298. LUTAMBI LUPYA IMALA MAGUTA

Imbuki ya lusumo lunulo ingilile kulutambi ulo lutali lupya. Ulutambi lunulo lugasolaga maguta mingi agagudula guibhacha ikolobhoi. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘lutambi lupya imala maguta.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo alindimu ugwitegeleja imihayo iyo aliwilwa na bhiye. Ugushiga agadule gwitegeleja umunhu ng’wunuyo, agub’iza omalaga mihayo mingi noyi unomeji okwe, aliyo uweyi agabhizaga ndimu duhu ugwelelwa. Hukwene guhaya giki, unomeji okwe agumala mihayo yakwe duhu, bho nduhu uweyi ugwitegeleja. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga, umunhu ng’wunuyo, giki, ‘lutambi lupya imala maguta.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gubhiza na witegeleja bho gudula guidebha chiza imihayo iyo ilihawiza na bhichabho, na guitumamila iyo iliyawiza, umuwikaji bhobho.

Yohana 14:8-9.

KISWAHILI: UTAMBI MPYA HUMALIZA MAFUTA

Chanzo cha methali hiyo chatokea kwenye hali ya utambi mpya. Utambi huo huchukua mafuta mengi ya kutosha kuiwezesha taa kuwaka. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘utambi mpya humaliza mafuta.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu ambaye ni mgumu wa kuelewa kile anachoambiwa na wenzake. Mtu huyo humfanya yule anayemwelewesha amalize maneno mengi, bila kuelewa. Mweleweshaji wake huyo, humaliza maneno mengi bila kumwezesha mtu huyo kuelewa, kile anachomwambia. Ndio maana watu humwambia mtu huyo, kwamba, ‘utambi mpya humaliza mafuta.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuwa na umakini wa kuelewa mapema kile wanachoelezwa na wenzao, na kukifanyia kazi kile kilicho chema katika kuwaletea maendeleo, maishani mwao.

Yohana 14:8-9.

297. NGOKOLO IGAMALA MHANGA

Imbuki ya lusumo lunulo ingilile kuntugo, uyo gokula, nulu gusadu. Untugo gunuyo gugakondaga kunguno ya sada, nulu bhukuji. Gugabhizaga guti giki, gulibihi gucha. Aliyo lulu, jigamanaga jucha ni mhanga duhu, yalekwa ingokolo yiniyo, nose jigashilaga gucha imhanga jinijo, yalekwa bhung’wene. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ngokolo igamala mhanga.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhalibhasadu, nulu abho bhakula, guti bhananhala na bhagikulu, abho bhagabhizaga bhalebh’u, aliyo bhagalekagwa na bhapanga. B’agamanaga bhucha na bhapanga, walekwa abhasadu na bhakuji bhenabho. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ngokolo igamala mhanga.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gubhalanhana chiza abhanamhala na bhagikulu bha muchalo jabho, kugiki bhadule gwikala na bhuyegi, umuwikaji bhobho, mpaga aho Mulungu alab’itanile.

Mathayo 19:30.

KISWAHILI: DHAIFU ILIMALIZA WAZIMA

Chanzo cha methali hiyo chatokea kwenye mfugo uliozeeka kwa sababu ya ugonjwa au amri. Mfugo huo, hukonda kwa sababu ya ugonjwa huo au umri wake kuwa mkubwa. Huwa kama unataka kufa. Lakini badala yake, mifugo yenye afya njema hufa na kuiacha hai hiyo iliyodhaifu. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘dhaifu ilimaliza wazima.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu waliowagonjwa au wale waliozeeka, waonekanao kama ni dhaifu, lakini hufa wenye afya njema na kubakia wao. Wenye afya hundelea kufa na kuwaacha wakiwa hai, hao waliogonjwa na wazee. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘dhaifu ilimaliza wazima.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuwatunza vizuri wazee walionao katika jamii yao, ili waweze kuishi kwa furaha maishani mwao, hadi Mungu atakapowaita.

Mathayo 19:30.

296. NG’HANGA MALAB’A ADAMALAGA B’IZA

Imbuki ya lusumo lunulo ingilile kujilangu ja gwikumbwa kub’iza na najo bhuli jene ijo jililab’a. Ijililab’a jinijo jilolecha ginhu jawiza. Ulu jigela jawiza, uweyi uojilangu jinijo, ojisola nijene, kunguno ahayile ajipandike uweyi bhuli jene ijo jilijawiza. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘ng’hanga malab’a adamalaga b’iza.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo alinajilangu ja kubhona bhuli ng’wene uyo aliowiza, ohaya ab’ize okwe. Umunhu ng’wunuyo agamonaga bhuli ng’wene ontogwa na gung’wila giki bhitole, kunguno ya jilangu jakwe jinijo, ijagung’wila gwitola bhuli ng’wene uyo aliowiza. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga, umunhu ng’wunuyo, giki, ‘ng’hanga malab’a adamalaga b’iza.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gub’iza na bhutungilija umuwitoji, bho kuleka jilangu ja guhaya gub’iza na bhuli ng’wene uyo aliowiza. Ubhutungilija bhunubho, bhugubhambilija abhanhu bhenabho, ijinagwikala bho mholele umuwitoji bhobho, nu muwikaji bhobho.

Mathayo 5:27-29.

Yakobo 1:14-15.

KISWAHILI: MWENYE TAMAA HAMALIZI WAZURI

Chanzo cha methali hiyo chatokea kwenye tamaa ya kutaka kuwa nacho kila kile, kimelemetacho machoni pake. Kimelemetacho hicho, huonesha kitu kilicho kizuri. Akikiona popote pale mwenye tamaa hiyo, hutaka kukichukua, kwa sababu ya kutaka kwake kukimiliki, kila kilichokizuri machoni pake. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘mwenye tamaa hamalizi wazuri.’

Methali hiyo hulinnganishwa kwa mtu yule aliye na tamaa ya kutaka awe naye kila amuonaye kuwa ni mzuri. Mtu huyo humpenda kila amuonaye na kumtaka waoane, kwa sababu ya tamaa yake ya kutaka kuoana na kila aliye mzuri. Ndiyo maana watu humwambia mtu huyo kwamba, ‘mwenye tamaa hamalizi wazuri.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuwa na uaminifu katika ndoa, kwa kuacha tamaa ya kutaka kuwa pamoja naye kila aliye mzuri. Uaminifu huo utawasaidia watu hao, katika kuishi kwa amani kwenye ndoa zao, maishani mwao.

Mathayo 5:27-29.

Yakobo 1:14-15.

295. MINZI GA KULE GADAMALAGA NOTA

Imbuki ya lusumo lunulo ingilile kubhuchoji bho mingi, bho abhanhu abho bhali nikoye lya nota, umuchalo jabho. Aminzi genayo galikule nuko bhalib’azengile. Bhamanaga bhugajila aminzi genayo, bhagiza b’agang’wa, inota yabho yaduma ugushira. Ulu bhagajila hangi aminzi genayo, ikikule uko gigelelaga, inota yasangagwa yakulaga hangi, b’iza bhaduma uguimala.

Nose abhanhu bhenabho bhugumana igiki, aminzi genayo gaduimala inota yabho, kunguno galikule noyi. Bhagiyangula guchola nzila ja gugegeleja aminzi genayo, huna bhuyimala inota yabho yiniyo.  Gashinaga guligong’hana igiki, ‘mingi ga kule gadamalaga nota.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo agikalaga ukob’eleja jikolo, nulu sabho ja gufumila kubhanhu bhangi, bho nduhu ugutumama imilimo, iyo ayidulile. Umunhu ng’wunuyo adagamalaga amakoye ahakaya yakwe. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga giki, ‘minzi ga kule gadamalaga nota.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya guitumama imiliyo iyo bhayidulile, kugiki bhadule kupandika sabho ja gubhambilija uguginja makoye, umuwikaji bhobho, kunguno aminzi ga kule gadamalaga nota.

Yohana 4:7-13.

KISWAHILI: MAJI YA MBALI HAYAMALIZI KIU

Chanzo cha methali hiyo chatokea kwenye utafutaji wa maji, wa watu ambao walikumbwa na tatizo hilo kwenye kijiji chao. Maji hayo yalipatikana mbali na kule walikokuwa wakiishi watu hao. Walikuwa wakiyafuata mara nyingi mpaka kule mbali yaliko, wanayaleta na kuyanywa. Lakini yalikuwa hayaimalizi kiu yao kwa sababu ya kutumia mda mrefu katika kuyafuata kutoka kule mbali yalikopatikana.

Mwishowe waligundua kwamba, maji hayo ya mbali hayawezi kuimaliza kiu yao. Waliamua kutafuta njia za kuyaleta maji hayo kwenye kijiji chao, ndipo walipofaulu kuimaliza kiu yao. Kumbe ni kweli kwamba, ‘maji ya mbali hayamalizi kiu.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu ambaye huishi kwa kutafutiza vitu, au mali kutoka kwa watu wengine, bila kufanya kazi, hata zile anazoziweza. Mtu huyo hubaki akisumbuliwa na matatizo mengi kwenye familia yakwe. Ndiyo maana watu humwambia, mtu huyo, kwamba, ‘maji ya mbali hayamalizi kiu.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuzifanya kazi zile waziwezazo ili waweze kupata mali za kuwasaidia katika kutatua matatizo yao, maishani mwao, kwa sababu, ‘maji ya mbali hayamalizi kiu.’

Yohana 4:7-13.

294. MBULI NHUB’U IGAMALA MAPEMBE

Imbuki ya lusumo lunulo ingilile kumbuli iyo ilinhub’u. Imbuli yiniyo yapelelaga mumigunda ya bhanhu, yagalisha, undimi oyo, oyitulaga amapempe gayo. Yamanaga yulisha imbuli yiniyo yatulwa amapembe, nose gushila gub’inzwa pye, kunguno ya bhulaku bhoyo. Hunagwene abhanhu b’agayombaga giki, ‘mbuli nhub’u igamala mapembe.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo opandika jika kunguno ya bhulaku bho gusola jikolo ja bhiye. Uweyi adigwaga uguhang’wa igiki oye ugwita iyabhubhi yiniyo, umuwikaji bhokwe. Umunhu ng’wunuyo agamagaga bhita iyabhubhi yiniyo, oding’wa na bhininkili, olipishiwa. Agakenya hangi, otulwa, nose agapandika jika, nulu makoye, kunguno ya bhulaku bho gwita ya bhub’i ubho gulema guwilwa na bhiye. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga umunhu ng’wunuyo giki, ‘mbuli nhub’u igamala mapembe.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya kuleka bhulaku bho gwita ya bhubhi, na guzunya guhang’wa na bhichabho. Uwigwi bho guhang’wa bhunubho bhugub’enhela wasa bho gubhulang’hana chiza ubhupanga bhobho. Bhagupila gub’iza na jika, umuwikaji bhobho.

Yakobo 4:15-17.

KISWAHILI: MBUZI MLAFI ALIMALIZA PEMBE

Chanzo cha methali hiyo chatokea kwenye mbuzi aliyekuwa mlafi. Mbuzi huyo alikuwa akikimbilia kwenye mashamba ya watu kwenda kulisha. Mchungaji wake alikuwa akimpiga pembe na kuzivunja. Hivyo mbuzi huyo aliendea kulisha kwenye mashamba ya watu na kupigwa pembe zake hadi kuvunjwa. Mwishowe, pembe za mbuzi huyo ziliisha kuvunjwa, kwa sababu ya ulafi wake. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘mbuzi mlafi alimaliza pembe.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu aumizwaye kwa sababu ya ulafi wa kutamani vitu vya wenzake. Mtu huyo hasikii aambiwapo kwamba aache tamaa hiyo maishani mwake. Yeye huendelea kuchukua vitu vya wenzake na kupigwa mara kwa mara. Mwishowe, atapata kilema au tatizo kubwa maishani mwake, kwa sababu ya tamaa yake ya kuchukua vitu vya wenzake. Ndiyo maana watu humwambia mtu huyo kwamba, ‘mbuzi mlafi alimaliza pembe.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuacha ulafi wa kutamani vitu vya watu wengine, na kukubali kuonywa na wenzao. Maisha hayo, yatawapatia nafasi ya kuulinda uhai wao na kueputa kupata vilema, maishani mwao.

Yakobo 4:15-17.

293. MAGUZU MAMALWA SI

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile nguzu ijo jigatumamaga milimo. Imilimo yiniyo mumo igatumamilwa, itiho ugumlab’ula untumani oyo, iyoyi igamalaga nguzu ja ntumami, aha si iyo iliitumamilwa imilimo yiniyo. Kuyiniyo lulu, inguzu jidulile gumalwa ni si yiniyo.  Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki, ‘maguzu mamalwa si.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kubhanhu abho bhagajitumilaga chiza inguzu jabho umugutumima milimo ya bhuli lushugu. Abhanhu bhenabho bhalib’akamu noyi uguitumama imilimo iyo igabhenhelaga matwajo mingi, umuwikaji bhobho. B’agabhalanjaga na bhanhu bhabho ahigulya ya ugub’iza na bhukamu bhunubho, kunguno bhadeb’ile igiki ‘maguzu mamalwa si.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya gongeja bhukamu bho gutumama milimo yabho, kugiki bhadule gupandika matwajo mingi, umuwikaji bhobho.

Wagalatia 6:9-10.

Mathayo 11:12.

KISWAHILI: NGUVU HUMALIZWA NA ARDHI

Chanzo cha methali hiyo chaangalia nguvu zile zifanyazo kazi. Kazi hata kama zifanyweje haziwezi kumuumiza mfanya kazi, kwa vile zenyewe humaliza nguvu zake kwenye ardhi ile ambayo mfanya kazi yule ayatekelezea majukumu yake. Kwa hiyo basi, nguvu zaweza kumalizwa na ardhi hiyo. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘nguvu humalizwa na ardhi.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa watu wale ambao huzitumia vizuri nguvu zao katika kufanya kazi zao za kila siku. Watu hao wanabidii sana katika kufanya kazi zile ziwaleteazo mafanikio maishani mwao. Huwafundisha pia watu wao jinsi ya kuwa na bidii hiyo, kwa sababu waelewa kwamba ‘nguvu humalizwa na ardhi.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuongeza bidii ya kufanya kazi zao, ili waweze kupata mafanikio mengi, maishani mwao.

Wagalatia 6:9-10.

Mathayo 11:12.

292. LUSHU LWA NG’HAB’I IMALA NGOB’O

Imbuki ya lusumo lunulo ilolile lushu lo ng’wa munhu uyo aling’hab’i. Ulushu lunulo lugatumamilagwa kubhuli nimo, kihamo na kuchembela ndili ja mihujo ya miatila. Imihujo yiniyo, ilimwenda ya ndili. Gashinaga lulu, ulushu lunulo lugamalaga ngob’o, kunzila yiniyo. Hunagwene abhanhu bhagayombaga giki ‘lushu lwa ng’hab’i imala ngob’o.’

Ulusumo lunulo lugalenganijiyagwa kuli munhu uyo ali nomolomo. Umunhu ng’wunuyo agajaga ulomaloma uko ajile, guti nulushu ulo ng’hab’i, ulolugamalaga guchemba ngob’o. Hunagwene abhanhu bhagang’wilaga umunhu ng’wunuyo giki, ‘lushu lwa ng’hab’i imala ngob’o.’

Ulusumo lunulo lolanga bhanhu higulya ya guleka ng’hungwa ja bhulomolomo, kugiki bhadule gwikala chiza na bhanhu bhabho, umuwikaji bhobho, abhanhu bhenabho.

Mwanzo 3:5.

Yohana 8:44.

KISWAHILI: KISU CHA MASKINI HUMALIZA NGOZI

Chanzo cha methali hiyo chaangalia kisu cha mtu ambaye ni maskini. Kisu hicho hutumiwa kufanyia kazi nyingi, ambazo ni pamoja na kukatia ngozi za kutengenezea nguo za mila mbalimbali. Kumbe basi, kisu hicho humaliza ngozi. Ndiyo maana watu husema kwamba, ‘kisu cha maskini humaliza ngozi.’

Methali hiyo hulinganishwa kwa mtu yule ambaye ni muongo. Mtu huyo huenda akidanganya kule aendapo, kama vile kisu cha maskini kimalizavyo kukata ngozi. Ndiyo maana watu humwambia mtu huyo kwamba, ‘kisu cha maskini humaliza ngozi.’

Methali hiyo hufundisha watu juu ya kuacha tabia za udanganyifu, ili watu hao waweze kuishi vizuri na kwa amani na watu wao, maishani mwao.

Mwanzo 3:5.

Yohana 8:44.