Sukuma

1069. MUNHU NTALE NA WITABYA BHOKWE.

Akahayile kenako, kalolile witabya bho ng’wa munhu uyo alintale. Uwitabya bhunubho, bhuli bhubhucha bho miligo ilibhili ukumabhega gakwe umunhu ng’wunuyo. Imiligo yiniyo, igadimilagwa na linti ilo agalizwalaga ukumabheja gakwe bho gukingwa hagati uweyi ni miligo yakwe yiniyo. Iyoyi igabhuchuyagwa na munhu uyo alintale kunguno ili midito. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “munhu ntale na witabya bhokwe.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agikalaga utumama milimo mingi umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agikalaga atingatilwe na milimo bhuli makanza mpaga agagayiyagwa ni likanza ilyagwifula, kunguno ya bhukamu bhokwe ubho gutumama milimo yakwe bhunubho, umuwikaji bhokwe. Uweyi agapandikaga sabho ningi noyi aha kaya yakwe kunguno ya wigulambija bhokwe bhunubho ubho gutumama milimo yakwe, umukikalile kakwe kenako.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo oliwitabya miligo ukumabheja gakwe, kunguno nuweyi agikalaga utumama milimo mingi bhuli makanza, umuwikaji bhokwe bhunubho.

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gwigulambija gutumama milimo yabho bho bhukamu bhutale, kugiki bhadule kupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.

Matendo ya Mitume 10:42 – 43.

Mteando ya Mitume 17:25,

1Petro 2:4.

1Thimoteo 3:1-5.

Waefesso 5: 21-23.

KIWAHILI: MTU MKUBWA ANA MIZEGA MIZEGA YAKE.

Msemo huo, huangalia ubebaji wa mizega mizega wa mtu mkubwa. Mizega mizega hiyo, ni ubebaji wa mizigo miwili mabegani mwake mtu huyo. Mizigo hiyo, hushikiriwa na mti ambao huwekwa mabegani mwa mtu hiyo anapoibeba mizigo yake hiyo. Yenyewe hubebwa na mtu mkubwa kwa sababu ya uzito wake. Ndiyo maana watu husema kwamba, “mtu mkubwa ana mizega mizega yake.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hufanya kazi nyingi, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa ametingwa na kazi nyingi kila wakati mpaga hufikia hatua ya kukosa hata muda wa kupumzika, kwa sababu ya juhudi yake hiyo kubwa ya kufanya kazi. Yeye hupata mafanikio mengi kwenye familia yake kwa sababu ya kujibidisha kwake kufanya kazi hizo, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyekuwa amebeba mizega mizeka mabegani mwake, kwa sababu naye hufanya kazi nyingi kila wakati maishani mwake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “mtu mkubwa ana mizega mizega yake.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kujibidisha kufanya kazi zao vizuri kwa kuongeza bidii ya utekelezaji wa majukumu yao, ili waweze kupata mafanikio mengi zaidi, maishani mwao.

Matendo ya Mitume 10:42 – 43.

Mteando ya Mitume 17:25,

1Petro 2:4.

1Thimoteo 3:1-5.

Waefesso 5: 21-23.

workers-754583__480

IN ENGLISH: AN ADULT HAS LUGGAGE ON HIS/HER SHOULDERS.

This saying looks at the carrying of two luggage on shoulders of the mature man. The two luggage is the carrying of two loads on the person’s shoulders. Those loads are held by a tree which is placed on the person’s shoulders when he carries his loads. They are carried by a mature person because of their weight. That is why people say that, “an adult has luggage on his/her shoulders.”

This saying is equaled to the person who does a lot of works, in his life. This person is always overwhelmed with a lot of works to the point of missing even have time to rest, because of his great effort to work. He gets a lot of success in his family because of his hard working mentality in his life.

This person resembles the one who was carrying the two luggage on his shoulders, because he also does a lot of works every time in his life. That is why people tell him that, “an adult has luggage on his/her shoulders.”

This saying teaches people about forcing themselves to do their jobs well by increasing the effort in fulfilling their responsibilities, so that they can get more success in their lives.

Acts 10:42-43.

Acts 17:25,

1 Peter 2:4.

1068. KALAGU – KIZE. DULI NG’WIPOLU ABHANHU ABHATALE DULI BHABHILI – LIMI NA NG’WEJI

Ikalagu yiniyo, ihoyelile Limi na Ng’weji umu jigiyambiligijaga ugutumama imilimo. Ilimi nu Ng’weji jili ginhu jitale pye jose ijo jigatumamaga bho gutiima ukunhu jilikabhanya. Ilimi ligatiimaga ulu wela ubhujiku ilikanza ilo Ung’weji gugandyaga gutiima kunguno pye ijose jili nisana. Giko lulu iginhu jinijo jigikalaga jilitale umukikalile ka ng’wa munhu. Hunagwene abhanhu bhagiganilaga giki, “duli ng’wipolu abhanhu abhatale duli bhabhili – Limi na Ng’weji.”

Ikalagu yiniyo, igalenganijiyagwa kubhitoji abho bhakilaga chiza umuwitoji bhobho bhunubho, umuwikaji bhobho. Abhanhu bhenabho, bhagatumamaga milimo ya gulela abhana bhabho bho gubhina isana lya gwikala chiza na bhichabho, umuwikaji bhobho. Abhoyi bhagabhakujaga chiza abhana bhabho kunguno ya gwikala gobho ng’wisana bhuli makanza chiniko, umuwikaji bhobho.

Abhanhu bhenabho bhagikolaga ni Limi nu Ng’weji ijo jigiyambilijaga chiza ugubhatiimila abha musi, kunguno nabhoyi bhagiyambilijaga chiza ugubhalanga ilanje ilya wiza abhana bhabho, umuwikaji bhobho. Hunagwene bhagayombaga giki, “duli ng’wipolu abhanhu abhatale duli bhabhili – Limi na Ng’weji.”

Ikalagu yiniyo, yalanga bhitoji higulya ya gwiyambilija chiza ugubhalela abhanhu bhabho bho gubhina ilange lya wiza, kugiki bhadule gwikala chiza na bhichabho, umuwikaji bhobho.

 Tobiti 8: 6.

Tobiti 8: 17.

Zaburi 104:19-23.

 

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA.

TUPO PORINI WATU WAKUBWA TU WAWILI – JUA NA MWEZI.

Kitendawili hicho, chaongelea juu ya uwepo wa Jua na Mwezi vinavyosaidiana kufanya kazi. Jua na Mwezi ni vitu vikubwa vyote vifanyavyo kazi ya kuumulikia ulimwengu kwa kubadilishana. Jua huanza Mchana na Mwezi huangaza usiku. Hivyo vyote ni vitu vikubwa machoni pa wanadamu. Ndiyo maana watu huhadithiana wakisema kwamba, “tupo porini watu wakubwa tu wawili – Jua na Mwezi.”

Kitendawili hicho hulinganishwa kwa wana ndoa waishio vizuri katika ndoa yao, maishani mwao. Watu hao, hushirikiana vizuri kuwalea watoto wao kwa kuwapatia malezi mema yawezayo kuwapatia mwanga wa kuishi vizuri na watu maishani mwao, kwa sababu ya ushirikiano wao huo mzuri. Wao huwakuza katika malezi mema watoto wao sababu ya wao wenyewe kuyaishi hayo maadili mema katika maisha yao.

Watu hao hufanana na Jua na Mwezi ambavyo husaidiana vizuri katika kuwamulikia walioko duniani, kwa sababu nao husaidiana vizuri katika kuwalea ndani ya maadili mema watoto wao, maishani mwao. Ndiyo maana wao husema kwamba, “tupo porini watu wakubwa tu wawili – Jua na Mwezi.”

Kitendawili hicho huwafundisha wana ndoa juu ya kushirikiana vizuri katika kuwalea watoto wao ndani ya maadili mema, ili waweze kuishi kwa amani na wenzao, maishani mwao.

Tobiti 8:6, 17.

Zaburi 104:19-23.

sun-1260227__480

solar-eclipse-1116853__480

solar-eclipse-7469532__480

ENGLISH: I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

WE ARE TWO BIG PEOPLE IN THE WILDERNESS – THE SUN AND THE MOON.

The overhead riddle talks about the presence of the Sun and the Moon that help each other to work. The Sun and the Moon are both large objects that work to illuminate the world in exchange. The Sun begins at Day and the Moon shines at night. So they are all great things in the eyes of people. That is why people tell stories to each other saying, “We are two big people in the wilderness – the Sun and the Moon.”

This paradox is compared to married people who live well in their marriage. These people, cooperate well enough to raise their children by providing them with good upbringing that can give to them a light of living well with others in their lives, because of their good cooperation. They raise their children in a good upbringing because they themselves live those good values ​​in their lives.

These people are like the Sun and the Moon which help each other well in enlightening those who live on earth, because they also help each other well in bringing up their children in good values, in their lives. That is why they say that, “We are two big people in the wilderness – the Sun and the Moon.”

This riddle teaches married couples to cooperate well in raising their children in good morals, so that they can live in peace with others in their lives.

Tobit 8:6, 17.

Psalm 104:19-23.

 

1067. MUNHU NDUMA ALIYO IKAYA ADINAYO.

Akahayile kenako, kahoyelile munhu ntale uyo adina kaya. Alihoyi munhu umuchalo ja Ng’watuju uyo otumamaga milimo yakwe bhuli makanza kunguno ya bhukamu bho gutumama milimo yakwe yiniyo. Uweyi oliadatolile kunguno ya kutumama milimo yakwe yiniyo, umuwikaji bhokwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wila giki, “Munhu nduma aliyo ikaya adinayo.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo wiyangula guntumamila Mulungu, bho nduhu ugutola umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agifunyaga kuleka wikaji bho witoji bho gulitumila ilikanza lyakwe chiza ijinaguntumamila Sebha, kunguno ya guzunya gokwe gutale ukuli Mulungu, umuwikaji bhokwe bhunubho. Uweyi agabhambilijaga bhanhu bhingi ugulitumila ilikanza lyabho bho gwikala na Mulungu na gunzunilija bhuli ng’wene uguwikalana chiza uwitangwa bhokwe, kunguno ya bhutengeke bhokwe bhunubho.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agaleka nzila ya witoji kugiki atumame milimo yakwe chiza, kunguno nuweyi agantumamilaga Sebha bho guleka nzila ya witoji chiniko umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “munhu nduma aliyo adina kaya.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhudebha chiza uwitanwa bhobho na guwikalana chiza, kugiki bhadule gushiga Ng’wigulu, umuwikaji bhobho.

Zaburi 55:22-23.

Mathayo 19:1-12.

KISWAHILI: MTU MKUBWA LAKINI HANA MJI.

Msemo huo, huongelea mtu mkubwa ambaye hana mji. Alikuwepo mtu kwenye kijiji cha Ng’watuju aliyekuwa akifanya kazi zake kila wakati kwa sababu ya bidii yake kuyatekeleza majukumu hayo. Yeye hakuoa kwa sababu ya kazi zake hizo maishani mwake. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “mtu mkubwa lakini hana mji.”

 Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule aliyeamua kumtumikia Mungu kwa kuishi maisha bila ndoa, katika maisha yake. Mtu huyo, hujitolea kwa Mungu kwa kuishi maisha ya kumtumikia Yeye peke yake bila ndoa kwa sababu ya imani yake hiyo kubwa kwa Mungu, maishani mwake. Yeye huwasaidia watu wengi katika kumtumikia Mungu vizuri kwa kunruhusu kila mmoja kufuata wito wake, kwa sababu ya uaminifu wake huo, maishani kwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyeacha maisha ya ndoa ili apate nafasi ya kufanya kazi zake vizuri, kwa sababu naye humtumikia Mungu kwa kuacha maisha hayo ya ndoa, katika maisha yake. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “mtu mkubwa lakini hana mji.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuuelewa wito wao na kuuishi vizuri, ili waweze kufika mbinguni, baada ya maisha haya ya hapa duniani.

Zaburi 55:22-23.

Mathayo 19:1-12.

ENGLISH: A BIG MAN BUT HAS NO FAMILY.

This saying speaks of a great man who has no family. There was a man in the village of Ng’watuju who was always doing his daily works because of his diligence in carrying out those duties. He did not marry because of his works in his life. That is why people told him that, “a big man but has no family.”

 This saying is related to man who decided to serve God by living a life without marriage, in his life. This man dedicates himself to God by living a life of serving Him alone without marriage because of his great faith in God, in his life. He helps many people in serving God well by allowing each one to follow his/her calling, because of his faithfulness in life.

This person resembles the one who left the married life so that he could have a chance to do his works well, because he also serves God by leaving that married life, in his life. That is why people told him that, “a big man but has no family.”

This saying teaches people about understanding their calling and living it well, so that they can reach heaven after passing away.

Psalm 55:22-23.

Matthew 19:1-12.

king1

portrait-734904__480

african-man-6777915__480

1066. KALAGU – KIZE. LINGONGONGO LILIMUNZILA YALYO – LILELI.

Ikalagu yiniyo, yilolile leli iyo ili nzila ya gubhitila ilingongo linilo. Ileli yiniyo igalilanghanaga lingongono linilo lulu kunguno bhuli bhulitilo moblo ilyoyi. Ligabhizaga guti zipu iyo yigabhitilaga munzila yayo uluilifunga jose jose. Hunagwene abhanhu bhagayomba  giki “lingongongo lilimunzila yalyo – lileli.”

Ikalagu yiniyo, igalengajiyagwa kuli munhu uyo agabhudimilaga chiza uwitanwa bhobho, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agagikalanaga chiza amalagilo ga witanwa bhokwe umukikalile gakwe kunguno ya bhutungilija bhokwe bhunubho. Uweyi agabhalangaga na bhanhu bhakwe inzila ja gwikala bhabhudimilile ubhunhana kunguno ya bhutengeke bhokwe umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga ni leli ijo jigalidimilaga ilingongongo lyabhita chiza umunzila yalyo, kunguno nuweyi agagadimilaga amalagilo ga nzila ya nhana, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “lingongongo lilimunzila yalyo – lileli.”

Ikalagu yiniyo, yalanga bhanhu higulya ya gubhiza bhatungilija bho gujikalana chiza inhungwa ijawiza, kugiki bhadule gubhalela chiza abhanhu bhabho umuwikaji bhobho.

Kutoka 28:2 – 5.

Mithali 31:21b – 25.

Marko 1:6-7.

 

KISWAHILI: KITENDAWILI – TEGA. GARI MOSHI LIMO RELINI – LELI.

Kitendawili hicho, chaangalia leli ambayo ni njia inamopitia treini hiyo. Leli hiyo, huilinda treini hiyo kwa sababu ndiyo njia yake inayoyashikilia mataili yake hayo ya chuma. Yenyewe huwa kama zipu ambayo hupitia kwenye njia yake wakati wa kufunga kitu chochote kile. Ndiyo maana watu husema kwamba, “gari moshi limo relini – leli.”

Kitendawili hicho, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huishikilia vizuri njia ya kuishi kwenye maadili mema, katika maisha yake. Mtu huyo huyaishi vizuri maadili hayo kwa kufanya kazi vizuri kwa sababu ya uaminifu wake huo. Yeye huwafundisha pia wenzake juu ya kuziendeleza njia hizo njema kwa kuushikiria ukweli katika kazi na katika maisha ya kila siku kwa sababu ya umakini wake huo wa kutunza familia yake.

Mtu huyo hufanana na ile leli inavyoishirikia treini yake mpaka inaweza kupita vizuri kwenye njia yake hiyo, kwa sababu naye huyashikiria vyema maadili hayo mema katika maisha yake.  Ndiyo maana watu humwambia kwamba “gari moshi limo relini – leli.”

Kitendawili hicho hufundisha watu juu ya kuwa waaminifu kwa kuyaishi vyema maadili hayo mema, ili waweze kuzilea vyema familia zao, maishani mwao.

Kutoka 28:2 – 5.

Mithali 31:21b – 25.

Marko 1:6-7.

train-60539__480

 

 

ENGLISH:  I HAVE A RIDDLE – LET IT COME.

THE TRAIN IS ON ITS RAILWAY – RAILWAY LINE.

This riddle looks at the path that the train takes. The rail protects the train because it is the way that holds its steel tires. It is like a zipper that goes through its path when closing anything. That is why people say that, “the train is on its railway – railway line.”

This paradox is compared to a person who holds well the way of living on good values, in his life. Such person lives on values ​​well by working well because of his honesty. He also teaches his colleagues to develop those good ways by holding to the truth in works and in everyday life because of his focus on taking care of his family.

This person is similar to the railway that holds the steel tires until the train manages to pass well on its path, because he also holds on good values ​​in his life. That is why people tell him that “the train is on its railway – railway line.”

This riddle imparts in people an idea of being honest by living on values, so that they can raise their families well, in their lives.

Exodus 28:2 – 5.

Proverbs 31:21b – 25.

Mark 1:6-7.

 

 

.

1064. UYOGALINDILAGA JAB’IYE ADAKIJAGA UGUGINA.

Akahayile kenako, kahoyelile munhu uyo agaginaga bho gulya jiliwa jabhiye bho nduhu ugutumama uweyi. Umunhu ng’wunuyo, olindilaga jiliwa mu kaya ja bhangi bhuli makanza kunguno ya bhugaiwa bho witegeleja bhokwe. Uweyi agaginaga noyi kunguno ya gwikala agulyaga jiliwa jinijo bho nduhu ugutumama imilimo aha ng’wakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “uyo agalindalaga jabhiye adakijaga ugugina.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adatumamaga imilimo yakwe aha kaya yakwe, umukikalile kakwe kenako. Umunhu ng’wunuyo, agikalaga uyela sagala muma kaya ga bhanhu kugiki apandike jiliwa ja gulya umubhiye munumo. Uweyi agakoyiyagwa na nzala aha ng’wakwe bhuli makanza kunguno ya bhugokolo bho gutumama milimo bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agagina bho bhugulindila gulya jiliwa ja bhiye, kunguno nuweyi agagikalaga ulya mumakaya gabhiye bho nduhu ugutumama uweyi imilimo aha kaya yakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “uyo agalindalaga ja bhiye adakijaga ugugina.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya guleka bhugokolo bho gutumama milimo yabho chiza, bho gwikala wagwiyambilijaga chiza katumamile kabho, kugiki bhadule gupandika sabho ja gubhambilija chiza, umuwikaji bhobho.

Luka 9:62.

2Wathesalonike 3:10.

Wagalatia 6:9.

KISWAHILI: ANAYESUBIRIA CHA WENGINE HAACHI KUNENEPA.

Msemo huo, huongelea mtu yule ambaye hunenepa kwa kula chakula cha wenzake bila ya yeye kufanya kazi. Mtu huyo, husubiri kula chakula kwenye familia za watu mara nyingi kwa sababu ya kukosa umakini wake huo. Yeye hunenepa sana kwa sababu ya kukaa bila kufanya kazi katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “anayesubiria cha wengine haachi kunenepa.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwa hafanyi kwenye familia, katika maisha yake. Mtu huyo, hutembelea familia za watu ili apate kula chakula wanapoivisha kwa sababu ya kutokupenda kazi kwake. Yeye hupata shida ya kukosa chakula mara kwa mara katika familia yake kwa sababu ya uvivu wake huo wa kufanya kazi, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyenenepa kwa kusubiria kula chakula kwenye familia za wengine, kwa sababu naye hupendelea kukaa kwenye familia za wengine ili apate kula chakula huko. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “anayesubiria cha wengine haachi kunenepa.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuachana na tabia ya uvivu kwa kujibidisha kufanya kazi zao vizuri, ili waweze kupata mafanikio ya kuwasaidia vizuri maishani mwao.

Luka 9:62.

2Wathesalonike 3:10.

Wagalatia 6:9.

ENGLISH: HE WHO WAITS FOR OTHERS’ THINGS NEVER STOPS GAINING WEIGHT.

This saying speaks of a man who gets fat by eating food of his colleagues without working. This person, often waits to eat at people’s families because of his lack of attention. He gets very fat because of sitting idle in his life. That is why people tell him that, “he who waits for others’ things never stops gaining weight.”

This saying is compared to a man who does not work at his family in life. Such person visits people’s families so that he can eat food when they eat it because he doesn’t like his job. He experiences problems of lacking food frequently at his family because of his laziness to work in his life.

This person resembles the one who got fat by waiting to eat at other people’s families, because he also prefers to stay at other people’s families so that he can eat there. That is why people tell him that, “he who waits for others’ things never stops gaining weight.”

This saying teaches people about abandoning laziness by forcing themselves to do their jobs well, so that they can find successes that can nicely help them in their lives.

Luke 9:62.

2 Thessalonians 3:10.

Galatians 6:9.

big-1708092__480