Shinyanga

1108. ABHENAB’O B’AJA MAHUNGU.

Akahayile kenako kahoyelile higulya ya bhuji bho mahungu bho bhanhu bhalebhe. Bhalihoyi bhanhu abho bhagaja gujuyela ng’wipolu ilo lyalikule na kaya yao.

Aho bhashiga koyi bhutogwa gwikala mpaga bhulema ugushoga ikaya yabho. Abhanhu bhakukaya yabho bhagagema ugubhitana abhoyi bhulema mpaga nose bhubhaleka duhu. Hunagwene abhanhu abhagayomba giki, “abhenabho b’aja mahungu.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kubhanhu abho bhalibhalambu, umukikalile kabho. Abhanhu bhenabho bhatogilwe gujiyunga sagala bho nduhu nulu gutumama milimo kunguno ya bhulambu bhobho bhunubho, umukikalile kabho. Abhoyi bhagitanagwa ‘bhakalemela’ kunguno bhabhalemela abhabyaji bhabho umuwikaji bhobho.

Abhanhu bhenabho, bhagikolaga nabho bhagaja ng’wipolu bhugalemela mumo kunguno nabhoyi bhalibhambu abho bhabhalemela abhabyaji bhabho umuwikaji bhobho bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “abhenabho b’aja mahungu.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya kuleka nhungwa ja bhulambu bho guzunya gutung’wa na bhichabho, kugiki bhadule kujilanhana chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Mithali 8: 10-13.

Mathayo 21:42.

Mithali 27:11-12.

Matendo ya mitume 17:25-28.

 

KISWAHILI: HAO WAMEENDA MBALI.

Msemo huo, huongelea juu ya uenndaji mbali wa watu fulani. Walikuwepo watu ambao walienda polini ambalo lilikuwa mbali na nyumbani kwao. Walipofika huko walikupenda mpaga wakaamua kuishi huko na kukataa kurudi nyumbani kwao. Watu waliowaacha kule nyumbani waliwaita lakini wao walikataa kurudi nyumbani kwao huko. Ndiyo maana watu hao walisema kwamba, “hao wameenda mbali.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa watu wale ambao ni wenye kiburi katika maisha yao. Watu hao hupenda kuzurura hovyo bila kufanya kazi kwa sababu ya kiburi chao hicho. Wao huitwa jila la ‘walioshindikana’ kwa sababu ya kukataa ushauri na malezi ya wazazi wao, maishani mwao.

Watu hao, hufanana na wale walioenda polini wakatalia humo kwa kuamua kuishi humo, kwa sababu nao wana kiburi cha kukataa malezi ya wazazi wao, maishani mwao. Ndiyo maana watu husema juu yao kwamba, “hao wameenda mbali.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuachana na kiburi kwa kukubali kutumwa na wenzao na kulelewa na wazazi wao, ili waweze kuzitunza vizuri familia zao, maishani mwao.

Mithali 8: 10-13.

Mathayo 21:42.

Mithali 27:11-12.

Matendo ya mitume 17:25-28.

family-portrait-5534737__480

ENGLISH: THEY HAVE GONE FAR.

This saying talks about going at a distance of some people. There were people who went to the forest which was far from their home. After reaching the place they liked it to the point of deciding to stay there by refusing to return to their home, even after being called by their place people. That is why those people said that, “they have gone far.”

This saying is compared to people who are proud in their lives. These people like to roam around idly without working because of their pride. They are called the ‘imposible ones’ because of rejecting the upbringings of their parents, in their lives.

These people resemble those who went to the forest to stay there by refusing to return to their home, because they too have the pride of rejecting the edifications of their parents, in their lives. That is why people say about them that, “they have gone far.”

This saying imparts in people an idea of abandoning pride by accepting the upbringings of their parents enough to live peacifly with their nobles, so that they can take good care of their families, in their lives.

Proverbs 8:10-13.

Matthew 21:42.

Proverbs 27:11-12.

Acts 17:25-28.

1107. ILIJISUNVA LYINILI LIGATAMALA.

Akahahile kenako kahoyelile higulya ya lijisunva ilo ligitanagwa ligatamala. Ilijisunva linilo lili guti liyiku ilo lyakula mpaga lyuganamhala ligutumamaga chiza imilimo ya bhanhu. Ilyoi ligikalaga likumukile noyi kunguno ya bulyehu na bhutumami bho milimo lyayo chiza. Hunagwene abhanhu bhagalitanaga giki, “ilijisunva lyinili ligatamala.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhatongelaga chiza abhanbu bhakwe aha kaya yakwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhatongelaga abhanhu bho guhoya nabho chiza, kunguno ya bhutogwa bhokwe ukubhanhu bhakwe na bulyehu bhokwe bhunubho, umukitakile kakwe.  Uweyi agikalaga ulanga mihayo ya gutogwa kutumama milimo bho wigulambija bhutale kunguno ya bhutungilija bhokwe bhunubho, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga ni liyiku ilitale ilo lyatumama milimo chiza mpaga lyuganamhala, kunguno nuweyi agabhatongelaga chiza abhanhu bhakwe bho gwigulambija gutumama milimo yiniyo chiza, umukikalile kakwe. Hunangwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ilijisunva lyinili ligatamala.”

Akahayile kenako kalanga bhatongeji bha bhanhu higulya ya gwikala chiza na bhanhu bhabho bho gwigulambija kutumama milimo yabho chiza, kugiki bhadule kujibheja chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Mwanzo 50:25.

Mwanzo 25:7-8.

KISWAHILI: KIUMBE HIKI KIMEKUA.

Msemo huo, huongelea juu ya kiumbe kilichokua sana kwa maana ya kuishi miaka mingi. Kiumbe kicho, ni kama maskisai wa ng’ombe ambaye amefanya kazi vizuri mpaga akafikia uzeeni. Yeye amejulikana sana katika maeneo hayo kwa sababu ya upole na utendaji mzuri wa kazi kwa watu hao. Ndiyo maana watu husema juu yake kwamba, “kiumbe hiki kimekua.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huongoza vizuri watu walioko kwenye familia yake. Mtu huyo, huwaongoza watu kwa kwa kuongea nao vizuri kwa sababu ya upendo na upole wake alionao kwa watu wake hao, katika maisha yake. Yeye huwafundisha watu maneno yenye busala ya kuwawezesha kujibidisha kufanya kazi zao kwa sababu ya uaminifu wake, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule maskini wa ng’ombe aliyefanya kazi vizuri mpaga uzeeni mwake, kwa sababu naye huwaongoza watu katika kujibidisha kufanya kazi vizuri, maishani mwake. Ndiyo maana watu husema juu yake kwamba, “kiumbe hiki kimekua.”

Msemo huo, hufundisha viongozi wa watu juu ya kuishi vizuri na wenzao kwa kujibidisha kuyatekeleza vizuri majukumu yao, ili waweze kuzilea vyema familia zao, maishani mwao.

Mwanzo 50:25.

Mwanzo 25:7-8.

ENGLISH: THIS CREATURE HAS GROWN.

The above saying talks about a creature that has grown very much in the sense of living many years. This creature is like an ox that has worked well until it reaches old age. He is well known in those areas because of his gentleness and good work performance for those people. That is why people say about him that, “this creature has grown.”

This saying is compared to the person who leads well his family. Such person leads people by talking to them well because of the love and kindness that he has for them. He teaches people wise words enough to empower them in doing their jobs well because of his honesty, in his life.

This person is similar to the ex that worked well to the point reaching his old age, because he also leads people in trying to work well, in his life. That is why people say about him that, “this creature has grown.”

This saying teaches people’s leaders to live well with them by forcing themselves to carry out their duties well, so that they can raise their families well, in their lives.

Genesis 50:25.

Genesis 25:7-8.

father-and-daughter-6585096__480

1106. GAB’I MANHUBYA AGIKALAGA NUMA.

Akahayile kenako kahoyelile higulya ya mayagamba ga nhubya. Amayagamba genayo gali mang’ombe magosha ayo gakula mpaga guganamhala chiza. Agoyi gagikalaga numa ulu jilisiminza ing’ombe kunguno ya bhukuji bhogo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “Gab’i manhubya agikalaga numa.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli namuge oha kaya uyo agabhalelaga chiza abhanhu bhakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agabhalelaga abhanhu bhakwe bho gubhalanga gutumama milimo yabho chiza kunguno alina bhutogwa bhutale ukubhoyi. Uweyi agikalaga chiza na bhanhu bhakwe kunguno ya lilange lwake ilya gubhakuja chiza abhanhu bhakwe bhenabho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga na mayagamba ayo gakula mpaga guyikala kunuma ya lidale ilya ng’ombe ulu jilisiminza, kunguno nuweyi agabhatongelaga bho gubhalela chiza abhanhu bhake, umuwikaji bhokwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “gab’i manhubya agikalaga numa.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhakuja bhabyaji bhabho bho gubhalela chiza, kugiki bhadule gupandika mbango ja gwikala chiza na bhanhu bhabho, umuwikaji bhobho.

Waefeso 6:1-3.

Kutoka 20:12.

KISWAHILI: YAMEKUWA MAFAHALI YA KUKAA NYUMA.

Msemo huo huongelea juu ya mafahali ya Ng’ombe. Mafahali hao ni madume ya ng’ombe yaliyokuwa mpaka yakazeeka vizuri. Yenyewe huwa nyuma ya kundi la ng’ombe wanapotembea kwa sababu ya uzee huo. Ndiyo maana watu husema kwamba, “yamekuwa mafahali ya kukaa nyuma.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mzee wa mji ambaye huwalea vizuri watu wake katika maisha yake. Mtu huyo, huwalea watu wake hao kwa kuwafundisha kufanya kazi zao vizuri, kwa sababu ya upendo wake mkubwa alio nao kwao. Yeye huishi vizuri na watu wake kwa sababu ya malezi yake ya kuwakuza vizuri wake wake hao, katika maisha yake.

Mtu huyo hufanana na yale mafahali yaliyokua mpaka yakaanza kubaki nyuma wakati wa kutembea, kwa sababu naye huwaongoza kwa kuwalea vizuri watu wake, maishani mwake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “yamekuwa mafahali ya kukaa nyuma.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwaheshimu wazazi wao kwa kuwatunza vizuri, ili waweze kupata Baraka za kuishi vizuri na wenzao, maishani mwao.

Waefeso 6:1-3.

Kutoka 20:12.

bull-1

ENGLISH: THEY HAVE BECOME BULLS OF STAYING BEHIND.

The overhead saying talks about the bulls of cattle. These bulls are male cattle that were well aged. They normally walk behind the herd of cows when they walk because of that old age. That is why people say that, “they have become bulls of staying behind.”

This saying is compared to the old man of the family who takes good care of his people in his life. Such man, brings up his people by teaching them to do their jobs well, because of his great love to them. He lives well with his people because of his good upbringing enough to raise his people well, in his life.

This man resembles those grown up bulls until they started to lag behind while walking, because he also leads his people by raising them well, in his life. That is why people tell him that, “they have become bulls of staying behind.”

This saying teaches people about respecting their parents by taking good care of them, so that they can get blessings of living well with their people, in their lives.

Ephesians 6:1-3.

Exodus 20:12.

1105. JINUKA NKILA.

Akahayile kenako kahoyelile higulya ya jisumbwa ijo jigikilaga jigusija nkila gojo bho nduhu ugutumama imilimo. Yalihoyi Nva iyo ikalaga itula nkila bho nduhu nulu gumoka ulu yabhonaga ginhu josejose, kunguno ya bhobha bhoyo. Iyoyi yapelaga yagibhisa uluyukangwa na ginhu josejose mpaga abhinikili bhayo bhuyidalaha nose kunguno yalidina solobho yoseyose ukubhoyi. Hunagwene abhanhu bhenabho bhagiitana giki, “jinuka nkila.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adalahilwe na bhiye kunguno ya bhugokolo bho kuleka gutumama milimo aha kaya yakwe. Umunhu ng’wunuyo, agikikalaga wigashije duhu kunguno ya bhugokolo bhokwe ubho kulema gutumama nimo gosegose umuwikaji bhokwe. Uweyi agikalaga ukoya na nzala bhuli makanza aha kaya yakwe kunguno ya bhujidatumama milimo bhokwe bhunubho umukikalile kakwe.

Umunhu ung’wunuyo agikolaga ni Nva iyo yalidatumamaga nimo gose jose, kunguno nuweyi alingokolo ugutumama imilimo aha kaya yakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, “Jinuka Nkila.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya kuleka nhungwa ja bhugokolo bho guleka gutumama milimo bho gwigulambija guitumama chiza imilimo yabho yiniyo, kugiki bhadule gupandika jiliwa ja gubhambilija chiza umuwikaji bhobho.

 

KISWAHILI: KICHAPA MKIA.

Msemo huo huongelea juu ya kiumbe ambacho huwa kinachezea mkia wake bila kufanya kazi. Alikuwepo mbwa mmoja aliyekuwa akichezea mkia wake bila hata kubweka anapoona kitu chochote, kwa sababu ya uoga wake. Mbwa huyo alidharauliwa na wamiliki wake akionekana kuwa hana faida yoyote kwao kwa sababu ya uoga wake huo wa kukimbia kujificha kila anashitulilwa na kitu fulani. Ndiyo maana watu hao walimuita kuwa ni “kichapa mkia.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni mvivu wa kutokufanya kazi nyumbani kwake hali ambayo hupelekea kudharauliwa na wanafamilia wa hapo. Mtu huyo, hupendelea kukaa tu bila kufanya kazi kwa sababu ya uvivu wake huo wa kuogopa kufanya kazi yoyote katika maisha yake. Yeye husumbuliwa na tatizo la njaa kwa kwa sababu ya kukosa chakula hali ambayo husababishwa na tabia yake ya uvivu wa kutokufanya kazi, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na yule mbwa asiyefanya kazi yoyote, kwa sababu naye na uvivu wa kutokufanya kazi katika familia yake. Ndiyo maana watu humuita jila la “kichapa mkia.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuachana na tabia ya uvivu katika kazi, kwa kujibisha kuzitekeleza vizuri kazi zao, ili waweze kupata chakula cha kuwasaidia vizuri katika maisha yao.

Zaburi 38:7.

Zaburi 46:1-3.

2Wakorintho 6:5-6.

puppy-2785074__480

ENGLISH:  A TAIL WHIPPER.

This saying refers to a creature that stays idly.  It only plays with its tail without working. There was a dog that was playing with its tail without even barking when it saw anything, because of its fear. Such dog was despised by his owners as it seemed to be of no use to them because of its distress that made it run away to hide whenever it was disturbed by something. That is why those people called it a “tail whipper.”

This saying is related to a person who is lazy as he spends his time by not work at home. Such situation leads him to being despised by his family members. Such man prefers to stay idle because of his laziness and fear of doing any work in his life. He suffers from hunger due to lack of food at his home, a situation that is caused by his lazy behavior of not working.

This man resembles to the dog that did not do any work, because he also has laziness of not working at his family. That is why people call him the “tail whipper.”

This saying, imparts in people an idea of abandoning a habit of laziness, by forcing themselves to carry out their works well, so that they can get food that can nicely help them in their lives.

Psalm 38:7.

Psalm 46:1-3.

2 Corinthians 6:5-6.

1102. IKULU IBISI.

Akahayile kenako, kahoyelile higulya ya jiliwa jibhisi. Ijililwa jinijo, jigikalaga jidapile chiza, ijo jili guti numbu, jibabayu na jingi ijo jikolile na jinijo. Abhanhu bhagadumaga ugujilya kunguno ya bhubhisi bhojo bhunubho. Hunagwene bhagajitanaga giki, “ikulu ibisi.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adajilanijaga chiza na bhiye umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agikalaga bhung’wene uko aliyelela kunguno ya kajile kakwe ako katikawiza, umuwikaji bhokwe bhunubho. Uweyi agadumaga ugwikala na bhanhu aha kaya yakwe kunguno ya bhujitadilila bhiye bhokwe bhunubho, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga ni jiliwa ijibhisi ijo jidijawiza uguliwa, kunguno nuweyi adajilanijaga chiza na bhiye umukikalile kakwe kenako. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, “ikulu ibisi.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na nhungwa ja gujilanija chiza na bhichabho, bho gwiyambilija uguitumama imilimo yabho, kugiki bhadule kupandika matwajo mingi, umubhulamu bhobho.

Yohana 13:36-38.

Luka 22:31-34.

Zaburi 53:1-4.

Marko 14:66-72.

KISWAHILI: CHAKULA KIBICHI.

Msemo huo, huongelea juu ya chakula kilicho kibichi. Chakula hicho, hakijaiva vizuri, ambacho ni kama vile viasi, papayi, na vingine vinavyofanana na hivyo. Watu hushindwa kuvila kwa sababu ya ubichi wake huo. Ndiyo maana wao huviita kwamba ni “chakula kibichi.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwa haendani vizuri na wenzake katika maisha yake. Mtu huyo, hupendelea kuishi peke yake anakotembelea, kwa sababu ya tabia yake hiyo ya kutopenda kuwa pamoja na wenzake. Yeye hushindwa kuishi na watu kwenye familia yake hiyo, kwa sababu ya tabia yake ya kutokujali wenzake, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na chakula kile kibichi kisichokuwa kizuri kuliwa, kwa sababu naye huwa haendani na wenzake katika maisha yake. Ndiyo maana watu humuita kwamba ni “chakula kibichi.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na tabia ya kujali wenzao kwa kuendana nao vizuri, ili waweze kusaidiana vyema katika kuyakamilisha vizuri majukumu yao, maishani mwao.

Yohana 13:36-38.

Luka 22:31-34.

Zaburi 53:1-4.

Marko 14:66-72.

sweet-potato-5318960__480

sweet-potato-1248078__480

potatoes-6528754__480

ENGLISH: RAW FOOD.

The above saying talks about raw food. This food is not ripe enough to eat. It includes vegetables, papaya, and others which are similar to that. People fail to eat it because of its bad taste. That is why they call it “raw food.”

This saying is equated to the person who does not get along well with his colleagues in his life. Such person prefers to live alone where he is, because of his habit of not liking to be with his colleagues. He fails to live with people in his family, because of his attitude of not caring about his associates, in his life.

This person resembles the raw food that is not good to eat, because he is also not compatible with his colleagues in his life. That is why people consider him as “raw food.”

This saying imparts in people an idea of having a habit of caring for their family members by getting along well with them, so that they can nicely help each other in completing their responsibilities, in their lives.

John 13:36-38.

Luke 22:31-34.

Psalm 53:1-4.

Mark 14:66-72.