52. Ngosha Nshiya Na Nkima Nshiya

Collected by: Don Sybertz, Scanned by: Cephas Yao Agbemenu

With special thanks to Rev Joe Healey (African proverbs,Sayings and stories)

Kale waliho ngosha umo witanagwa Lubana bhadoyi. Aliyo ngosha ng’wenuyo alatogilwe gushiya na bhake bhabhiye. Hanuma yabhaga ngosha ng’wenuyo ulu umona nkima aliza, nulu alibhitila hihi witaga lusona. Wali na namba nhale no ya bhakima.

Sha lushiku lumo ngosha ng’wenuyo untogwa no nkima wa nzenganwa ng’wiye. Wali wagubheja pye inzila jagumpandika nkima ng’wenuyo akaduma. Nguno nkima ng’wenuyo ng’hangala ningi wikalaga alina milimo mingi.

Ni shiku ijingi kilajaga, kalola myatila yabho. Aho wingila umu kaya, ngoshi wikala hisumbi guko chumba. Bhigisha, wandya kung’winha nke manong’ho ayo waliwagakwabha.

Shitakwilile shiku, Lubana bhadoyi, ungwa bhunwani ungoshi wa nkima uyo walina namba nawe. Uyuja ahakaya yeniyo. Na kaya yeniyo ikamanila no.

Lushiku lumo, ng’wenikili kaya akaja lugendo lo kujukobha sabho. Aliyo akashinga shiku ningi no. Aha winga ngosha ng’wenuyo, ukunuma Lubana bhadoyi, akabheja bhuli mbika bhuishiya nu nkima wa nwaniye. Ngosha ng’wenuyo akayulala nu nkima ng’wenuyo ha bhulili bho ngoshi. Aho alita giko gana kadoo wali nago nkima ng’wenuyo. Galinilika lya kuyomba.

Lushiku lumo ngosha ung’wenikili kaya, akashoka hang’wakwe. Washikila makanza ga bhujiku. Aha wahodisha, nke ujimana ishilaka aliyo nu Lubana bhadoyi wali mumo. Nkima akang’wila unshiya, “bhita ng’wizungu.” Na ng’hana wita chene. Nkima wanza shuka siza aha bhulili. Uja ukanugulila ungoshi.

Hikanza ili ngosha uyo alingila ng’wizungu, kanigini gali miso kali kalolile pye imyatila yeniyo. Aho wabhona chene unkima uyega no. Aliyo mmoyo gwakwe ubhiza na igendeji lya shibhi ya bhushiya. Na unsatwa no ungoshi.

Umu kujimangucha imihayo iyo, udaha minzi utwala kulyogelo akoge ngoshi. Yigele ni nzila ya kufuma ngosha ng’wenuyo. Aho wang’wila ngoshi, “Jaga ukoge.” Ngoshi agahaya, “Naguja hanuma.” Nkima ng’wenuyo agamala ulubhango, kunguno ya kubhaja. Moyo gonshitakaga.

Hambunu akana nose, gunkalalila usago. Ninago ukawila, “Ngishage ubhabha wako.” Gufumula sele. Ugawila hangi, “Ngishage ubhabha wako.”

Aha wakawila chene kuseka, kuhaya, “Bhabhaaa!” kaganoga kubhuja, “Mayu abha bhabha bhali bhanga nayi, uyo aling’wizungu bhabha, nuyu uliniwila bhabha” Ikanza lyenilo, iyise wago waladegelikile. Aliyo gakashogeja hangi uguyomba. “Mayu abha dada bhalibhanga nayi. Uyo aling`wizungu bhabha nuyu uliniwila bhabha.”

Haho na haho ngosha umuja nke aliyo akalema. Ngosha uyo akasola jilanga ukundula ung`wizungu, umona mbehi wa byulaga gukilila.

Ngosha ngwenuyo agadaka no gubhitila. Wa kanoga umoyo, kwifulika ubhuja. “Uli nani ubhebhe?” na…na…na lu… ba-lubana bhadoyi. Kunu alidetema. Ngosha uhaya hangi” uluducholaga kucha, lijaga ng`wano.’Lubana bhadoyi akalijang`wano, pye nu nkima. Bhanhu bhagiza bhingi no.

Aha bhashika, ngosha usombola pye umo ya bhitilaga. Aliyo bhanhu bhaga kumya no: Lubana bhadoyi, uliwa bhushiya: na nkima ng`wenuyo agacha soni ulila higulya na kumana hape shibhi shakwe. Aliyo akagayiwa ikaya. Na agakoya no mugi kalile gakwe.

Kiswahili: Mwamume Mzinzi Na Mke Mzinzi

Zamani alikuwepo mwanamume mmoja aliyeitwa Lubana Badoyi. Lakini mwanamume huyo alikuwa anapenda kuzini na wanawake za wenziye.

Mwanamume huyo alikuwa akimuona mwanamke anakuja, au akiwa anapita karibu naye mate yalimtoka mdomoni. Alikuwa na hamu kubwa sana kwa wanawake.

Siku moja mwanamume huyo alimpenda sana mke wa jirani yake. Alijaribu kila njia ya kumpata mwanamke huyo akashindwa. Hii ni kwa sababu yule mwanamke mara nyingi alikuwa na kazi nyingi.

Siku nyingine alikuwa akijilaza kwa lengo la kuangalia mienendo yao. Alipoingia ndani, mume wake alikaa kwenye kiti huko chumbani. Wakasalimiana, akaanza kumpa mke wako kile alichopata.

Hazikupita siku nyingi, Lubana Badoyi, alifanya urafiki na mme wa mwanamke yule aliyemtamani. Akawa anaenda kwenye familia hiyo.  Familia hiyo ilimzoea mno.

Siku moja, mwenye nyumba hiyo alifunga safari ya kwenda kutafuta mali. Alikaa siku nyingi mno. Alipoondoka mwanamume huyo, nyuma yake Lubana Badoyi alifanya kila njia wakaanza kuzini na mke wa rafiki yake.

Mwanamume huyo alianza kulala na mke wa rafiki yake kwenye kitanda cha mme wake. Alipokuwa anafanya hivyo katoto kadogo alikuwa nako yule mwanamke. Kakilia kwa kuongea.

Siku moja mwanamume mwenye nyumba alirudi nyumbani. Alifika wakati wa usiku. Alipobisha hodi mke wake akaifahamu sauti yake, wakati huo huyo Lubana Badoyi alikuwemo ndani.

Mwanamke alimwambia mzinzi, “Pita uvunguni.” Kweli akapita. Mwanamke alitandika shuka vizuri kwenye kitanda. Akaenda kumfungulia mme wake.

Wakati yule mwanamume akiingia uvunguni, katoto kalikuwa macho kakiangalia yote hayo yanayotendeka. Alipoona hivyo, mke alifurahi mno. Lakini moyo wake ukawa na musuto wa dhambi ya uzinzi.  Alimuumiza mno mmewe.

Katika hali ya kupotezea alichukua maji kupeleka sehemu ya kuogea ili akamuoshe mmewe. Alifanya hivyo ili kupata pia njia ya kutoka kwa mwanamume huyo.

Alisema, “Nenda ukaoge.” Mmewe alisema, “Nitaenda baadaye.”  Mwanamke huyo alikosa raha, kwa sababu ya kufikiri. Moyo ulimshitaki kwa sababu ya kosa lake la uzinzi.

Baadaye katoto mwishowe, kakamtazama baba yake. Mama yake akakaambia, “msalimie baba yako.”

Alipokaambia hivyo, kalicheka na kusema, “Baba!”  Kalipochoka kakauliza, “Mama baba zangu wako wangapi kwani, yule aliyeko uvunguni ni baba, na huyu unaniambia baba. Wakati huo baba yake, alikuwa akisikiliza. Lakini kalirudia tena kusema, “Mama baba wako wangapi kwani. Yule aliyeko uvunguni ni baba na huyu unaniambia ni baba.”

Hapo hapo mwanamume alimuuliza mkewe lakini alikataa. Mwanamume huyo alichukua silaha ya kumpiga humo uvunguni. Akamuona jamaa akiwa ametoa macho kupita kiasi.

Mwanamume huyo alikasilika mno kupita kiasi. Baadaye moyo wake ulitulia akauliza. “Wewe ni nani tena?  Na… na…nalu….ba-lubana badoyi. Huku akitetemeka. Kama hutafuti kufa, piga yowe. Lubana Badoyi akapiga yowe. Wote na mwanamke. Watu walikuja wengi mno.

Walipofika mwanamume alieleza yote yalivyopitapita. Lakini watu walishanga mno. Lubana badoyi, umepigwa adhabu ya uzinzi na mwanamke huyo. Aliona aibu sana. Alilia kwa sauti ya juu sana na kufahamu wazi dhambi zake. Lakini alikosa mji. Aliteseka mno na namna yake ya kuishi.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s