112. BHANIKI BHABHILI

Collected by: Don Sybertz,

With special thanks to Rev Joe Healey  (African proverbs,Sayings and stories)

Ahuli! Nyuli! Bhaliho bhaniki bhabhili abho bhali na makoye ya kugaiwa myenda ya guzwala. U ng’waniki uogwandya agaja kuli mami okwe gujulomba myenda.

Use aganzunilija uguja, aliyo agang’winha malagilo ga gub’itila nzila ya mashi. Aho oshika umunzila usanga jiganza ya bhanhu jilisha bho nduhu ugugubhoa umili. Aho oshika hoy ujigisha. Ijiganza junzunija. Junomba ajambilije. Ujambilija.

Aho amala wendelea na lugendo. Oganoga utung’wana na mitwe igwisugaga nzwili. Uigisha na guyambilija aho yamala gunomba wite chene. Agendelea na lugendo mpaga ugatung’wana na ndutu tulonhya ng’wana. Ujigisha na kujambilija ugonhya, huna wendelea na lugendo.

Aho oimala iyiniyo ashiga ukuli mamiye uyo wina kajile ka gubhulaga bhanhu. Aho onsanga agang’wila ilikoye lwakwe ya kupandika myenda. Aha ntondo yaho, umamiye agansinzila mbuli, uitula haliko. Unke o ng’wamiye aganhugula ung’waniki ng’winuyo giki, adizugema ugukundula inungu ya nyama.

Umamiye aho oshoka agamuja unke ulu okundulaga ung’waniki ng’wunuyo inungu ya nyama. Unke okwe agasha giki, adakundule. Umami okwe na ng’waniki ng’wunuyo aho bhaikundula inungu ya nyama kihamo, bhagabhona myenda mingi. Ung’waniki winhiwa imyenda iniyo.

Unke omamiye unhugula ung’waniki ng’unuyo giki adizulindila mpaga ntondo yaho unawinge, aliyo wingi nulushigu lunulo kugiki adizubhulagwa. Ung’waniki agashaka kaya alinamyenda yake ya kuguzwala.

Mke wa mjomba wake alipomwonya yule msichana kuwa asingoje hadi kesho ndipo aondoke, bali aondoke siku ileile ili asije akauawa. Msichana alirejea nyumbani akiwa na nguo zake za kuvaa.

Ung’wanike ukabhili akanumba use kugiki nanghwe aje kuli mami okwe. Ung’waniki uogwandya aganhugula higulwa ya kajile ka ng’wamami okwe. Nalulu, agiyangula guja.

Umunzila agasanga jiganza jigushaga, aliyo adazunije ugujambilija. Giko naho omanhya ni ndutu ijo jigonhyaga, adajambilijije. Naho oshika aha kaya ya mami okwe, adazunije ugulondeja iyo unke ong’wamami okwe onhugulaga.

Aho oshika umami okwe aganumela ilikoye lwakwe ilo lwanshishaga kunuko. Unke o ng’wamami okwe aganhugula giki adukundula inungu ya nyama iyo alazugilwe intondo yaho.

Nghana umami okwe agamulagila mbuli aha lushugu ulo lugalondela. Unke o ng’wa mami okwe, agaizuga, na ng’waniki ng’wunuyo agaja gujukundula inungu na usanga inyama idinapya.

Aho oshoka umamiye agamuja unke okwe ulu ng’wipwa okwe ng’wunuyo okundulaga inungu iniyo nulu yaya. Unke okwe agazunya giki ung’wipya okwe agakundula inungu iniyo.

Huna umami okwe ung’wila, “ogaiyagwa imyenda kulwa nguno okundula inungu iniyo.

Hanuma ya yiniyo, umami okwe umuja ulushigu lo gwenga. Ung’waniki uhaya giki, niwanga intondo yaho. Aliyo unke o ng’wa mami okwe aganshauri, winge ni likanza linilo. Aliyo ung’waniki ng’wunuyo adingile. Huna intondo yaho, ung’waniki ng’wunuyo agabhulagwa un mami okwe.

KISWAHILI: WASICHANA WAWILI

Paukwa! Pakawa! Palikuwepo na wasichana wawili waliokuwa na shida ya nguo za kuvaa. Msichana wa kwanza alikwenda kwa mjomba wake kuomba nguo.

Baba yake alimruhusu kwenda, lakini akampa masharti ya kupita njia ya mavi. Alipofika njiani akakuta viganja vikisaga bila ya kiwiliwili. Alipofika hapo akavisalimu. Viganja vikaitikia. Vikamuomba avisaidie. Akavisaidia.

Kisha akendelea na safari, halafu akavikuta vichwa vikisukana nywele, akavisalimia na akavisaidia baada ya kuombwa kufanya hivyo. Akaendelea na safari hadi alipokutana na matiti yananyonyesha mtoto. Akayasalimu na kuyasaidia kunyonyesha, kisha akaendelea na safari.

Alipofika kwa mjomba wake ambaye ana tabia ya kuua watu. Alipomkuta akamweleza shida yake ya kupata nguo. Kesho yake, mjomba wake akamchinjia mbuzi, akaiweka mekoni. Mke wa mjomba wake alimwonya yule msichana kwamba asijaribu kufunua chungu cha nyama.

Mjomba wake aliporudi alimwuliza mkewe kama yule msichana amefunua chungu cha nyama. Mke wake akamjibu kuwa hakufunua. Mjomba na yule msichana wakipofungua chungu cha nyama kwa pamoja, wakaona nguo nyingi.

Msichana akapewa nguo hizo. Mke wa mjomba wake akamuonya yule msichana kuwa asingoje hadi kesho ndipo aondoke, bali aondoke siku ileile ili asije akauawa. Msichana alirejea nyumbani akiwa na nguo zake za kuvaa.

Yule msichana wa pili alimuomba baba yake ili naye  aende kwa mjomba. Msichana wa kwanza alimuonya kuhusu tabia ya mjomba wake. Basi akaamua kwenda.

 Njiani alivikuta viganja vikisaga, lakini hakukubali kuvisaidia, vivyo hivyo alipoyakuta matiti yananyonyesha, hakukubali kuyasaidia. Na alipowasili nyumbani kwa mjomba wake, hakukubali kuzingatia yale ambayo mke wa mjomba alimuasa.

 Mjomba wake alipofika akamweleza shida iliyomfikisha huko. Mke wa mjomba wake alimuonya kutokifunua chungu cha nyama ambayo atapikiwa kesho yake. Kweli mjomba wake alimchinjia mbuzi siku ile iliyofuata. Mke wake akaipika, na yule msichana akaenda kukifunua kile chungu na akaikuta nyama haijaiva.

Mjomba aliporudi akamwuliza mke wake kama yule mpwa wake alifunua chungu au la! Mke wake alikubali kuwa mpwa wake alifunua kile chungu. Ndipo mjomba wake alipomwambia, “Umezikosa nguo kwa kuwa umefunua chungu hicho.”

Halafu  mjomba wake akamwuliza siku ya kuondoka. Msichana alisema kuwa angeondoka kesho yake. Lakini mke wa mjomba akamshauri aondoke mara moja. Lakini yule msichana hakuondoka. Ndipo kesho yake  yule msichana aliuliwa na mjomba wake.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s