Fr. Zakaria Kashinje

810. NYANGO GUMO GUDAGINYAGA NVA.

Yalihoyi nva iyo yaliyasugwa ahakaya ya ng’wa munhu nhebhe. Inva yiniyo, yakamilagwa bhuli lushigu, aliyo yalidigutaga, kunguno yingaga ahakaya yiniyo, yagacholeleja jiliwa mumakaya gangi.

Iyoyi yajaga yujilya ijiliwa ijo bhajiponyaga kihamo na maguha ayo gaponyiyagwa, umumakaya genayo, mpaga iguta na yashoka aha kaya iyo ikalaga. Aho bhayibhona abha hakaya yiniyo igwitaga chene bhagayomba giki, “nyango gumo gudaginyaga nva.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo ali na nzala uyo agajaga gujuchola jiliwa mpaga ojipandika ijaguimala inzala yiniyo, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agajaga gujusuma bhuli kwene uko jiligelela ijiliwa jinijo, kugiki adule gujipandika ja gudula kumpiga inzala yiniyo. Uweyi agadulaga iguisumila ikaya yakwe mpaga yapila, kunguno ya wigulambija bhokwe bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga ni nva iyo yajaga yulya jiliwa mumakaya mpaga iguta, kunguno nuweyi, agaisumilaga ikaya yakwe bho guicholela jiliwa mpaka oipija nzala, umukikalile kakwe. Hunagwene agabhawilaga abhanhu giki, “nyango gumo gudaginyaga nva.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gwigulambija guchobhalela jiliwa ja gubhapija nzala abhanhu bhabho, umukikalile kabho, kugiki bhadule gujibheja chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Mathayo 13:45-46.

KISWAHILI: MLANGO MMOJA HAUNENEPESHI MBWA.

Alikuwepo mbwa mmoja aliyekuwa amefugwa kwenye familia fulani. Mbwa huyo, alilishwa chakula kila siku, lakini alikuwa hashibi kwa sababu alikuwa akiondoka kwenye familia hiyo, na kwenda kutafuta chakula kwenye familia zingine.

Yeye aliendelea kutafuta mifupa na chakula kilichotupwa na kula, kwenye familia mbalimbali, mpaka aliposhiba ndipo alirudi nyumbani. Walipoona hivyo, wana familia hao, walisema kwamba, “mlango mmoja haunenepeshi mbwa.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hupata tatizo la njaa na kuanza kuzunguka akitafuta chakula mpaka anakipata chatosha kuimaliza hiyo njaa, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa anaenda kuhemea kila sehemu anakosikia kwamba, kuna chakula ili aweze kujipatia chakula cha kuwatosha watu wake. Yeye huweza kuitafutia chakula familia yake mpaka anakipata cha kutosha kuwalisha wanafamilia wote, kwa sababu ya bidii yake ya kuwasaidia wake hao, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na mbwa aliyeenda kula chakula kwenye familia za watu, kwa sababu naye huitafutia chakula familia yake mpaka anakipata cha kutosha kuimaliza njaa hiyo, katika maisha yake. Ndiyo maana yeye humwaambia watu kwamba, “mlango mmoja haunenepeshi mbwa.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kujibidisha kuwatafutia chakula cha kutosha kuwaponyesha njaa watu wao, katika maisha yao, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao, maishani mwao.

Mathayo 13:45-46.

dog-1

dog and door

dog-

ENGLISH: ONE HOME DOES NOT MAKE THE DOG FAT.

There was a dog that was bred in a certain family. Such dog was fed daily, but it was not satisfied because of leaving the family, going to look for food in other families.

It continued to search for bones and discarded food to eat in various families, until it was full enough to return home. Seeing this, the family members remarked, “One home does not make the dog fat.”

This proverb is likened to a man who starts wandering around looking for food after getting hungry, until he finds plenty enough to end that hunger in his life. This man goes to every place where he hears that there is food so that he can get enough food for his people. He can feed his family until he has enough to feed all the family members, because of his diligence in helping them in his lifetime.

This man is like a dog that goes to eat food in people’s families, because he also seeks food for his family until he finds enough to satisfy that hunger in it. That is why he tells people that “One home does not make the dog fat.”

This proverb teaches people on how to struggle to find enough food to feed their people, in their lives, so that they can better take care of their families.

Matthew 13: 45-46.

809. NZOKA NGODELA BHALI.

Ulusumo lunulo, lwingila ku nzoka iyo yalumaga ndimu jacha, muchalo jilebhe. Inzoka yiniyo, yalumaga ng’ombe, mbuli, ng’holo na ndimu ja mumapolu, ijo bhajilyaga abho bhajisangaga jichile.

Iyoyi yajilumaga yajileka, kunguno yalidadulile ugujilya. Inyama jinijo, jaliyagwa na mashimu kihamo na bhanhu abho bhajibhonaga. Hunagwene abhanhu bhenabho, bhagiitana giki, “nzoka ngodela bhali.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo, okoyakoya ugujipandika isabho ijo adajilyaga, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agigulambijaga gutumama milimo yakwe gwingine dilu mpaga mhindi, kunguno ya gubhadilila chiza abho agabhalang’hanaga, aha kaya yakwe. Aliyo lulu, uweyi adajitumamilaga isabho ijo agajipandikaga jinijo, kunguno ya kubhambilija abhanhu bhakwe, umuwikaji bhokwe. Isabho jinijo, jigasomishisha bhanhu bhangi, na kubhagulila jiliwa kugiki bhadule gwikala na bhuyegi.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga ni nzoka iyo yabhulagaga ndimu ijo bhalilyaga bhangi, kunguno nu weyi agakoyakoyaga ugujipandika isabho ijo adajilyagwa iki agabhalekelaga bhangi bhajilya, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, “nzoka ngodela bhali.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhambilija bhichabho abho bhali na makoye, umukikalile kabho, kugiki bhadule gwikala na bhuyegi, umukaya jabho.

Isaya 53:4-7.

Wakolosai 1: 24.

Yohana 3:14-17.

KISWAHILI: NYOKA MGONGEA WALAJI.

Methali hiyo, ilitokea kwenye nyoka aliyekuwa akiwaua wanyama kwa kuwauma. Nyoka huyo, aliwauma ng’ombe, mbuzi, kondoo na wanyama poli ambao nyama zao zililiwa na wale waliowakuta wanyama hao wakiwa wamekufa.

Yeye alikuwa akiwauma na kuwaacha kwa sababu alikuwa hali. Nyama hizo zililiwa na wadudu pamoja na binadamu walioziona. Ndiyo maana watu hao, walimwita kwamba ni “nyoka mgongea walaji.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huhangaika kuitafuta mali asiyoila, katika maisha yake. Mtu huyo, hujibidisha kufanya kazi kuanzia asubuhi hadi jioni, kwa sababu ya kuwajali wale anaowatunza, katika familia yake. Lakini basi, yeye huwa hazitumii mali hizo anazozipata, kwa sababu ya kuwasaidia watu wake, maishani mwake. Mali hizo, husomesha watu wengine na kuwanunulia chakula ili waweze kuishi kwa furaha.

Mtu huyo, hufanana na yule nyoka aliyeua wanyama walioliwa na wengine, kwa sababu naye huwatafutia wengine mali zake, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwita mtu huyo kuwa ni “nyoka mgongea walaji.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwasaidia wenzao walioko kwenye matatizo mbalimbali, maishani mwao, ili waweze kuishi kwa furaha katika familia zao.

Isaya 53:4-7.

Wakolosai 1: 24.

Yohana 3:14-17.

african snake

snake-

snake-1

ENGLISH: A SNAKE THAT KILLS FOR EATERS.

This proverb came from a serpent that killed animals by biting them. It bit cows, goats, sheep and wild animals whose meat was eaten by those who found the animals dead.

It was biting and leaving them because it was not eating them. The meat was eaten by insects as well as by humans who saw it. That is why people called it “a snake that kills for eaters.”

This proverb is likened to a man who struggles to obtain riches which he does not eat, in his life. Such person strives to work from morning till evening, out of concern for those in his care who live in his family. But then, he does not use the resources which he earns, for the benefit of his people, in his life. These properties, in turn, educate other people and buy them food so that they can live happily ever after.

This person is like the serpent that killed animals that were eaten by others, because he also seeks out his own possessions, in his own life. That is why people call that person “a snake that kills for eaters.”

This proverb teaches people on how to help others who are in trouble, in their lives, so that they can live happily in their families.

Isaiah 53: 4-7.

Colossians 1:24.

John 3: 14-17.

808. IGOLOLA BHASIGANI.

Olihayi munhu uyo olatogilwe gubhasiga abhiye bho guyomba mihayo ya bhulomolomo. Lushugu lumo agayomba mihayo ya bhulongo kuli ntale o chalo jacho. Untale obho ng’wunuyo, agang’witana umunhu ng’wunuyo kihamo nabho obhayombaga shibhi, kugiki abhumage ubhung’hana.

Abho ong’wila abhuyomba ubhung’wana, habhutaongi bho bhanhu bhenabho, agamanyika igiki ayombaga bhulomolomo. Hunagwene abhanhu bhagang’witana untale o chalo jinijo giki, “igolola bhasigani.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhatongelaga abhanhu bho gufuada bhung’hana, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agitaga bhukengeji bho mihayo iyo agiyigwaga, kugiki abhudebhe ubhung’hana bhoyo. Uweyi agabhotogelaga chiza abhanhu bhakwe, kunguno ya gubhutogwa na guwikalana ubhung’hana bhunubho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu ntongeji uo chalo uyo agabhudebha ubhung’hana bho gubhalumanya abhanhu bhakwe, kunguno nu weyi agabhatongelaga chiza abhanhu bho gubhufuada ubhung’hana bhunubho, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’witanaga giki, “igolola bhasigani.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya gubhatongela chiza abhichabho bho guwikalana ubhung’hana, kugiki bhadule gwikala bho mholele nabho, umuwikaji bhobho.

Yohana 8:6-9.

Luka 19:7-10.

Yohana 16:8.

KISWAHILI: KINYOSHA WASENGENYAJI.

Alikuwepo mtu mmoja ambaye alipenda kuwasengenya wenzake kwa kusema uongo. Siku moja alisema maneno ya uongo kwa kiongozi wa kijiji chao. Kiongozi huyo, alimwita yule mtu pamoja na wale aliowasengenya kwa kusema uongo ili aufahamu ukweli wake.

Alipomwambia auseme ukweli mbele ya wale watu aliowasema vibaya, yule mtu alibainika kwamba, ni muongo. Ndiyo maana watu walimuita yule kiongozi kwamba ni “kinyosha wasengenyaji.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwaongoza watu kwa kuufuata ukweli, katika maisha yake. Mtu huyo, huyafanyia utafiti maneno yale anayoyasikia ili aweze kuufahamu ukweli wake. Yeye hufanikiwa kuwaongoza vizuri watu wake, kwa sababu ya kuupenda ukweli huo na kuuishi, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule kiongozi wa kijiji aliyeufahamu ukweli kwa kuwaweka pamoja watu wake, kwa sababu naye huwaongoza watu wake kwa kuufuata vizuri ukweli huo, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwita kwamba ni “kinyosha wasengenyaji.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwaongoza wenzao kwa kuufuata vizuri ukweli, katika maisha yao, ili waweze kuishi kwa amani na wenzao hao, maishani mwao.

Yohana 8:6-9.

Luka 19:7-10.

Yohana 16:8.

culture

papua

zulu-kingdom

ENGLISH: THE GOSSIPERS’ DISCIPLINER.

There was a man who liked to gossip about his fellows. One day he uttered false words to the leader of their village. The leader called the man and those who had slandered him to tell him the truth.

After being asked to do so, in front of the people he became ashamed, then the leader realized that he was a liar. That is why the people called such leader, “the gossipers’ discipliner.”

This saying is compared to the person who guides people by following the truth in his/her area. Such person researches the words which he/she hears them for understanding the truth. This person succeeds in directing people enough to know the truth in their lives, because of having true love to them.

This person is like the village leader who knew the truth by bringing his people together, because he also leads his people by following the truth well, in their daily lives. That is why people refer to him/her as “the gossipers’ discipliner.”

This saying instills in people an idea on how to guide their people by following the truth in their lives, so that they can live in peace with their family members in daily lives.

John 8: 6-9.

Luke 19: 7-10.

John 16: 8.

807. NG’WILIGULIGU ALINA MIHAYO MINGI.

Akahayile kenako, kingilile kuli munhu uyo aling’wiliguligu umukigelele kakwe. Umunhu ng’wunuyo, alina mili uyo gwiligile kunguno ya gubyalwa chene.  Uweyi agikalaga uyomba mihayo mingi iyo igabayanjaga abhiye kunguno ya gulomba wambilijiwa, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ng’wiliguligu alina mihayo mingi.”

Akahayile kenako, kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo alina nhungwa ja bhubhi, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agitaga miito ga bhubhi ayo gagabhayanjaga abhiye, kunguno ya nhungwa jakwe ija bhubhi jinijo, umukikalile kakwe. Uweyi agadumaga uguyilela chiza ikaya yakwe kunguno ya kikalile kakwe akabhubhi kenako.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga nu ng’wiliguligu uo mihayo mingi, kunguno nuweyi, alina nhungwa ja bhubhi ijo jigabhayanjaga abhanhu bhakwe, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ng’wiliguligu alina mihayo mingi.”

Akahayile kenako, kalanga bhanhu higulya ya kuleka nhungwa ja bhubhi, umukikalile kakwe, kugiki bhadule gubhalela chiza abhanhu bhabho, umuwikaji bhobho.

Ufunuo 3:15-16.

Mathayo 21:28-31.

KISWAHILI: ALIYEPINDAPINDA ANA MANENO MENGI.

Msemo huo, ulitokea kwa mtu aliyepindapinda katika muonekano wake. Mtu huyo, ana mwili uliopindika kwa sababu ya kuzaliwa kwake akiwa na ulemavu huo. Yeye huwa anaongea maneno mengi ambayo huwasumbua wenzake kwa sababu ya kuomba masaada kwao. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “aliyepindapinda ana maneno mengi.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ana tabia mbaya, katika maisha yake. Mtu huyo, hutenda matendo maovu ambayo huwahangaisha wenzake, kwa sababu ya tabia yake hiyo mbaya, katika maisha yake. Yeye hushindwa kuilea katika maadiri mema familia yake kwa sababu ya maisha yake hayo.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyepindapinda mwenye maneno mengi, kwa sababu naye ana tabia mbaya ambayo huwasumbua watu wake, katika maisha yake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “aliyepindapinda ana maneno mengi.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuachana na tabia mbaya, kwa kujijengea tabia njema, katika maisha yao, ili waweze kuwalea vyema watu wao, maishani mwao.

Ufunuo 3:15-16.

Mathayo 21:28-31.

bad behavior

behaving

isege6

ENGLISH: A CROOKED MAN’S MOUTH IS FULL OF WORDS.

This saying came from a man who was twisted in his appearance. He has a deformed body because of his birth defect. He often uttered many words that irritated his colleagues because of asking help from them. That is why people say to him, “a crooked man’s mouth is full of words.”

This saying is likened to a person who has bad habits in life. Such person commits a vicious act that disturbs others because of ungodly conduct in life. He/she fails to raise his family in good morals because of such lifestyle.

This person is like the bent over person who had many words, because he/she also has a bad attitude that bothers others in everyday life. That is why people say to him/her, “a crooked man’s mouth is full of words.”

This saying imparts in people an idea of stopping bad habits, by building good conducts with others in their lives, so that they can morally raise their people in their societies.

Revelation 3: 15-16.

Matthew 21: 28-31.

806. BHULI MBINA YILI NA LYIMBO LYAYO.

Ulusumo lunulo, lulolile mbina na mimbo gajo. Imbina jinijo jigabhinagwa na bhanhu ukunhu bhalimba mimbo ayo gajilanijije najo. Aliyo lulu, bhuli ng’wimbi agikalaga alidebhi ilyimbo lya gubhinila umumbina yiniyo, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, “bhuli mbina yili na lyimbo lyayo.”

Ulusumo lunulo, lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo akadebhile akatumamile ka bhuli nimo uyo agagutumama, umukikallile kakwe. Umunhu ng’wunyo, akamanile agakashokeje ka bhuli mhayo uyo aliwilwa na bhiye umumahoya gakwe. Uweyi agabhalangaga abhanhu bhakwe inzila ja gubhiza ni kujo lya gutumila mihayo ikujo umumahoya gabho, bho kikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu ng’wimbi o mbina uyo wimbaga lyimbo lya mbina yiniyo, kunguno nuweyi akadebhile akatumamile ka bhuli nimo, umukikalille kakwe. Hunagwene abhanhu agabhawilaga giki, “bhuli mbina yili na lyimbo lyayo.”

Ulusumo lunulo, lolanga bhanhu higulya ya gubhiza ni kujo lya gudebha mihayo ya guhoya na bhichabho, umukikalile kabho, kugiki bhadule gwikala bho mholele nabho, umuwikaji bhobho.

Mathayo 12:1-2.

KISWAHILI: KILA NGOMA INA  WIMBO WAKE.

Methali hiyo, huangalia ngoma na nyimbo zake. Ngoma hizo huchezwa huku watu wakiwa wanaimba nyimbo zinazoendana nazo. Lakini basi, kwenye kila ngoma mwimbaji wake huwa anaufahamu wimbo wa kuichezea hiyo ngoma, katika maisha yake. Ndiyo maana watu husema kwamba, “kila ngoma ina wimbo wake.”

Methali hiyo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye anafahamu namna ya kuyatekeleza vizuri majukumu yake, katika maisha yake. Mtu huyo, anafahamu neno lenye busara itakiwayo kuwajibu watu anaoongea nao katika maongezi yake. Yeye huwafundisha pia wenzake namna hiyo ya kuwa na hekima ya kutumia maneno yenye busara katika maisha yao, kwa kupitia maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na mwimbaji aliyeuelewa kuumba wimbo wa ngoma yake aliyokuwa akiicheza, kwa sababu naye anafahamu namna ya kuyatekeleza vizuri majukuma yake, katika maisha yake. Ndiyo maana huwaambia watu kwamba, “kila ngoma ina wimbo wake.”

Methali hiyo, hufundisha watu juu ya kuwa na hekima ya kutumia maneyo yenye busara katika kuyaelewa vizuri majukumu yao, maishani mwao, ili waweze kuishi kwa amani na wenzao, siku zote.

Mathayo 12:1-2.

africa-dance

papua-dance

south-africa dance

ENGLISH: EVERY DANCE HAS ITS OWN SONG.

This proverb looks at a way of singing in each dance. Dances are performed while people sing relevant accompanying songs. But then, in every dance the singer knows the song for playing that dance in life time. That is why people say, “Every dance has its own song.”

This proverb is likened to a man who knows how to carry out his duties well in his life. Such person knows wises word for answering people who speaks with him in every day conversation. He also teaches his colleagues on how to be wise enough to use wise words in their lives.

This person is like the singer who understood the song of each dance that he/she was playing, because he also knows how to properly perform his duties in life time. That is why this person tells people that, “every dance has its own song.”

This proverb teaches people on how to be wise enough to use sage words in understanding their responsibilities, in their lives, so that they can always live in peace with one another,.

Matthew 12: 1-2.