legacy

1310. AHA WIGWA UB’UKA NZULE.

Ugub’uka nzule mumho gukolwa mpaga gub’itilija. Olihoyi munhu uyo agigwa mhayo nhebhe ukolwa ub’itilija mpaga uhaya gutulana kunguno goligonminya noyi umunholo yakwe. Uweyi agagayiwa ulubhangu kunguno imihayo igaminyanaga noyi kutinda iyagubhona. Hunagwene abhanhu bhagayomba giki, “aha wigwa ub’uka nzule.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo adinabhushiganu ubho guikengela chiza imihayo iyo agawigwaga umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agigwagwa mhayo gosegose ugudilila bho nduhu nulu gugwitila bhukengeji ubho gung’wambilija ugugudebha ulugiki guli go nhana nulu go bhulongo kunguno ya guleka gwitegeleja chiza, umumiganiko gakwe. Uweyi agadumaga uguilela chiza ikaya yakwe kunguno ya guleka guitegeleja chiza imihayo iyo agaigwaga umuwikaji bhokwe bhunubho.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agigwa mhayo upekelana mpaga uhaya kutulana kunguno nuweyi agigwaga mihayo uidilila mpaga yamaja ulubhango, umuwikaji bhokwe bhunubho. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “aha wiga ub’uka nzule.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na witegeleja bho guitila bhukengeji imihayo iyo bhagayigwaga gukigi bhadule guidebha iyo idulile gubhambilija ugujilela chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Kutoka 32:10.

2 Wafalme 23:26.

KISWAHILI: ALIPOSIKIA ALIPATA HASIRA KALI.

Hasira hali ni hali ya mtu kukasilika mpaga kupitiliza. Alikuwepo mtu aliyesikia neno fulani akakasilika mpaga akapitiliza hali iliyompelekea kutaka kupigana kwa sababu ya kuumizwa na neno hilo moyoni mwake. Yeye alikosa raha kwa sababu maneno huumiza zaidi kuliko yale ya kuona. Ndiyo maana watu walisema kwamba, “aliposikia alipata hasira kali.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hana ukomavu wa kuyafanyia utafiti maneno ayasikiayo katika maisha yake.  Mtu huyo, huumizwa na neno analolisikia bila hata kulifanyia utafiti wa kumsaidia kuelewa kama nila kweli au la uongo, kwa sababu ya kukosa umakini wa kuyafikiria vizuri maneno hayo, akilini mwake. Yeye hushindwa kuilea vizuri familia yake kwa sababu ya kukosa umakini huo ya kuyafikiria vizuri maneno ayasikiayo, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyekasilika mpaka akataka kupigana aliposikia neno fulani, kwa sababu naye hukosa raha anaposikia neno fulani bila hata kulifanyia utafiti wa kumsaidia kulielewa vizuri, maishani mwake. Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “aliposikia alipata hasira kali.”

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuwa na umakini wa kuyafanyia utafiti wa kutosha kuyaelewa maneno wayasikiayo, ili waweze kuyaelewa yale wawezayo kuwasaidia katika kuzilea vizuri familia zao, maishani mwao.

Kutoka 32:10.

2 Wafalme 23:26.

angry-5453674_1280

angry-boy-3740043_1280

fashion-4725391_1280

ENGLISH: WHEN HE HEARD HE GOT STRONG ANGER.

An intense anger is a state of a person’s feeling of fury that goes beyond a point of resentment. There was a man who heard a certain word which caused him to feel a strong anger that led him to start fighting because his heart was by that word. He became unhappy in his life. That is why people said that, “when he heard he got strong anger.”

This saying is matched to a person who does not have maturity of researching words which he hears in his life. Such person is hurt by words which he hears without even researching them enough to help him understand whether they have truth or liars, because of not being attentive enough to think well about those words, in his mind. He fails to raise his family well because of not having such attention in his life.

This person is similar to the one who became angry to the point of starting to fight when he heard a certain word, because he also feels uncomfortable when he hears a certain word without even researching it enough to understand it well, in his life. That is why people say to him that, “When he heard he got strong anger.”

This saying imparts in people a clue of being careful to enough study words which they hear, so that they can help them in nurturing their families in their lives.

Exodus 32:10.

2 Kings 23:26.

1307. GOSHIGANAGA UNG’WANYA GONE.

Imbuki ya kahayile kenako ilolile ng’wanya go ng’wa munhu nebhe. Ung’wanya gunuyo guli nimo ntale uyo oliogupanga munhu gugwita ulu lyushiga ilikanza ilo alihayile. Umunhu ng’wunuyo agibhegelejaga chiza ulu alililindila ilikanza linilo kunguno atogilwe agumale chiza unimo gokwe gunuyo ululyushiga ilikanza lya gugutumama. Hunagwene aho lyashiga ilikanza lya nimo gokwe agayomba giki, “goshiganaga ung’wana gone.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agibhegelejaga chiza ugutumama imilimo yakwe umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo agikalaga nzuguru matu ulu alina nimo bho gwifuma gugutumama chiza mpaka ogumala kunguno ya bhukamu bho gutumama milimo yakwe yiniyo, umuwikaji bhokwe. Uweyi agasabhaga majikolo mingi aha kaya yakwe kunguno ya bhukamu bhokwe bhunubho ubho gutumama milimo mpaga oimala chiza, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo agibhegeleja mpaga ugutumama chiza unimo gokwe, kunguno nuweyi agibhegelejaga ulu alina nimo mpaga ogutumama chiza ululyashiga ilikanza lyago, umuwikaji bhokwe. Hunagwene agayombaga giki, “goshiganaga ung’wanya gone.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhukamu bho gwigulambija guitumama chiza imilimo yabho, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho bhunubho.

Mathayo 25:1.

Mathayo 22:8-9.

KISWAHILI: UMEFIKA MUDA WA SHUGHULI YANGU.

Chanzo cha msemo huo huangalia shughuli ya mtu fulani. Shughuli hiyo ni kazi kubwa aliyoipanga mtu huyo kuifanya ukifika muda ule alioupanga. Mtu huyo, hujiandaa vizuri anapousubiri muda huo kwa sababu anapenda kuimaliza vizuri shughuli yake hiyo ukifika wakati wake. Ndiyo maana unapofika wakati huo mtu huyo husema, “umefika muda wa shughuli yangu.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye hujiandaa vizuri kuyatekeleza majukumu yake, katika maisha yake. Mtu huyo, huwa tayari kuyatekeleza majukumu yake hayo muda ukifika kwa kujitoa vizuri kwa sababu ya bidii yake hiyo ya kufanya kazi zake, maishani mwake. Yeye hutajirika kwa kupata mali nyingi kwenye familia yake, kwa sababu ya bidii yake hiyo ya kuyatekeleza vizuri majukumu yake, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyejiandaa kuitekeleza kazi yake mpaka akaimaliza vizuri, kwa sababu naye huwa tayari kuyatekeleza majukumu yake vizuri, maishani mwake. Ndiyo maana yeye husema kwamba, “umefika muda wa shughuli yangu.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na bidii ya kuyatekeleza majukumu yao vizuri unapofika wakati wake, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

Mathayo 25:1.

Mathayo 22:8-9.

ENGLISH: IT IS TIME FOR MY WORK.

The origin of this saying looks at person’s work. Such work was a big cerebration that person has planned to do during the waited time. Such person prepared well when he waited that time because he wanted to finish his work well. That is why when that time came, such person said, “it is time for my work.”

This saying is equated to a person who prepares well enough to carry out his responsibilities in his life. This person is ready to carry out his responsibilities when the time comes by fulfilling it well because of his diligence in doing his work, in his life. He becomes rich by acquiring a lot of wealth in his family, because of his diligence in carrying out his responsibilities well, in his life.

This person resembles the one who prepared to carry out his work until he finishes it well, because he is also ready to carry out his responsibilities well in his life. That is why he says “it is time for my work.”

This proverb teaches people about being diligent enough to fulfill their duties when the time comes, so that they can achieve great success in their lives.

Matthew 25:1.

Matthew 22:8-9.

 

 

carnival-7438638_1280

1306. KIMBA NATUMAME NIMO KI UYO BHAGUTOGILWE ABHANHU.

Olihoyi munhu uyo wikalaga muchalo ja Mangu. Umunhu ng’wunuyo otumamaga milimo chiza aliyo abhanhu bhanduhilija duhu kunguno ya gumonela wilu umubhutumami bhokwe bhunubho. Uweyi agayibhuja nose mabhujo mingi umumiganiko gakwe. Hunagwene agayomba giki, “kimba natumame nimo ki uyo bhadutogilwe abhanhu.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agiyumilijaga gutumama milimo yakwe bho nduhu uguidilila imihayo ya bhanhu abho bhaganduhilijaga umubhutumami bhokwe. Umunhu ng’wunuyo, agatumamaga milimo na witegeleja mpaga oyimala chiza bho nduhu uguidilila imihayo ya bhanhu abho bhagayidulihijaga kunguno aidebhile isobho ya milimo yiniyo, umuwikaji bhokwe. Uweyi agapandika sabho ningi umubhutumami bhokwe bhunubho kunguno ya wiyumilija bhokwe ubho guitumama chiza imilimo yakwe yiniyo, umubhutumami bhokwe bhunubho.

Umunhu ung’wunuyo, agikolaga nuyo otumamaga milimo yakwe bho nduhu ugubhadilila abho bhayiduhilijaga, kunguno nuweyi agiyumilijaga gutumama milimo yakwe mpaga oyimala bho nduhu ugubhadilila abho bhagayiduhilijaga umuwikaji bhokwe. Hunagwene agayombaga giki, “kimba natumame nimo ki uyo bhadutogilwe abhanhu.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na witegeleja bho gwigulambija gutumama milimo yabho iyo igabhinhaga solobho nhale, bho nduhu gudilila mihayo ya bhanhu abho bhagaiduhilijaga, kugiki bhadule gupandika sabho ja gubhambilija ujibheja chiza ikaya jabho, umuwikaji bhobho.

Kutoka 5:9.

Kutoka 18:18.

KISWAHILI: SIJUI NIFANYE KAZI GANI WANAYOIPENDA WATU.

Alikuwepo mtu aliyeishi kwenye kijiji cha Mangu. Mtu huyo, alikuwa akifanya kazi zake vizuri, lakini watu walizidharau tu kwa sababu ya kumuonea wivi katika utumishi wake huo. Mwishowe alijiuliza maswali mengi katika mawazo yake. Ndiyo maana alisema kwamba, “sijui nifanye kazi gani wanayoipenda watu.”

Msemo huo, hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huvumilia kufanya kazi zake bila kuyajali maneno ya wale wanaozidharau, katika maisha yake. Mtu huyo, hufanya kazi kwa umakini mpaka anazimaliza vizuri bila kuyajali maneno ya watu wanaozidharau kwa sababu anazielewa faida za kazi hizo, maishani mwake. Yeye hupata mali nyingi katika kazi zake hizo kwa sababu ya uvumilivu wake huo wa kuzitekeleza vizuri kazi zake, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyeendelea kufanya kazi zake bila kuwajali wale waliozidharau, kwa sababu naye huyatekeleza majukumu yake kwa uvumilivu mpaga anayamaliza bila kuwajali wale wanaozidharau, maishani mwake. Ndiyo maana husema kwamba, “sijui nifanye kazi gani wanayoipenda watu.”

Msemo huo hufundisha watu juu ya kuwa na umakini wa kujibidisha kufanya kazi zao zinazowapatia faida kubwa, bila kuyajali maneno ya wale wanaozidharau, ili waweze kupata mali za kutosha kuziendeleza vizuri familia zao, maishani mwao.

Kutoka 5:9.

Kutoka 18:18.

sadness-8083873_1280

ENGLISH: I DO NOT KNOW WHAT KIND OF WORK I SHOULD DO WHICH PEOPLE LIKE.

There was a man who lived in the village of Mangu. Such man did his works well, but people only looked down on him because they were jealous of his service. At the end, he asked himself many questions in his mind. That is why he said, “I do not know what kind of work I should do which people like.”

This saying is equaled to a person who perseveres in doing his work regardless of words of people who despise them in his life. This person works seriously until he finishes his works well without caring about words of people who despise them because of knowing benefits of those works in his life. He gets a lot of wealth in his works because of having strong patience enough to carry out his works well in his life.

This person is similar to the one who continued doing his works without caring about those who despised them, because he also carries out his duties with patience to the point of finishing them without caring about those who despise them, in his life. That is why he says, “I do not know what kind of work I should do which people like.”

This saying imparts in people an idea of being focused on doing their jobs which can bring them great benefits, regardless of words of those who despise them, so that they can get enough assets to support their families in their lifetime.

Exodus 5:9.

Exodus 18:18.

1305. UBHUSAMISAMI UBHUCHA MIDAMU.

Akahayile kenako kahoyelile bhusamisami bho ng’wa munhu uyo bhugang’wenheleja kupandika midamu umuwikaji bhokwe. Umunhu ng’wunuyo omanaga usama umuchalo jakwe oja muchalo jingi, kunguno bhuli kwene ukosamilaga opandikaga midamu umukikalile kakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wila giki, “ubhusamisami ubhucha midamu.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo agandyaga kutumama milimo yakwe bho nduhu uguyitilia ubhukengeji ubho gudula gung’wambilija uguidebha chiza haho atali uguyandya, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agandyaga gutumama nimo gonemela wandya gutumama gungi, nu gwene uduma ugugumala kunguno ya gugaiwa witegeleja bho guitila bhukengeji imilimo yakwe yiniyo, haho atali uguyandya uguitumama umumilimo yakwe yiniyo. Uweyi agakoyiyagwa na makoye ga gugayiwa jiliwa aha kaya yakwe kunguno ya guduma uguimala imilimo iyo agandyaga guitumama bho nduhu gwiteleja chiza, umubhutumami bhokwe bhunubho.

Umunhu ng’wunuyo, agikolaga nuyo osamilaga muchalo bho nduhu ugujitila bhukengeji, ogapandika makoye, kunguno nuweyi agandyaga gutumama milimo yakwe bho nduhu uguitila bhukengeji, oduma uguimala, umuwikaji bhokwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, “ubhusamisami ubhucha midamu.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na witegeleja bho guitilila bhukengeji imilimo yabho ubho gudula gubhambilija uguidebha chiza, haho bhatali uguyandya uguitumama, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi umubhutumami bhobho.

Luka 10:7.

1 Mambo ya nyakati 17:5.

KISWAHILI: KUHAMA HAMA UTABEBA MAGUMU.

Msemo huo huongelea uhamaji wa mtu uliyemletea matatizo magumu katika maisha yake. Mtu huyo, alikuwa akihamahama kutoka kwenye kijiji chake kwenda kwenye kijiji kingine kwa sababu ya kuendelea kupata matatizo kila alikohamia. Ndiyo maana watu walimwambia kwamba, “kuhama hama utabeba magumu.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye huanza kufanya kazi zake bila kuzifanyia utafiti wa kutosha kuzielewa vizuri katika maisha yake. Mtu huyo, huanza kufanya kazi ambazo hushindwa kuzimaliza kwa sababu ya kukosa umakini wa kuzifanyia utafiti kwanza kabla ya kuzianza, katika utekelezaji wa majumu yake hayo. Yeye husumbuliwa na matatizo ya kukosa chakula katika familia yake, kwa sababu ya kushindwa kuzimaliza kazi ambazo huzianza kuzifanya bila kuzifanyia utafiti, maishani mwake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyehamia kwenye kijiji bila kufanya utafiti akapata matatizo, kwa sababu naye huanza kuzifanya kazi zake bila kuzifanyia utafiti wa kutosha kuzielewa vizuri, maishani mwake.  Ndiyo maana watu humwambia kwamba, “kuhama hama utabeba magumu.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na umakini wa kuzifanyia utafiti kazi zao ule wa kutosha kuzielewa vizuri, ili waweze kupata mafanikio ya kuziendeleza vizuri, familia zao, maishani mwake.

Luka 10:7.

1 Mambo ya nyakati 17:5.

ENGLISH: MOVING FROM PLACE TO ANOTHER WILL CARRY HARDSHIPS.

This saying parleys about movements of a person that brought him difficult hitches in his life. There a man who moved from his village to another one because of facing glitches wherever he moved to. That is why people told him that “moving from place to another will carry hardships.”

This saying is likened to a person who starts doing works without doing good research enough to understand them well in his life. This person starts doing tasks that he fails to finish because lacking good attention enough to research them first before starting them in his life. He suffers from famine hitches in his family, because of inability to finish the tasks that he starts doing without researching them in his life.

This person resembles the one who moved from one village to another without doing research which brought him glitches, because he also starts doing his work without doing good research enough to understand it well in his life. That is why people tell him that, “moving from place to another will carry hardships.”

This saying teaches people about being attentive to research their jobs well for understanding before starting them, so that they can get success in their families.

Luke 10:7.

1 Chronicles 17:5.

 

animals-4606461_1280

africa-139343_1280

woman-4707174_1280

 

1304. LELO NANE NALILYIMBILA.

Imbuki ya kahayile kenako ihoyelile bhanhu abho bhimbilaga mbina bho ndiima bhuli ng’wene ludima lokwe. Abhanhu bhenabho bhatumamaga milimo lihamo bho ludima kunguno bhuli ng’wene obhimbilaga abhiye bho gutumila ng’oma iyo yabhambilijaga uigutumama imilimo yabho. Umo obhanhu bhenabho obhimbilaga chiza noyi abhiye ulu loshiga uludima lokwe kunguno oliagutogilwe noyi unimo gokwe gunuyo. Hunagwene agayomba aho obhimbila abhiye giki, “lelo nane nalilyimbila.”

Akahayile kenako kagalenganijiyagwa kuli munhu uyo atogilwe ugugutumama chiza unimo gokwe, umukikalile kakwe. Umunhu ng’wunuyo, agamishiga diyu ogagutumama bho bhuyegi unimo gokwe mpaga ogumala chiza kunguno ya bhukamu bhokwe ubho gutumama milimo yakwe chiza bhunubho, umuwikaji bhokwe. Uweyi apandikaga sabho ningi noyi aha kaya yakwe kunguno ya wigulambija bhokwe ubho uguyitumama chiza imilimo yakwe yiniyo, umukikalile kakwe.

Umunhu ng’wunuyo agikolaga nuyo agalyimbila chiza ililima oho loshiga uludima lokwe umubhutumami bhokwe bhunubho, kunguno nuweyi agaitumamaga chiza imilimo yakwe mpaga oyimala, umubhutumami bhokwe bhunubho. Hunagwene agayombaga giki, “lelo nane nalilyimbila.”

Akahayile kenako kalanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhutogwa bho gwigulambija guitumama chiza imilimo yabho, kugiki bhadule gupandika sabho ja gutumila umukaya jabho jinijo, umuwikaji bhobho.

Luka 12:38.

1 Wakorintho 14:27.

1 Mambo ya nyakati 6:32.

KISWAHILI: LEO NA MIMI NIMEWAIMBISHA.

Chanzo cha msemo huu huongelea watu wanaimbisha kwa zamu kila mmoja zamu yake. Watu hao walikuwa wakifanya kazi pamoja kwa zamu kwa sababu kila mmoja wao aliwaimbisha wenzake kwa kutumia ngoma iliyowasaidia kufanya kazi zao vizuri. Mmoja wao aliwaambisha vizuri sana wenzake kila ilipofika zamu yake kwa sababu alikuwa anaipenda sana kazi yake hiyo. Ndiyo maana alipowaimbisha wenzake alisema kwamba, “leo na mimi nimewaimbisha.”

Msemo huo hulinganishwa kwa mtu yule anayependa kuitekeleza vizuri kazi yake katika maisha yake. Mtu huyo, huamuka asubuhi na kwenda kuifanya kazi kwa furaha mpaka anaimaliza vizuri kwa sababu ya bidii yake hiyo ya kuyatekeleza majukumu yake hayo, maishani mwake. Yeye hupata mali nyingi katika familia yake kwa sababu ya kujibisha kwake huko kuyatekeleza majukumu yake vizuri, katika maisha yake.

Mtu huyo, hufanana na yule aliyewaimbisha vizuri wenzake ilipofisha zamu yake katika kazi yake hiyo, kwa sababu naye huzitekeleza vizuri kazi zake mpaka anazimaliza, maishani mwake. Ndiyo maana husema kwamba, “leo na mimi nimewaimbisha.”

Msemo huo, hufundisha watu juu ya kuwa na upendo wa kujibidisha kuzifanya vizuri kazi zao, ili waweze kupata mali za kutosha kutumia katika familia zao, maishani mwao.

Luka 12:38.

1 Wakorintho 14:27.

1 Mambo ya nyakati 6:32.

guitar-435094_1280

south-africa-1091396_1280

boy-5975586_1280

 

ENGLISH: TODAY I ALSO HAVE SUNG THEM.

This saying speaks of people who sing in turn each in opportunity. These people were working together in chances because each of them sang to their colleagues by using a dance that helped them do their jobs well. One of them told his colleagues very well every time it was his turn because he liked his job so much. That is why when he sang to his colleagues he said, “Today I also have sung them.”

This saying is related to a person who likes to carry out his duties well in his life. Such person wakes up in the morning and goes to work happily until he finishes it well because of his hard working life enough to carry out his duties in his life. He gets a lot of wealth in his family because of carrying out nicely his responsibility of fulfilling his duties in life.

This person resembles the one who sang well to his colleagues when his turn in his work came, because he also performs his tasks well until he finishes them in his life. That is why he says that, “Today I also have sung them.”

This saying imparts in people an idea of developing good interest enough to work hard in doing their jobs, so that they can get enough wealth to spend in their families, in their lives.

Luke 12:38.

1 Corinthians 14:27.

1 Chronicles 6:32.