Sukuma Sayings

1147. SI IB’ELEKE.

Olihoyi munhu uyo agabhilingwa bhanhu gwiza hawinga bhokwe. Abhanhu bhenabho bhagaja ahawinga bhunubho bhugalya mpaga bhigota noyi kunguno galigazugwa majiliwa mingi gete aha kaya yiniyo iyo yalina winga. Hunagwene abhanhu aho bhigota chiniko, bhagayuyomba bho bhuyegi giki, “si ib’eleke.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhabokelaga bho gubhagalila chiza abhanhu aha kaya yakwe, umukikalile kakwe kenako. Umunhu ng’winuyo agabhagalilaga bho gubhabhulagila ntugo abhanhu abho bhagajaga aha kaya yakwe yiniyo, kunguno ya wizang’holo bhokwe bhunubho. Uweyi agapandikaga mbango ja gwikala na bhuyegi bhutale aha kaya yakwe nyiniyo, kunguno ya gubhabokela chiza abhageni bhakwe bhenabho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agabhalisha jiliwa abhawinga mpaga bhiguta aha kaya yakwe yiniyo, kunguno nuweyi agabhagalilaga bho gubhabhulagila ntugo abhageni bhakwe aha kaya yakwe yiniyo. Hunagwene abhageni bhakwe bhenabho bhagayombaga bho bhuyegi giki, “si ib’eleke.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na wizang’holo bho gubhagalila chiza abhageni bhabho, kugiki bhadule kupandika mbango ja gwikala na bhuyegi bhutale umu kaya jabho jinijo, umuwikaji bhobho.

Yohana 2:1 – 11.

Luka 9:12-17.

KISWAHILI: ARDHI IPASUKE.

Alikuwepo mtu aliyealika watu kwenye harusi yake. Mtu huyo aliwaandalia watu wake chakula cha kutosha kula na kusaza. Watu hao walienda kwenye sherehe hiyo wakala chakula mpaka wakashiba na kusaza kwa sababu kilikuwa kingi sana. Ndiyo maana watu hao walisema kwa furaha kwamba, “ardhi ipasuke.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwapokea watu kwenye familia yake kwa kuwatunza vizuri, katika maisha yake. Mtu huyo, huwatunza kwa kuwachinjia mfugo wageni wake wanaomtembelea kwenye familia yake hiyo, kwa sababu ya ukarimu wake huo. Yeye hupata Baraka za kuishi kwa furaha kubwa kwenye familia yake hiyo kwa sababu ya kuwakaribisha vizuri wageni wake hao, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyewalisha watu aliwaalika kwenye harusi yake mpaka wakashiba, kwa sababu naye huwatunza wageni wanaofika kwenye familia yake hiyo kwa kuwachinjia mfugo. Ndiyo maana wageni wake hao huseka kwa furaha kwamba, “ardhi ipasuke.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na ukarimu wa kuwakaribisha vizuri wageni wao, ili waweze kupata Baraka za kuishi kwa furaha kwenye familia zao hizo, maishani mwao.

Yohana 2:1 – 11.

Luka 9:12-17.

ENGLISH: LET THE EARTH SPLIT.

There was a man who invited people to his wedding. He prepared enough food for his people to eat and drink. The people went to the party and ate until they were full. They left the food because there was a lot. That is why they said with joy that, “let the Earth split.”

This saying is equated to a person who welcomes people into his family by taking good care of them, in his life. Such person takes care of his guests who visit his family by slaughtering livestock, because of his generosity. He gets blessings of living happily in his family because of welcoming his guests well in his family.

This person is like the one who fed the people he invited to his wedding until they were full, because he also takes good care of guests who come to his family by slaughtering goats. That is why his guests laugh with joy that “let the Earth split.”

This saying teaches people about being generous enough to welcome their guests well, so that they can get blessings of living happily in their families.

John 2:1 – 11.

Luke 9:12-17.

IMG_20200908_082056_8

1146. MAJACHA GADI NA NSAB’I NULU NG’HAB’I.

Olihoyi munhu uyo alina majacha umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, olina jika jinijo gwingila haho bhubyalilwa bhokwe, kunguno ijoyi jigampandikaga munhu ose ab’ize nsab’i nulu nhab’i. Uweyi wikalaga na sabho ningi aha kaya yakwe. Hunagwene abhanhu bhagayomba giki, “majacha gadi na nsab’i nulu nhab’i.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhabokelaga bhanhu bha bhuli mbika aha kaya yakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agahoyaga na bhahab’i kihamo na bhasab’i bho nduhu ugunkomanya munhu oseose, umuwikaji bhokwe bhunubho. Uweyi agikalaga na bhanhu bhingi aha kaya yakwe kunguno amanile igiki abhanhu bhakwe bhenabho bhabhumbwa na Mulungu uyo agang’winhaga nguzu ja gutumama milimo yakwe chiza, umuwikaji bhokwe bhunubho.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga na majacha ayo olinago nsab’i ng’wunuyo, kunguno nuweyi agikalaga na bhanhu bha bhuli mbika aha kaya yakwe yiniyo. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “majacha gadi na nsab’i nulu nhab’i.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya guleka nhungwa ja gubhakomanya abhanhu bho gwikala nabho pye abhose abha bhuli mbika, kunguno abhoyi bhali jisumva ja ng’wa Mulungu, kugiki bhadule gupandika mbango ja gwikala chiza, umubhulamu bhobho.

Matendo ya mitume 10:34-35.

Matendo ya Mitume 11:8-9.

KISWAHILI: MATEGE HAYANA TAJIRI WALA MASKINI.

Alikuwepo mtu aliyekuwa na matege katika maisha yake. Mtu huyo, alikuwa na kilema hicho tangu kuzaliwa kwake kwa sababu kilema chenyewe hakibagui mtu yeyote awe tajiri au maskini. Yeye alikuwa na mali nyingi kwenye familia yake. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “matege hayana tajiri wala maskini.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huwapokea watu wa kila namna kwenye familia yake, katika maisha yake hayo. Mtu huyo, huongea na maskini pamoja na matajiri bila kumbague yeyote, maishani mwake. Yeye huishi na watu wengi sana kwenye familia yake kwa sababu anaelewa kuwa watu wote ni viumbe vya Mungu ampaye nguvu za kufanya kazi zake vizuri, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yale matege aliyokuwa nayo yule tajiri, kwa sababu naye huishi na watu wa kila namna kwenye familia yake hiyo. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “matege hayana tajiri wala maskini.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuachana na tabia za kuwabagua watu kwa kuishi na watu wa kila aina, kwa sababu wote wameumbwa na Mungu, ili waweze kupata Baraka za kuishi vizuri, maishani mwao.

Matendo ya mitume 10:34-35.

Matendo ya Mitume 11:8-9.

man-on-a-wheelchair-5073594__480

disability-224130__480

wheelchair-5711969__480

ENGLISH: ABNORMAL LEGS HAVE NEITHER RICH NOR POOR.

There was a man who had scars in his life. Such man had a disability since birth because that disability itself did not discriminate between rich and poor. He had a lot of wealth in his family. That is why people told him that, “abnormal legs have neither rich nor poor.”

This saying is related to the person who accepts all kinds of people in his family in life. Such person talks to the poor as well as the rich without discriminating against anyone in his life. He lives with a good number of people in his family because he understands that all people are creatures of God who gives to him the strength to do his daily work well in his life.

This person resembles to the scars that the rich man had, because he also lives with all kinds of people in his family. That is why people tell him that, “abnormal legs have neither rich nor poor.”

This saying teaches people about abandoning habits of discriminating people by living with all kinds of people, because they are all creatures of God, so that they can get blessings of living well, in their families.

Acts 10:34-35.

Acts 11:8-9.

1145. NG’WANA MAKINU AGIKINUKILWA KU MABALA.

Olihoyi munhu uyo witanagwa makinu. Umunhu ng’winuyo oli na nguzu ningi kunguno oliadakangilwe nulu hado pye amakanza. Lushigu lumo, uweyi agafuma ghujiku ugamanhya na ndimu nhali yuumulaga guko kumabala. Hunagwene abhanhu bhagayomba giki, “ng’wana makinu agikinukilwa ku mabala.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agajitumilaga sagala inguzu yakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agajitumilaga inguzu jakwe bho gwigimba sagala kugiki bhanhu bhankumilije kunguno ya gugayiwa witegeleja bhokwe umuwikaji bhokwe. Uweyi agilabhulaga sagala umuwigimbi bhokwe bhonubho, kunguno ya kutogwa gukumilijiwa chiniko umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu ng’wana makinu uyo agabhulagwa ni limu aho ojitumila sagala inguzu jakwe jinijo, kunguno nuweyi agajitumilaga sagala inguzu jakwe mpaga olabhuka, umuwikaji bhokwe bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ng’wana makinu agikinukilwa ku mabala.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gujitumila inguzu jabho bho witegeleja bhutale kugiki jidule gubhambilija chiza, umuwikaji bhobho bhunubho.

1Samweli 17:48 -51.

Waamuzi 16:18-22.

KISWAHILI: MWANA MAKINU ALISHINDWA NJE NA KWAKE.

Alikuwepo mtu aliyeitwa Makinu. Mtu huyo, alikuwa na nguzu nyingi kwa sababu hakutishwa hata kidogo wakati wote. Siku moja alitoka nje usiku akakutana na myama mkali aliyemuua mtu huyo nje ya nyumbani kwake. Ndiyo maana watu walisema kwamba “mwana makinu alishindwa nje na kwake.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huzitumia vibaya nguzu zake, katika maisha yake. Mtu huyo, huzitumia nguvu zake hizo kwa kujidai hovyo ili watu wamsifiye kwa sababu ya kukosa umakini katika maisha yake. Yeye hujiumiza bure katika majigambo yake hayo, kwa sababu ya kupenda sifa kwake, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na mwana Makinu aliyeuliwa na yule myama mkali alipozitumia vibaya nguvu zake hizo, kwa sababu naye huzitumia vibaya nguzu zake hizo mpaka anaumia bure, maishani mwake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “mwana Makinu alishindwa nje na kwake.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuzitumia nguvu zao kwa umakini mkubwa ili ziweze kuwasaidia vizuri, maishani mwao.

1Samweli 17:48 -51.

Waamuzi 16:18-22.

ENGLISH: MAKINU’S SON WAS DEFEATED OUTSIDE HIS HOME.

There was a man whose was Makinu’s son. He had a lot of power because he was not intimidated at all in his life. One day, he went out at night and met a stronger man than him who killed him outside his house. That is why people said that “Makinu’s son was defeated outside his home.”

This saying is related to a person who misuses his power in his life. Such person uses his power to claim praise carelessly for getting praise from people because of the lack of focus in his life. He hurts himself in vain in his boasting, because of looking for praise from people.

This person is similar to Makinu’s son who was killed by the fierce man when he misused his power, because he also misuses his power until he gets hurt for nothing, in his life. That is why people tell him that, “Makinu’s son was defeated outside his home.”

This saying imparts in people an idea of using their power very carefully so that it can help them well, in their lives.

1 Samuel 17:48 -51.

Judges 16:18-22.

warrior-7623990__480

zulu-kingdom-3411052__480

men-5966213__480

1144. IKUJO NG’WA NG’WEHE.

Olihoyi munhu uyo witanagwa Ng’wehe. Umunhu ng’wunuyo oli na nholo ya wiza ya gubhabokela bhanhu bhingi abho bhajaga aha kaya yakwe. Uweyi olinsab’i uyo wambilijaga bhanhu bhingi noyi mpaga nose ubhiza bhupelelo bho bhanhu abho bhali na makoye. Hunagwene abhanhu bhagayomba giki, “ikujo ng’wa Ngwehe.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhutumilaga ubhusab’i bhokwe bho gubhambilija bhanhu, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo alinsabhi o majikolo mingi uyo agajitumilaga isabho jakwe jinijo bho gubhambilja abhanhu abho bhali na makoye, umuwikaji bhokwe. Uweyi agabhambilijaga bhanhu bhingi ugugamala wangu amakoye gabho kunguno ya bhutogwa bhokwe ubho alinabho ukubhanhu bhakwe bhenabho, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nu Ng’wehe uyo agabhagunana bhanhu bhingi abho bhali na makoye, kunguno nuweyi agabhutumilaga ubhusabhi bhokwe bho gubhambilija abhanhu abho bhali na makoye. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ikujo ng’wa Ng’wehe.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhutumila ubhusabhi bhobho bho gubhambilija abhichabho abho bhali na makoye, kugiki bhadule gwikala na bhuyeji umuwikaji bhobho.

Marko 6:34-44.

Mathayo 11:28-30.

KISWAHILI: HESHIMA KWA NG’WEHE.

Alikuwepo mtu aliyekuwa anaitwa Ng’wehe. Mtu huyo, alikuwa na moyo mwema wa kuwapokea watu wengi waliomwendea kwenye famlia yake. Yeye alikuwa tajiri ambaye aliwasaidia watu sana mpaka mwishowe akawa kimbilio la watu walio na matatizo. Ndiyo maana watu walisema kwamba, “heshima kwa Ng’wehe.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huutumia utajiri wake kwa kuwasaidia watu walio na matatizo katika maisha yake. Mtu huyo, alikuwa tajiri wa vitu vingi ambaye aliutumia utajiri wake huo, katika kuwasaidia watu waliokuwa na matatizo, kwa sababu ya upendo wake.  Yeye huwasaidia watu wengi kuyamaliza matatizo yao haraka kwa sababu ya upendo wake huo kwa watu wake hao, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na Ng’wehe aliyesaidia watu wengi waliomwendea kuyamaliza matatizo yao, kwa sababu naye huutumia utajiri wake katika kuwasaidia watu walioko kwenye matatizo. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “heshima kwa Ng’wehe.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuutumia vizuri utajiri wao katika kuwasadidia wenzao, ili waweze kuishi kwa furaha, maishani mwao.

Marko 6:34 – 44.

Mathayo 11:28-30.

becomeing-rich-7398915__480

woman-5878348__480

man-7115234__480

 

ENGLISH: RESPECT FOR NG’WEHE.

There was a man whose name was Ng’wehe. He had a kind heart enough to receive a good number of people who came to his family. He was a rich man who helped people a lot until finally he became a refuge for those who were in trouble. That is why people said to him that, “respect for Ng’wehe.”

This saying is related to a person who uses his wealth for helping people who have problems in life. Such man is a rich one who uses his wealth to support those who in trouble because of his love, kindness, care and concern for others. He supports a good number of people in solving their problems quickly because of his kindness for them.

This person resembles to Ng’wehe who supported a good number of people who came to him looking for solutions to their problems, because he also uses his wealth for supporting people who are in distress. That is why people tell him that, “respect for Ng’wehe.”

This saying teaches people about using their wealth well in supporting their companions who are in distress, so that they can live happily in their families.

Mark 6:34 – 44.

Matthew 11:28-30.

 

1142. SHADA SHADA NG’WI B’IKILO.

Oliyoyi munhu uyo oliotuula mhiya jakwe ng’wi b’ikilo. Umunhu ng’wunuyo omanaga ushada nhangala nyingi aho uliojibhikila ihela jakwe jinijo kugiki abhone ulu jilihoyi nulu hamo jib’iyagwa, kunguno jili ginhu ja solobho nhale noyi. Hunagwene abhanhu bhagang’wila giki, “shada shada ng’wi b’ikilo.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agabhikaga chiza isabho jakwe umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agajilanhanaga chiza isabho jakwe bho gujibhika hasoga kunguno ayidebhile isolobho ya sabho jakwe jinijo. Uweyi agikalaga na sabho ningi aha kaya yakwe kunguno ya guib’ika chiza isabho jakwe jinijo, umuwikaji bhokwe.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga nuyo agajib’ika chiza isabho jakwe kunguno nuweyi agajilanhanaga chiza isabho jakwe jinijo bho gujibhika hasoga. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “shada shada ng’wi b’ikilo.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gudebha ugujibhika chiza isabho jabho, umukikalile kabho, kugiki jidule gubhambilija chiza, umuwikaji bhobho.

Mathayo 13:44 – 46.

Mathayo 6:19-21.

KISWAHILI: KWENDA MARA KWA MARA PALE ULIKOHIFADHI.

Aliwekupo mtu aliyeweka pesa zake sehemu fulani. Mtu huyo alikuwa akienda mara kwa mara pale alipozihifadhia pesa zake hizo, kwa sababu ni vitu vyenye thamani kubwa sana. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “mara kwa mara pale ulikohifadhi.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huhifadhi vizuri mali zake katika maisha yake. Mtu huyo, huitunza mali yake kwa kuihifadhi pazuri kwa sababu anazielewa faida za mali zake hizo. Yeye huwa na mali nyingi kwenye familia yake kwa sababu ya kuzitunza vizuri mali zake hizo, maishani mwake.

Mtu huyo hufanana na yule aliyehifadhi vizuri mali zake, kwa sababu naye huzitunza vizuri mali zake kwa kuzihifadhi pazuri. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “mara kwa mara pale ulikohifadhi.”

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuelewa namna ya kuzihifadhi vizuri mali zao katika maisha yao, ili ziweze kuwasaidia vizuri maishani mwao.

Mathayo 13:44 – 46.

Mathayo 6:19 – 21.

ENGLISH: FREQUENTLY GOING WHERE YOU SAVED.

There was a man who put his money somewhere. He used to go frequently to where he kept it, because it was very valuable. That is why people told him that, “frequently going where you saved.”

This saying is compared to the person who keeps his possessions well in his life. Such person takes care of his property by keeping it well because he understands the benefits of it. He has a lot of wealth in his family because he takes good care of his wealth in his life.

This person is similar to the one who kept his possessions well, because he also takes good care of his possessions by keeping them well. That is why people tell him that, “frequently going where you saved.”

This saying imparts in people an idea about understanding how to properly preserve their assets in their lives, so that they can help them well in their lives.

Matthew 13:44 – 46.

Matthew 6:19 – 21.

man-6900166__480

man-7259271__480

male-4725378__480