121. MAYU NA NYANYA- NYANYA IDATU

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Aho kale olihoi nkima umo uyo oliadina bhana. Lushiku lumo agaja kuli nfumu, unfumu ung’wila ghiki, “Jaga ugayob’e nyanya idatu, na ujituule mnungu umuchumba jako.” unfumu agang’wila unkima ng’wunuyo.

Unkima ng’wunuyo agaja ugujuyob’a inyanya jinijo ijidatu ijo agalagijiwa nu nfumu. Unfumu agang’winha malagilo giki igelelilwe wikale shigu idatu. Ulushigu ulo kadatu ab’ize agujaga gujusula.

Mayu uyo agaja ni nyanya jinijo ijidatu: iimo yaliipile, iyakab’ili yaliyandya ugupya, ni yakadatu yaliitali mbisi gete. Aho jab’ita shigu idatu, unkima ng’winuyo agaja gujusula. Agakumya uguisanga inyanya iyoyaliipile yina ng’wana! Unfunya ung’wana ng’wunuyo.

Shigu jingi idatu agaja ugaisanga inyanya iyo yaliyegela ugupya yina ng’wana. Aganfunya. Ulukangala ulong’wisho, yalihangi aho jab’ita shigu idatu, agaja na ugisanga inyanya iyoyalimbisi yina ng’wana. Aganfunya.

Ung’wana uogwandya agatolwa Mandandanda, uokab’ili agatolwa Mandulumo, nu okadatu agasaga nu nina okwe ahakaya.

Lushigu lumo unina agang’wila, “Nalihaya ulinhe gukano kugiki usole bhusiga.” Ung’wana agalinha ugukano. Aho olipanda linti ilo libholile ung’wana ng’wunuyo agatyuja nu b’usiga b’ugidika. Huna unina agamuja, “ng’wanone, wita kiyi?” “Nita b’usiga mayu!” ung’wana agashosha.

Unina agandya gunduka ung’wana kubhukali bhutale. Ung’wana agandya gulila. Ub’itana abhakuluye, ubhawila. “Mandandanda nu Mandulumo! Ukunu yilihoi igelaga ya bhusiga gwidika.”

Abhakuluye abhatale bhaganshokeja, “Nzuna wise! Obhonaga kiyi mpaga oditana uyise bhakulu bhako abho duli kule giki?”

Ung’wana ng’wunuyo agayomba, “Nzugi namuwile.” Abhakuluye bhagashiga, nanghwe agandya ugubhalomela, “iyigolo umayu aganituma gujulina gukano gudaha bhusiga, ahonagema ugulinha, nagatyuja nagwenheleja ub’usiga gwidika nu nene ng’winikili nugwa. Huna umayu aganidukagula kubhukali.” Abhatale bhakwe bhandya gulila ukunu bhaliyomba, “Mayu oliudina bhana, ihaha wandya guduluhya.”

Na giki lulu, abha ndugu bhenabho bhagiwila na bhagizunilija kuja haho na haho mpaga ng’wilago lya nyanya. Bhagigalucha pye bhubhiza nyanya. Unina obho agasaga alilila noi.

Agiyangula kunshogela hangi unfumu ng’wunuyo. Unfumu ng’wunuyo aganshokeja, “Ubhebhe mayu, nagamala guguwila giki udizubhaluhya nulu gubhadukila abhana bhenabho. Na lulu, udubyala hangi mpaga gucha!

KISWAHILI:MAMA NA NYANYA – NYANYA TATU

Hapo zamani palikuwa na mwanamke mmoja ambaye hakuwa na watoto. Siku moja alikwenda kwa mganga. Mganga akamwambi, “Nenda ukachume nyanya tatu, na kuzihifadhi katika chungu nyumbani mwako.” Mganga alimwelekeza yule mwanamke.

Mwanamke yule alikwenda  kuchuma zile nyanya tatu alizoagizwa na mganga. Mganga alimpa masharti kuwa, ilimpasa kukaa siku tatu. Siku ya tatu awe anakwenda kuchungulia.

Mama alikwenda na zile nyanya tatu: moja ilikuwa imeiva, ya  pili ilianza kuiva, na ya tatu ilikuwa mbichi kabisa. Baada ya siku tatu, mwanamke yule alikwenda kuchungulia. Alishangaa kuikuta ile nyanya iliyokuwa imeiva ina mtoto! Akamtoa yule mtoto.

Baada ya siku zingine tatu alipokwenda tena aliikuta ile nyanya iliyokaribia kuiva ina mtoto, akamtoa. Mara ya mwisho, ilikuwa tena baada ya siku tatu kupita, akaenda na kuikuta nyanya ile mbichi ina mtoto, akamtoa.

Mtoto wa kwanza aliolewa Mandandanda, wa pili aliolewa Mandulumo, na yule wa tatu alibaki na mama yake nyumbani. Siku moja mama yake alimwambia, “Nataka upande darini ili ukachukue mtama.” Mtoto alipanda darini. Alipokanyaga mti uliofukuliwa yule  kijana aliteleza na mtama ukamwagika.

Ndipo mama yake akamwuliza, “mwanangu, umemwaga nini?” “Nimemwaga mtama mama!” mtoto alijibu. Mama akaanza kumkaripia mtoto kwa hasira kubwa. Mtoto akaanza kulia. Mtoto akawaita dada zake wakubwa, akawaeleza,  “Mandandanda na Mandulumo! Huku kuna vioja vya mtama kumwagika..”

Dada wakubwa wakamjibu, “Mdogo wetu! Umeona nini hata kutuita sisi dada zako tulio mbali hivi!?

Yule  mtoto alisema, “Njooni niwaeleze.” Dada zake walifika, naye akaanza kuwaeleza, “Jana mama alinituma kwenda darini kuchota mtama, nilipojaribu kupanda, niliteleza na kusababisha mtama kumwagika na mimi mwenyewe kuanguka. Halafu mama alinigombeza kwa hasira.” Wakubwa zake walianza kulia huku wakisema, “Mama ulikuwa huna watoto, sasa umeanza kututesa.”

Hivi basi, wale ndugu wakaambizana na wakakubaliana kwenda moja kwa moja hadi kwenye bonde la nyanya. Wote wakajigeuza wakawa nyanya. Mama yao akabaki analia sana.

Akaamua kumrudia tena yule mganga. Yule mganga alimjibu, “Wewe mama, nilikwisha kukuambia kwamba usiwatese wala usiwatukane watoto hao. Basi hutazaa tena mpaka kufa!

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s