifikia hali ya kukata tamaa, katika maisha yao, kwa sababu ya kusumbuliwa na matatizo hayo, kwa muda mrefu. Ndiyo maana huwa wanasema kwamba, “sisi wa matatizo.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa watu wale ambao ni maskini, katika maisha yao. Watu hao, huwa wana chakula kidogo kwa sababu ya kupata hicho kidogo kwenye kazi zao. Wao huwa wanakula chakula cha kuombaomba kwenye familia za wenzao, maishani mwao.

Watu hao, hufanana na yule aliyeishi kwa kusumbuliwa na matatizo kwenye familia yake, kwa sababu nao huwa wanasumbuliwa na matatizo hayo ya kukosa chakula, katika maisha yao. Ndiyo maana huwa wanasema kwamba, “sisi wa matattizo.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kujibidisha kufanya kazi zao kwa nguvu, katika maisha yao, ili waweze kupata mafanikio ya kuwaondolea tatizo la njaa, kwenye familia zao.

Mathayo 14:34-36.

Mathayo 5:3-9.