Sukuma Sayings

1135. SWI, SWI SWI, UNA ULAB’ULA.

Akahayile kenako kahoyelile munhu uyo agigwa nuli ulab’ula. Umunhu ng’wunuyo agatulilwa nulu na ng’wiye aho asiminzaga umulenga lokwe na ulab’ula kunguno ya kuhaya kumana inguno ya bhutuji bho nulu gunuyo. Hunagwene abhanhu bhagang’wila giki, “swi, swi, swi una ulab’ula.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhadililaga chiza abhiye umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agikalaga ubhambilija abhanhu abho bhali na makoye bho guhoya nabho chiza kunguno ya bhutogwa bhokwe ubho gubhadilila abhiye bhunubho. Uweyi agikalaga uyega na bhanhu bhingi aha kaya yakwe kunguno alina nhungwa niza ija gwikala na bhanhu, umuwikaji bhokwe bhunubho.

Munhu ng’wunuyo agikolaga nuyo agalab’ula aho otolilwa nuli na ng’wiye ng’wunuyo, kunguno nuweyi agabhadililaga bho gubhambilija chiza abhanhu abho bhali na makoye, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “swi, swi, swi, una ulab’ula.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya kubhiza na nhungwa ja kutogwa gubhadilila bho gubhambilija chiza abhanhu abho bhali na makoye umuchalo jabho, kugiki bhadule gwikala na bhuyegi bhutale umuwikaji bhobho bhunubho.

Mathayo 3:3.

Yona 3:4-5.

Yohana 10:3-4, 16.

Ufunuo 14:13.

KISWAHILI: MLUZI NDOGO MDOGO UNAGEUKA.

Msemo huo huongelea juu ya mtu aliyesikia mluzi mdogo akageuka nyuma ili kuangalia. Mtu huyo alipigiwa mluzi na mtu aliyekuwa nyuma yake alipokuwa akitembea katika safari yake akageuka nyuma kwa sababu ya kutaka kufahamu sababu ya mluzi huo ili aweze kumsaidia zaidi. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “mluzi mdogo mdogo unageuka.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwajali wenzake katika maisha yake. Mtu huyo, huwa anawasaidia watu wale ambao wana matatizo kwa kuongea nao vizuri kwa sababu ya upendo wake  huo wa kuwajali wenzake. Yeye huishi kwa furaha na watu wengi katika familia yake kwa sababu ana tabia njema ya kuishi vizuri na watu, maishani mwake.

Mtu huyo hufanana na yule aliyegeuka nyuma kumwangalia mwenziye aliyempigia mluzi, kwa sababu naye huwajali kwa kuwasaidia watu wale ambao wana matatizo mbalimbali, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “mluzi mdogo mdogo unageuka.”

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuwa na tabia ya kupenda kuwajali kwa kuwsaidia watu wale ambao wana matatizo mbalimbali katika vijiji vyao, ili waweze kuishi kwa furaha kubwa, maishani mwao.

Mathayo 3:3.

Yona 3:4-5.

Yohana 10:3-4, 16.

Ufunuo 14:13.

 

ENGLISH: THE LITTLE WHISTLER YOU TURN BACK.

This saying speaks of a person who heard a whistle and turned back to look. There was man was whistled by the person behind him while he was walking on his journey. He turned back because he wanted to know the reason of such whistle so that he could help him. That is why people told him that, “a little whistle you turn back.”

This saying is paralleled to the person who cares about his companions in his life. Such person, always helps people who have problems by talking to them well because of his love to care for his colleagues. He lives happily with many people in his family because he has good habit of living well with people, in his life.

This person is similar to the one who turned back to look at his partner who whistled at him, because he also cares about helping people who have various problems in his life. That is why people tell him that, “a little whistle you turn back.”

This saying teaches people to have a caring attitude by helping people who have various problems in their villages, so that they can live happily in their lives.

Matthew 3:3.

Jonah 3:4-5.

John 10:3-4, 16.

Revelation 14:13.

 

child-1565202__480

1134. AGENAYO GAJISUJI.

Majikolo gajisuji gali majikolo ga ng’wa munhu uyo uzumalika ugaleka. Amajikolo genayo gali kihamo na jizwalo, jilatu, sabho na jingi ijo jikolile na jinijo ijo olinajo unjimiji. Abhanhu abho obhaleka bhagajitanaga giko jikolo jinijo kunguno ulubhajibhona bhagisuzukaga jililo jabho ija ha likanza ilo agazumalika umunhu obho ng’wunuyo. Hunagwene bhagayombaga giki “agenayo gajisuji.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagalolaga jikolo ja ndugu obho uyo uzumalika kugiki bhadule gung’wizuka umukikalile kabho. Abhanhu bhanebho bhagabhizukaga abhadugu bhabho abho bhazumalika bho gubhalombela kuli Mulungu abhanukule ng’wigulu kunguno bhali na bhutogwa ukubhoyi. Abhoyi bhagabhalelaga abhanhu bhabho bho gwitogwa kunguno ya nhungwa jabho ijawiza jinijo, umuwikaji bhobho.

Abhanhu bhenabho bhagikolaga nabho bhajibhonaga ijikolo ja njimiji obho bhizuka umo bhanhilililaga, kunguno nabho bhagajisolaga ijikolo ja ndugu obho unjimi kugiki bhuyung’wizuka bho gunombela ukuli Mulungu ashige ung’wigulu. Hunagwene bhagajitanaga ijikolo jakwe giki, “agenabho gajisuji.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhizuka bho gubhalombela kuli Mulungu abhadugu bhabho abho bhazumalika, kugiki bhadule gushiga ng’wigulu.

Yoshua Bin Sira 44:7-15.

Yoshua Bin Sira 44:21-23.

KISWAHILI: HIVYO NI VYA MACHOZI.

Vitu vya machozi ni vitu vya mtu aliyefariki. Vitu hivyo ni pamoja na nguo, viatu, mali na vingine vinavyofanana na hivyo ambavyo viliachwa na marehemu. Watu wale aliowaacha huyo marehemu huviita hivyo kwa sababu wanapoviona huukumbuka wakati wa kilio chao alipofariki huyo ndugu yao.  Ndiyo maana husema juu ya vitu hivyo kwamba, “hivyo ni vya machozi.”

Msemo huo hulinganishwa kwa watu wale ambao huvichukua vitu vya ndugu yao aliyefariki ili waweze kumkumbuka katika maisha yao. Watu hao, huwakumbuka ndugu zao marehemu kwa kuwaombea kwa Mungu ili wapokelewe mbinguni kwa sababu ya maadili yao hayo mema, maishani mwao.

Watu hao hufanana na wale walioviona vitu vya marehemu wao na kukumbuka wakati wa kumlilia ndugu yao huyo alipofariki, kwa sababu nao huvichukua vitu vya marehemu ndugu zao kwa lengo la kuwakumbuka kwa kuwaombea kwa Mungu ili wafike mbinguni. Ndiyo maana hao huviita vitu hivyo kwamba “hivyo ni vya machozi.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwakumbuka ndugu zao marehemu kwa kuwaombea kwa Mungu ili waweze kufika mbinguni.

Yoshua Bin Sira 44:7-15.

Yoshua Bin Sira 44:21-23.

old-shoes-3499409__480

ENGLISH: THOSE ARE OF TEARS.

Tears things are those which have been left by a deceased person. These items include clothes, shoes, property and other similar things that were left by the deceased one. The people whom the deceased left behind call them that way because when they see them, they remember the time whey they cried during death of their relative. That is why they refer to those things as, “those are of tears.”

This saying is equated to people who take belongings of their deceased relatives so that they can remember them in their lives. These people remember their deceased relatives by praying for them to God so that they can be received in heaven because of putting into practice their good values in their lives.

These people are similar to those who saw belongings of their deceased ones and remembered when they cried for them after death, because they also take belongings of their deceased relatives with the aim of remembering them by praying for them to God so that they can reach heaven. That is why they call those things as “those are of tears.”

This saying imparts in people an idea of remembering their deceased relatives by praying for them to God so that they can reach heaven.

Joshua Bin Sirach 44:7-15.

Joshua Bin Sirach 44:21-23.

1133. ABHENABHO BHAHEHI.

Akahayile kenako kahoyelile higulya ya bhanhu abho bhahehaga mandege. Abhanhu bhenabho bhinjaga mapumba na mapalala umumandege gabho genayo bho gugaheha kunguno gali na mapalala mingi noyi. Hunagwene abhanhu bhagabhitana giki “abhenabho bhahehi.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agajidililaga chiza ijiliwa ijo aginhiyagwa nu Mulungu, umubhutumami bhokwe. Umunhu ng’wunuyo agajikumingaga pye ijiliwa jakwe jinijo na gujingija amapalala mpaga jela chiza kunguno ya witegeleja bhokwe bhunubho. Uweyi agikalaga na majiliwa mingi aha kaya yakwe kunguno ya gujilanhana chiza ijiliwa ijo aginhiyagwa nu Mulungu, umubhutumami bhokwe.

Umunhu ng’winuyo agikolaga na bhahehi bha mandege kunguno nuweyi agijingijaga amapalala ijiliwa jakwe na ojituula chiza lulu. Uweyi agabhalanjaga abhanhu bhakwe nzile ja gujingija amapalala ijiliwa jabho. Hugwenene bhagabhitanaga giki, “abhenabho bhahehi.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu bhigulya ya gujidilila chiza ijiliwa jabho bho gujingija amapalala pye agose, kugiki bhadule kujituula chiza umukaya jabho.

Mathayo 3:12.

KISWAHILI: HAO WAPEPETAJI.

Msemo huo, huongelea juu ya watu waliokuwa wakipepeta mahindi. Watu hao walikuwa wakiya ondoa makapi yote kutoka kwenye chakula chao hicho kwa kuyapepeta hayo mahindi mpaka takataka zote zinaisha ndani yake kwa sababu yalikuwa na uchafu mwingi sana. Ndio maana watu waliwaambia kwamba, “hao wapepetaji.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa watu wale ambao hukijali vizuri chakula wanachopewa na Mungu. Watu wao hukiondolea takataka zote zilizomo kwenye nafaka zao mpaga chakula hicho kinakuwa kizuri kwa sababu ya umakini wao huo katika maisha yao. Wao hupata chakula kingi sana katika famlia kwa sababu ya kukitunza vizuri, katika utumishi wao.  

Watu hao hufanana na wale waliopepeta mahindi yao mpaka takakaka zote zikaisha kwa sababu naye huziondoa takataka zote kwenye mahindi yao hayo. Ndiyo maana watu huwaambia kwamba, “Ndiyo maana watu huwaaita kwamba, “hao wapepeji.”

Msemo huo hufundisha watu juu ya kukijali vizuri chakula wanachopata kwa kukiondolea takataka zote, ili waweze kukitunza vizuri, kwenye familia zao.

Mathayo 3:12.

 

ENGLISH: THOSE ARE WINDERS.

This saying talks about people who were sifting corns. Those people used to remove all the chaffs from their food by sifting the corns until all trashes end up in it because they were were very dirty. That is why people told them that, “those are winders.”

This saying is compared to people who take good care of the food given to them by God. These people remove all the garbage from their grains and the food becomes good because of their attention in their lives. They get a lot of food in their family because of taking good care of it, in their service.

These people are like those who sifted their corns until all the garbage were gone, because they also remove all the garbage from their food. That is why people call them that, “those are winders.”

This saying instills in people an idea of taking good care of the food which they get by removing all garbage from it, so that they can take good care of it, in their families.

Matthew 3:12.

 

indonesia-1203250__480

1131. ITI GIKI BHULI NG’WENE UONGUZU ALING’WITEGELEJA.

Alihoyi munhu uyo wikalaga muchalo jilebhe. Umunhu ng’wunuyo agaidimila pigipigi mpaga yuduma uguja kunguno ya bhuguzu bhokwe bhunubho. Aliyo lulu, umunhu ng’wunuyo, aganoga sagala kunguno adapandikile solobho yoseyose aho oilekela guja ipigipigi yiniyo. Hunagwene abhanhu bhagang’wila giki, “iti giki bhuli ng’wene uonguzu aling’witegeleja.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo ali na nguvu jigijigi aliyo adapandikaga solobho yoseyose umubhutumami bhokwe bhunubho, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agatumamaga milimo midimu na midito bho gutumila nguzu ningi aliyo adapandikaga solobho yoseyose kunguno ya gukija gwitegeleja gokwe gunuyo. Uweyi aganogelaga maduhu, nulu dalali, kunguno ya gugayiwa witegeleja bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga nuyo agayidimila pigipigi mpaga yuduma uguja, kunguno nuweyi agatumilaga nguzu ningi mugutumama milimo midimu na midito bho nduhu kupandika solobho yoseyose, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “iti giki bhuli ng’wene uonguzu aling’witegeleja.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gutumama milimo yabho bho witegeleja bhutale kugiki bhadule kupandika solobho nhale umubhutumami bhobho bhunubho.

Luka 6:49.

Yoshua Bin Sira 3:22.

Mhubiri 5:15-16.

KISWAHILI: SI KILA MWENYE NGUVU NI MWEREVU.

Alikuwepo mtu aliyeishi kwenye kijiji fulani. Mtu huyo aliizuia pikipiki kwenda kwa kuishikilia na mikono yake. Lakini basi, mtu huyo alichoka bure kwa sababu hakuna faida aliyoipata baada ya kuiachia kwenda pikipiki hiyo. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “si kila mwenye nguvu ni mwerevu.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu aliye na nguvu nyingi lakini hapati faida yoyote katika kazi zake. Mtu huyo hufanya kazi ngumu na nzito zisizompatia faida yoyote kwa sababu ya kukosa umakini anapofanya kazi zake hizo. Yeye hujichosha bure kwa sababu ya kukosa huo umakini anazipofanya kazi zake hizo, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyeshikilia pikipiki mpaka ikashindwa kwenda, kwa sababu naye hutumia nguvu nyingi kwa kufanya kazi ngumu na ndito mpaga anachoka bila kupata faida yoyote, katika maisha yake hayo. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “si kila mwenye nguvu ni mwerevu.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kufanya kazi zao kwa umakini mkubwa, ili waweze kupata faida kubwa kwenye kazi zao hizo, maishani mwao.

Luka 6:49.

Yoshua Bin Sira 3:22.

Mhubiri 5:15-16.

african-5505584__480

kigali-5256022__480

motorcycle-7221472__480

ENGLISH: NOT EVERYONE WHO HAS STRENGTH IS SMART.

There was a man who lived in a certain village. He had strength enough to stop a motorcycle from going by holding it with his hands. But then he got tired in vain because of getting no benefit after letting go of the motorcycle. That is why people told him that, “not everyone who has strength is smart.”

This saying is compared to a person who has a lot of power but does not get any benefit in his works. Such person does hard and heavy works which not give him any benefit because of the lack of focus when doing them. He exhausts himself in vain because of a lack of that attention when he does his tasks, in his life.

This person resembles the one who held a motorcycle until it could not go, because he also uses a lot of energy in doing hard works until he gets tired without getting any benefit in his life. That is why people tell him that, “not everyone who has strength is smart.”

This saying imparts in people an idea of doing their works with great attention, so that they can get a lot of profits from their works in their lives.

Luke 6:49.

Joshua Bin Sirach 3:22.

Ecclesiastes 5:15-16.

1129. MUNHU NTALE ALISHEMA MBOGO!

Akahayile kenako kalolile bhushemi bho mbogo bho ng’wa munhu nhebhe. Imbogo ili ndimu nhaale iyo igikalaga ng’wipolu niyo ili nhali gete.

Olihoyi munhu uyo oli ngagaja ogwita mihayo midamu umuwikaji bhokwe kunguno ya bhuguzu bhokwe. Umunhu ng’wunuyo agagema uguishema imbogo yiniyo mpaga yumfuganja gumulaga kunguno ya bhugagaja bhokwe bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagankumwa bho bhogung’wila giki “munhu ntale alishema mbogo!”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agatumamaga milimo iyo yinkilile ubhudula bhokwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo adiganikaga chiza haho atali ugwandya uguitumama imilimo yakwe yiniyo kunguno ya gwigimba bho bhuguzu bhokwe bhunubho. Uweyi agadumaga uguimala chiza imilimo yakwe kunguno ya guyandya guitumama bho nduhu ugwiganika chiza gokwe gunuyo.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga nuyo agagema guishema mbogo uiduma, kunguno nuweyi agadumaga uguyimala chiza imilimo yakwe iyo agayandyaga guitumama bho nduhu ugwiganika chiza chiniko, umubhutumami bhokwe bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagankumwaga bho gung’wila giki, “munhu ntale alishema mbogo!”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gutumama milimo iyo bhaidulile bho gwiganika chiza hayo bhatali uguyandya iguitumama, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.

Mathayo 24:13.

Waroma 12:11.

KISWAHILI: MTU MKUBWA ANAMKAMUA NYATI!

Msemo huo huongelea ukamuaji wa nyati wa mtu fulani. Nyati ni myama mkubwa anayeishi porini tena ni mkali sana. Alikuwepo mtu aliyekuwa akijaribu kufanya mambo makubwa maishani mwake, kwa sababu ya nguvu zake. Mtu huyo alijaribu kumkamua huyo Nyati ambaye alimkurupusha mwanadamu huyo mpaga karibu ya kumuua kwa sababu ya uthubutu wake huo wa kujaribu hata kile kinachozidi uwezo wake. Ndiyo maana watu walimshangaa kwa kumwambia kwamba, “mtu mkubwa anamkamua nyati!”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huanza kufanya kazi ambazo hana uwezo nayo, katika maisha yake. Mtu huyo, huanza kufanya kazi zake bila kufikiria vizuri kwanza kabla hajaanza kuzitekeleza kwa sababu ya kujidai kwake kuwa na nguvu. Yeye hushindwa kuzimaliza kazi zake kwa sababu ya kuanza kuzitekeleza kwake huko bila kufikiria vizuri kwanza, maishani mwake.

Mtu huyo hufanana na yule aliyejaribu kumkamua nyati akashindwa, kwa sababu naye hushindwa kuzimaliza kazi anazozianzisha bila kufikiri kwanza vizuri, katika utekelezaji wa majukumu yake hayo. Ndiyo maana watu humshangaa kwa kumwambia kwamba, “mtu mkubwa anamkamua nyati!”

Msemo huo hufundisha watu juu ya kutekeleza kazi wanazoziweza kwa kufikiria vizuri kwanza kabla hawajanza kuzifanya, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

Mathayo 24:13.

Waroma 12:11.

cape-buffalo-2800389__480

ENGLISH: A BIG MAN IS MILKING A BUFFALO!

This saying refers a someone how was milking a buffalo. The buffalo is a large animal that lives in the wild and is very fierce. There was a man who was trying to do great things in his life, because of his strength. He tried to milk the Buffalo which attached him near to death because of his determination of trying even what was beyond his ability. That is why people surprised him by telling him that, “a big man is milking a buffalo!”

This saying is compared to a person who starts doing tasks that he is not capable of, in his life. Such person, begins to do his work without thinking well first before he begins to implement it because of his self-assertion to be strong. He fails to complete his tasks because of doing them without researching or thinking well first, in his life.

This person is similar to the one who tried to milk a buffalo and failed, because he also fails to finish the tasks which he starts without thinking first in his duties. That is why people surprise him by telling him that, “a big man milks a buffalo!”

This saying installs in people an idea of performing tasks that they are capable of by thinking well first before doing them, so that they can get a lot of successes, in their lives.

Matthew 24:13.

Romans 12:11.