222. BHANA BHA NGOKO BHADAKULILAGA HAMO

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile b’ana b’a myaji umo, guti ili ngoko iyo ilina b’ana abho b’alekanile akakulile kabho kunguno abhangi bhagabhizaga bhalihu, abhangi bhaguhi. Kuyiniyo lulu, abhana abho b’abhyalilwe na myaji umo, b’adalenganilaga umukakulile kabho, kunguno abhangi b’agab’izaga b’alihu, abhangi bhaguhi. Gashinaga guligonghana igiki, abhana b’a ngoko b’adakulilaga hamo.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagikalaga kihamo na bhichab’o. Abhanhu bhenab’o b’adabhizaga ni bhengwe ukubhichabho, kunguno bhamanile igiki abhana bha myaji umo bhadalenganilaga.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya guleka gub’adalaha abhichab’o abho bhagikalaga nabho.  Gashinaga yigelelilwe gwikala kihamo na bhanhu bho mholele, kunguno bhuli ng’wene aliheke. Akikalile kenako, kagubhambilija muigutumama na bhuyegi imilimo yabho iyo idulile gubhenhela matwajo gagujibheja chiza ikaya jabho.

Warumi 12:6-8.

1 Kor 12:4-11.

KISWAHILI: VIFARANGA VYA KUKU HAVIKULII PAMOJA

Chanzo cha methali hiyo huangalia watoto wa mzazi mmoja kama vile kuku alivyo na vifaranga ambavyo hukuwa tofauti kila kimoja kwa vile vingine huwa vilefu na vingine huwa vifupi. Kwa hiyo basi, watoto ambao ni wa mzazi mmoja huwa hawalingani katika kukua kwao, kwa sababu wengine huwa walefu na wengine ni wafupi. Kumbe ni kweli kwamba, vifaranga vya kuku havikulii pamoja.

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu ambao huwa pamoja na wenzao, kwa maana ya kupenda kuishi katika umoja na wenzao maishani mwao. Watu hao huwa hawana dharau kwa wenzao, kwa sababu wao  hufahamu kwamba watoto wa mzazi mmoja hawafanani.

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuacha kuwadharau wenzao waishio nao maishani mwao. Kumbe yafaa kuishi kwa umoja na watu katika hali ya amani, kwa sababu kila mmoja yuko tofauti na mwenzake. Namna hiyo ya kuishi itawasaidia watu hao katika kuzitekeleza kwa furaha kazi zao zile ziwezazo kuwaletea maendeleo ya kuzijenga vizuri familia zao.

Warumi 12:6-8.

1 Kor 12:4-11.

221. ENHAGA NAGUB’IKILE UMO NGOSO JIDASHIKAGA

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile bhulanghani bho ginhu ija solobho umulamu bho bhanhu. Lugatumilagwa na bhanigini ulu nhigini nheb’e aligusija jiliwa, nulu alijileka sagara.

Ulu ung’wiye umhona alita chene agung’wila giki, ‘enhaga nagub’ikile umo ngoso jidashigaga.’ Ulung’winha wilya, gitumo bhandikila abha Pd. Don Syberts MM na Pd. Joseph Healey MM, umujitabho jabho ijo jigitanagwa ‘Kueneza Injili kwa Methali.’ Uk. 15.

Ugokabhili, ulusumo lunulo lugatumamililagwa na bhabhyaji, abho alihaya gubhalanghanija abhana b’ab’o sabho, nulu jiliwa, kugiki jidule gubhambilija ahashigu ijahabhutongi.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhamanile ugulanghana chiza ijikolo jabho, ni jabhichacho, umuwikaji bhobho, kugiki jikije ugujimila, nulu jikije ugubhipa. Abhanhu bhenabho bhagabhalangaga abhichabho ugujilanghana iginhu ni sabho jabho ijo jilikihamo na jiliwa na jizwalo.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya solobho ya sabho, nulu jiliwa, kugiki bhadule ugujilanghana iginhu jinijo jikije ugubhipa sagara. Abhanhu bhenabho bhagabhutumilaga ubhumani bho solobho yiniyo umu gujilanghana ijikolo jabho, kugiki jidule ugubhenbhela maendeleo umuwikaji bhobho.

Methali 22:6.

Kumbukumbu 6:4-7.

Mathayo 6:19-21.

Luka 12:15-21.

KISWAHILI: LETA NIKUWEKEE MULE AMBAMO PANYA HAWAFIKI

Chanzo cha methali hiyo huangalia utunzaji wa vitu mhimu maishani. Hutumika kati ya watoto, ikiwa mtoto fulani anachezea chakula au hukiacha chakula hicho hovyo. Mwenzake akimwona anafanya hivyo humwambia, ‘leta mikuwekee mle ambamo panya hawafiki.’ Akimpa anakila, kama walivyoandika Pd. Don Syberts MM na Pd. Joseph Healey MM, katika kitabu chao kiitwacho ‘Kueneza Injili kwa Methali.’ Uk. 15.

Pili, methali hiyo hutumika kwa wazazi watakao kuwatunzaia watoto wao mali au chakula ili kiweze kuwasaidia baadaye.

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu wafahamuo kuvitunza vizuri vitu vyao na vya wenzao maishani mwao, ili visipotee au visiharibike. Watu hao huwafundisha pia wenzao namna ya kuvitunza vitu au kuzitunza mali zao kama vile chakula na mavazi.

Methali hiyo huwafundisha watu juu ya umuhimu wa mali au chakula ili waweze kuvitunza visije viharibika hovyo. Watu hao huutumia uelewa wa umuhimu huo katika kuvitunza vitu vyao ili viweze kuwaletea maendeleo maishani mwao.

Methali 22:6.

Kumbukumbu 6:4-7.

Mathayo 6:19-21.

Luka 12:15-21.

220. JIKOME JIGAKOMELAGA MIHAYO

Imbuki ya lusumo lunulo yingile kuligasho lya gulenganija mihayo ya bhanhu abho bhidumaga. Ulu gwigela mhayo nheb’e ab’andugu b’agwib’ilinga nagugub’ugilija chiza mpaga gushiga b’agumane umhayo gunuyo.

Ijigasho jinijo jigakengelaga bho witegeleja b’utale ubho bhudulile gugulenganija chiza umhayo gunuyo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ijikome jigamelaga mihayo.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhalinab’utogwa bho gub’ambilija abhichab’o abho bhidumile. Abhanhu bhenabho bhagitaga jigasho ijagudula guikengela chiza imihayo iyobhidumilile abhanhu bhenabho mpaga gushiga hikanza lyagub’ayangula. B’agab’ugilijaga kugiki b’adule ugundeb’a unhubhi na gunhugula adizushokela ugunkenya ung’wiye.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na bhutogwa bhogwita jigasho ja gudula gubhayangula abhanhu abho bhidumaga. Ijigasho jinijjo, jigabhambilijaga ugwita bhukengeji ubhogudula guyimala chiza imihayo iyo bhidumila abhichibho bhenabho. Ijigasho jinijo jigenhaga wikaji bho mholele, kunguno ijikome jigakomelaga mihayo.

1 Kor 6:1-4.

KISWAHILI: KIKAO HUTATUA MATATIZO

Chanzo cha methali hiyo chaanzia kwenye kikao cha kuwapatanisha watu waliokosana. Likitokea neno au tatizo fulani, wanandugu hukusanyika kwa ajili ya kulichunguza vizuri neno hilo mpaka walipatie ufumbuzi.

Kikao hicho hufanya utafiti kwa umakini mkubwa uwezao kulitapatia ufumbuzi tatizo hilo. Ndiyo maana watu husema kwamba, kikao hutatua matatizo ya watu.

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu wenye upendo wa kuwasaidia wenzao waliokosana. Watu hao hufanya kikao kiwezacho kufanya utafiti mzuri juu ya ukweli wa maneno ya wale waliokosania ili waweze kuwaamua bila upendeleo wowote. Wanakikao hao huulizia kwa makini ili waweze kumfahamu yule aliyemkosea mwenzake na muonya itakiwavyo, asije akarudia kosa lile.

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuwa na upendo wa kuwawezesha kuitisha kikao cha kuweza kuwapatanisha watu waliokosana. Kikao hicho huwasaidia watu katika kufanya utafiti wa kuwawezesha kulifahamu tatizo kwa undani juu ya kile walichokosania wenzao hao. Kikao hicho huleta maisha ya amani kwa watu waliokosana kwa sababu ya kulifanyia utafiti wa kuweza kulitatua tatizo hilo.

1 Kor 6:1-4.

219. GULIKINDA LYUBHA MU NHINGO

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile Lyubha ilo munhu alilitila ya bhub’i. ILyub’a lilimi, myaji, nulu Mulungu. Umyaji ukubhanha bhakwe agiyegelaga na Mulungu. Ugulikinda Lyub’a munhingo ijilanijije na guntula, nulu gunduka umyaji. Ilinilo liliibhengwe itale ilo lidulile gung’wenhela izumo umunhu uyo witaga chiniko.

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhalinibhengwe ukubhabhyaji bhab’o. Abhanhu bhenabho bhagab’itilaga ya bhub’i abhabhyaji bhabho. Iyab’ub’i yiniyo yilikihamo na kubhaduka, nulu gubhatula abhab’abhyaji bhab’o bhenabho. Abhanhu bhenabho bhagalikindaga iLyub’a munhingo.

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gubhakuja chiza abhabhyaji bhabho. Ilikujo linilo lijilanijije na kubhalanghala bho gwikala mubhuyegi nabho. Mukikalile kenako bhagudula gupandika mbango ja gwikala bho mholele umuwikaji bhobho ubhomusi munumu.

Kumbukumbu la Torati 27:16.

Kutoka 20:12.

Marko 7:10.

Waefeso 6:2-3.

KISWAHILI: KULICHOMA JUA SHINGONI

Chanzo cha methali hiyo huangalia Jua ambalo mtu analifanyia matendo maovu. Jua humaanisha pia mzazi, au Mungu. Mzazi kwa watoto wake hukaribiana na Mungu. Kulichoma Jua shingoni huendana na kumtukana au kumpiga mzazi. Kitendo hicho ni cha dharau kubwa ambacho chaweza kumletea laana mtu aliyekifanya.

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu walio na dharau kwa wazazi wao. Watu hao huwafanyia matendo maovu wazazi wao hao. Matendo hayo maovu ni pamoja na kuwafokea au kuwapiga wazazi wao. Watu hao hulichoma Jua shingoni.

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuwaheshimu vizuri wazazi wao. Heshima hiyo huendana na kuwatunza kwa kukaa nao kwa furaha. Maisha hayo huwawezesha watu kupata baraka za kuishi na watu kwa amani duniani.

Kumbukumbu la Torati 27:16.

Kutoka 20:12.

Marko 7:10.

Waefeso 6:2-3.