mother tongue

1489. NGOB’O YAPI IYENE YAMANGA.

Imbuki ya kahayile kenako ihoyelile munhu uyo oli na ngob’o yaki. Umunhu ng’wunuyo wikalaga nago ung’wenda gunuyo bhuli makanza kunguno aliadamanile akatumamile kago, umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wila giki, “ngob’o yapi iyene yamanga.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli nzunya uyo agitaga mihayo ya mugiti umukikalile kakwe kenako. Umunhu ng’wunuyo, agagabhinzaga amalagilo ga ng’wa Sebha bho gwita mihayo ya bhubhi kunguno ya guhayiwa bhutungilija umwikaji bhokwe bhunubho. Uweyi agadumaga uguyilela chiza ikaya yakwe yiniyo kunguno ya gugayiwa bhutungilija bhunubho ubho guwikalana chiza ubhuzunya bhokwe, umukikalile kakwe kenako.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo ozwalaga ngob’o yapi kunguno nuweyi agitaka mihayo ya mugiti bho gugabhinza amalagilo ga ng’wa Mulungu, umuwikaji bhokwe bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ngob’o yapi iyene yamanga.”

Akahayile kenako kalanga bhazunya higulya ya gubhiza na bhutungulija bho gugikalana chiza amalagilo ga ng’wa Mulungu, kugiki bhadule gujilela chiza ikaya jabho jinijo umuwikaji bhobho bhunubho.

Mathayo 19:16-17.

Yohana 6:54.

Mathayo 6:67-69.

Warumi 6:23.

Tito 1:2.

KISWAHILI: NGUO NYEUSI NI YA MGANGA WA KIENYEJI.

Chanzo cha msemo huo huongelea mtu aliyevaa nguo nyeusi. Mtu huyo, alikuwa nayo nguo hiyo wakati wote kwa sababu ya kutokuelewa vizuri matumizi yake, maishani mwake. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba “nguo nyeusi ni ya mganga wa kienyeji.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mkristo yule ambaye hutenda mambo ya gizani katika maisha yake. Mtu huyo, huzivunja amri za Mungu kwa kutenda maovu kwa sababu ya kukosa uaminifu wake kwa Mungu, maishani mwake. Yeye hushindwa kuilea vyema familia yake kwa sababu ya kukosa uaminifu wake huo kwa Mungu, katika maisha yake hayo.

Mtu huyo hufanana na yule aliyevaa nguo nyeusi kwa sababu naye hutenda matendo ya gizani kwa kutenda maovu, maishani mwake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “nguo nyeusi niya mganga wa kienyeji.”

Msemo huo hufundisha wakristo juu ya kuwa na uaminifu wa kuyaishi maagizo ya Mungu, ili waweze kuzilea vyema familia zao, maishani mwao.

Mathayo 19:16-17.

Yohana 6:54.

Mathayo 6:67-69.

Warumi 6:23.

Tito 1:2.

1487. B’ALALAPU.

Bhalihoyi bhanhu abho bhatumama milimo yabho umchalo ja Gabale. Abhanhu bhenabho bhandyaga dihu uguitumama imilimo yiniyo mpaka lyagalibhila ilimi kunguno bhahayaga bhaimale wangu imilimo yabho yiniyo. Abhoyi bhalalaga bhanogile noyi kunguno ya gutumama milimo bho likanza lilihu chiniko, umukikalile kabho kenako. Hunagwene abhanhu bhagabhitanaga giki “b’alalapu.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa ku bhanhu abho bhagatumamaga milimo bho nduhu uguisatwa imimili yabho yiniyo, umukikalile kabho kenako. Abhanhu bhagatumamaga milimo midamu iyo ijikililile nguzu jabho guti gubhucha miligo midito kunguno ya gukija guisatwa imimili yabho yiniyo umuwikaji bhobho bhunubho. Abhoyi bhagikalaga bhusata bhuli makanza kunguno ya gukija guidilila chiza imimili yabho yiniyo, umukikalile kabho kenako.

Abhanhu bhenabho, bhagikolaga nabho bhatumamaga milimo gwingila diyu mpaka lyagagwa ilimi, kunguno nabhoyi bhagabhuchaga miligo midito mpaga yayusata imimili yabho yiniyo, umuwikaji bhobho bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagabhitanaga giki, “b’alalapu.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na uwitegeleja bho guidilila chiza imimili yabho bho gutumama milimo iyo ilinganilile ni nguzu jabho, kugiki bhadule guyilanhana chiza imimili yabho yiniyo, umuwikaji bhobho bhunubho.

Walawi 14:21.

1Wathesalonike 5:6.

2Timotheo 4:5.

1Petro 1:13.

KISWAHILI: WALALA HOI.

Walikuwepo watu waliokuwa wakifanya kazi katika kijiji cha Gabale. Watu hao walifanya kazi hiyo kuanzia asubuhi hadi jioni kwa sababu ya kutaka kuimaliza mapema kazi yao hiyo. Wao walilala wakiwa wamechoka sana kwa sababu ya kufanya kazi mpaka kupitiliza, katika maisha yao hayo. Ndiyo maana watu waliwaita jina la “walala hoi.”

Msemo huo hulinganishwa kwa watu wale ambao hufanya kazi bila ya kuihurumia miili yao, katika maisha yao. Watu hao hufanya kazi nzito kupita uwezo wao kama vile kubeba mizigo mizito zaidi ya nguvu zao kwa sababu ya kukosa umakini huo wa kuihurumia vizuri miili yao hiyo, maishani mwao. Wao huugua mara kwa mara kwa sababu ya kubeba mizigo hiyo mizito kupita uwezo wa nguvu zao hizo, katika maisha yao.

Watu hao, hufanana na wale waliofanya kazi kuanzia asubuhi hadi jioni mpaka wakachoka sana, kwa sababu nao hubeba mizigo mizito mpaka wanaiumiza miili yao hiyo, maishani mwao. Ndiyo maana watu huwaita jina la “walala hoi.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na umakini wa kuijali vizuri miili yao kwa kufanya kazi kulingana na uwezo wao bila ya kujiumiza, ili waweze kuzitunza vizuri afya zao hizo, maishani mwao.

Walawi 14:21.

1Wathesalonike 5:6.

2Timotheo 4:5.

1Petro 1:13.

1486. NAMILINGA OSALANG’HANA.

Akahayile kenako kahoyelile munhu uyo agamilinga ng’wiye kunimo gokwe uyo agalema. Umunhu ng’wunuyo agamilinga ung’wiye ng’wunuyo, gung’wambilija gulima ngunda gokwe kunguno goligutale noyi. Uweyi agalima weyi duhu ukungunda gokwe gunuyo kunguno uyo agamilinga gwiza gung’wambilija agalema. Hunagwene aho bhamuja abhiye ung’winikili ngunda agayomba giki, “namilinga osalang’hana.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adina bhumo bho gulungana na bhiye umukikalile kakwe kenako. Umunhu ng’wunuyo, agikalaga bhung’wene bho nduhu ugwiyambilija na bhiye ugutumama imilimo yakwe yiniyo, kunguno ya gugayiwa bhumo bhokwe bhunubho ubho gwiyambilija gutumama milimo nabhiye bhenabho, umuwikaji bhokwe bhunubho. Uweyi agadumaga uguyilela chiza ikaya yakwe yiniyo, kunguno ya nhungwa jakwe jinijo ija gugayiwa bhumo nabhiye bhunubho, umukikalile kakwe kenako.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agabhilingwa gujung’wambilija ng’wiye gujulima ngunda ulema, kunguno nuweyi adina bhumo ubho gwiyambilija nabhiye ugutumama imilimo, umuwikaji bhokwe bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “namilinga osalang’hana.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhumo bho gwiyambilija gutumama milimo yabho chiza, kugiki bhadule gujibheja chiza ikaya jabho umuwikaji bhobho bhunubho.

Mathayo 22:1-3.

2Petro 1:3.

Waefeso 5:9.

Mathayo 21:28-31.

 

KISWAHILI: NIMEMWALIKA AKAKATAA.

Msemo huo huongelea mtu aliyemwalika mwenzake kumsaidia kwenye kazi yake akakataa. Mtu huyo, alimwalika mwenzake huyo kwenda kumsaidia kulima shamba lake kwa sababu lilikuwa kubwa sana. Yeye alilima yeye tu kwenye shamba lake hilo kwa sababu yule aliyemwalika kuja kumsaidia alikataa. Ndiyo maana watu walimuuliza juu ya yule aliyekataa alisema kwamba, “nimemwalika akakataa.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hana ushirikiano wa kusaidiana na wenzake katika kuyatekeleza majukumu yake, maishani mwake. Mtu huyo huishi peke yake bila ya kusaidiana na wenzake wanaomwalika kuwasaidia kufanya kazi zao, kwa sababu ya kukosa ushirikiano wake na wenzake, katika maisha yake. Yeye hushindwa kuilea vyema familia yake hiyo, kwa sababu ya kukosa ushirikiano wake na wenzake katika utekelezaji wa majukumu yao hayo, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyekataa mwaliko wa kumsaidia mwenzake kulima shamba lake, kwa sababu naye hana ushirikiano wa kusaidiana kufanya kazi na wenzake, maishani mwake. Ndiyo maana watu husema juu yake kwamba, “nimemwalika akakataa.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na ushirikiano wa kusaidiana kufanya kazi na wenzao vizuri, ili waweze kuzilea vyema familia zao, maishani mwao.

Mathayo 22:1-3.

2Petro 1:3.

Waefeso 5:9.

Mathayo 21:28-31.

 

1485. NATUULE MUMHINDA.

Olihoyi munhu uyo otulaga ginhu munfuko gokwe. Umunhu ng’wunuyo, oyelaga na mfugo gokwe uyo ogutumilaga bho gutuula moyi ginhu ijo ujitogagwa kunguno ya kujilanhana chiza. Uweyi akajikwija noyi umunfugo gokwe gunuyo. Hunagwene oyombaga giki, “natuule mumhinda.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo alina bhutungilija bho gutuula mihayo ya wiza umunholo yakwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agayituulaga imihayo iyawiza yiniyo umunholo yakwe bho gulidimila chiza ililange ilyawiza mpaga uyikala chiza nabhiye kunguno ya bhutungulija bhokwe bhunubho umuwikaji bhokwe. Uweyi agayilelaga chiza ikaya yakwe kunguno ya bhutungilija bhokwe bhunubho ubho guyituula munholo yakwe imihayo iyawiza yiniyo, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga nuyo otuulaga mumhinda yakwe ginhu ijo ojitogagwa, kunguno nuweyi agayituulaga munholo yakwe imihayo ya wiza mpaga oyilela chiza ikaya yakwe, umuwikaji bhokwe bhunubho. Hunagwene agayombaga giki, “natuule mumhinda.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhutungilija bho gulikalana chiza ililange ilyawiza kugiki bhadule gujilela chiza ikaya yabho jinijo, umuwikaji bhobho.

Waefeso 1:18.

Waefeso 3:17.

Wakolosai 3:12.

Mwanzo 12:1-4.

 

KISWAHILI: NIWEKE MFUKONI.

Alikuwepo mtu aliyekuwa akiweka kitu kwenye mfuko wake. Mtu huyo, alikuwa nao huo mfuko kokote alikokwenda huku akiendelea kuweka ndani yake kitu alichopenda kwa sababu ya kutoka kuvitunza vizuri. Yeye alikusanya vitu vingi kwenye mfuko wake huo. Ndiyo maana alisema kwamba, “naweka mfukoni.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ana uaminifu wa kuyaweka moyoni mwake maneno mazuri, katika maisha yake. Mtu huyo huyaweka maneno hayo, kwa kuyaishi vizuri malezi mema anayopewa na walezi wake mpaka akaishi vizuri na wenzake kwa sababu ya uaminifu wake huo, maishani mwake. Yeye huilea vyema familia yake kwa sababu ya uaminifu wake huo wa kuyaishi vyema malezi mema aliyepewa na walezi wake, katika maisha yake hayo.

Mtu huyo hufanana na yule aliyeweka kwenye mfuko wake vitu alivyovipenda, kwa sababu naye huyaweka moyoni mwake maneno mazuri mpaka anafanikiwa kuilea vyema familia yake, maishani mwake. Ndiyo maana husema kwamba, “niweke mfukoni.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na uaminifu wa kuyaishi vyema malezi mema waliyopewa ili waweze kuzilea vyema familia zao hizo, maishani mwao.

Waefeso 1:18.

Waefeso 3:17.

Wakolosai 3:12.

Mwanzo 12:1-4.

 

1484. LIB’USHESHANIJA.

Akahayile kenako kahoyelile mbina ya bhakima. Umumbina yiniyo, abhakima bhenabho bhagayibhinaga ulu bhanhu bhalitola kunguno ya golecha bhutogwa bhobho ukubhichabho. Abhoyi bhagajaga gujutumama milimo ukuli ntolwa nu kuli ntoji, ukunhu bhaliibhina mbina yiniyo. Hunagwene abhanhu bhagiyitanga imbina yiniyo giki, “lib’usheshanija.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kubhanhu abho bhali na bhutogwa bho gukikalana chiza akajile kabho, umukikalile kabho. Abhanhu bhenabho bhagabhalangaga abhanhu bhabho kajile kawiza bho gubhitila meto gawiza abhichabho kunguno ya bhutogwa bhobho bhunubho, umuwikaji bhobho. Abhoyi bhagikalaga na nhungwa jawiza umukaya jabho kunguno ya bhutogwa bhobho bhunubho ubho gwikala na bhanhu chiza, umukikalile kabho kenako.

Abhanhu bhenabho bhagikolaga na bhakima abho bhali na bhutogwa bho guyidimila chiza imijilo ya witoji bhobho, kunguno nabhoyi bhalina bhutogwa bho gwikala na bhanhu chiza, umuwikaji bhobho. Hunagwene abhanhu bhagabhitanaga giki, “lib’usheshanija.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhutogwa bho gwikala chiza na bhanhu bhabho, kugiki bhadule gujibheja chiza ikaya jabho jinijo, umuwikaji bhobho bhunubho.

1Samweli 20:7.

Yohane 13:34-35.

Yohane 15:9-17.

Yeremia 31:3.

KISWAHLILI: MCHEZO WA WANAWAKE.

Msemo huo huongelea mchezo wa wanawake. Wanawake hao hucheza mchezo huo wakati wa watu wanapooana kwa sababu ya kuonesha upendo wao kwa wenzao. Wao huenda kufanya kazi kwenye familia ya upande wa mwanamume na ule wa mwanamke huku wakicheza mchezo huo. Ndiyo maana watu huuita jina la “mchezo wa wanawake.”

Msemo huo hulinganishwa kwa watu walio na upendo wa kuuishi utamaduni wao, katika maisha yao. Watu hao huwafundisha watu wao utamaduni mzuri kwa kuwatendea matendo mema wenzao kwa sababu ya upendo wao huo, maishani mwao. Wao huishi katika maadili mema kwenye familia zao kwa sababu ya upendo wao huo wa kuishi vizuri na watu, katika maisha yao hayo.

Watu hao, hufanana na wale wanawake waliokuwa na upendo wa kuyaishi vizuri matukio ya ndoa zao, kwa sababu nao wana upendo wa kuishi vizuri na watu, maishani mwao. Ndiyo watu huwaita jila la “mchezo wa wanawake.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na upendo wa kuishi vizuri na wenzao, ili waweze kuziendeleza vizuri familia zao, maishani mwao.

1Samweli 20:7.

Yohane 13:34-35.

Yohane 15:9-17.

Yeremia 31:3.